Keşif Tutanağında Neler Bulunmalı? Hâkimin Gözlemleri HMK 290 | 2026
Kısa ve net cevap: Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir. Keşifte yapılan işlemler ve beyanlar tutanağa yazılır; hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa geçirilir, plan, çizim ve fotoğraflar eklenebilir.
HMK 290 Ne Düzenliyor?
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir.
Keşif ve bedensel inceleme hükümleri, hâkimin uyuşmazlığın maddi yönünü doğrudan veya teknik araçlarla aydınlatmasını sağlar. Her madde farklı bir aşamayı düzenlediğinden karar, icra, tutanak, katlanma ve zor kullanma gibi kavramlar birbirine karıştırılmamalıdır.
Kanuni Unsurlar
1. Keşfin yeri mahkemece belirlenir.
Keşfin yeri mahkemece belirlenir. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
2. Keşfin kapsamı mahkemece belirlenir.
Keşfin kapsamı mahkemece belirlenir. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
3. Keşfin zamanı mahkemece belirlenir.
Keşfin zamanı mahkemece belirlenir. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
4. Taraflar hazırsa huzurlarında, yoksa yokluklarında yapılabilir.
Taraflar hazırsa huzurlarında, yoksa yokluklarında yapılabilir. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
5. İşlemler, beyanlar ve hâkimin gözlemleri tutanağa yazılır.
İşlemler, beyanlar ve hâkimin gözlemleri tutanağa yazılır. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
6. Plan, çizim, fotoğraf ve gerekirse temsili uygulama kullanılabilir.
Plan, çizim, fotoğraf ve gerekirse temsili uygulama kullanılabilir. Bu unsur keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
Mahkemenin Rolü
Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır.
Mahkeme işlem sınırını, yerini ve koşullarını dosyada açıkça belirler. Gerekçe yalnız sonuç cümlesinden ibaret olmamalı; kanunda aranan şartların neden gerçekleştiği veya gerçekleşmediği gösterilmelidir.
Tarafların Kontrolü
Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir.
Taraf, kararın kapsamını, bildirimleri, tutanakları ve varsa teknik ekleri kronolojik olarak incelemelidir. İtiraz varsa hangi kanuni unsurun eksik olduğu açıkça belirtilmelidir.
Maddenin Sınırı
Keşif tutanağı yalnız katılanların beyanlarını değil hâkimin bizzat gözlemlerini de içeren bir usul belgesidir. Bilirkişi keşifte teknik yardım sağlar; hâkimin kendi gözlemiyle bilirkişi değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Bu sınır temel haklarla usulî ispat ihtiyacı arasındaki dengeyi korur. Kanunun açık şartı yoksa müdahale veya yaptırım varsayımla genişletilemez.
Süre ve Zamanlama
Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir.
Keşif kararının genel zaman sınırı HMK 288’de sözlü yargılamaya kadar olarak düzenlenmiştir. Diğer maddeler kendi işlem zamanı ve bildirim kuralını getirir; sabit süre yoksa mahkeme yargılamayı gereksiz geciktirmeden işlemi planlar.
Kurala Aykırılığın Sonucu
Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır.
Yaptırım uygulanırken kimin davranışının değerlendirildiği, haklı sebep bulunup bulunmadığı ve kanunda hâkime takdir alanı tanınıp tanınmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
HMK 288–292 Sistematiği
HMK 288 keşfin amacını ve karar zamanını, 289 keşfi icra edecek mahkemeyi, 290 keşfin yeri-kapsamı-zamanı ile tutanağı, 291 taraf ve üçüncü kişinin katlanma yükümlülüğünü, 292 ise soybağı için kan ve doku alınmasına katlanma şartlarını düzenler.
Uygulamada Hatalar
Keşfi yalnız bilirkişinin saha incelemesine indirgemek, hâkimin gözlemlerini tutanağa yazmamak ve ekleri kayıtsız bırakmak doğru değildir.
Kanun metnindeki açık ayrımlar korunmalı; keşif, bilirkişi incelemesi, istinabe ve bedensel inceleme tek bir genel delil kurumu gibi ele alınmamalıdır.
Kontrol Listesi
- Keşfin yeri mahkemece belirlenir.
- Keşfin kapsamı mahkemece belirlenir.
- Keşfin zamanı mahkemece belirlenir.
- Taraflar hazırsa huzurlarında, yoksa yokluklarında yapılabilir.
- İşlemler, beyanlar ve hâkimin gözlemleri tutanağa yazılır.
- Plan, çizim, fotoğraf ve gerekirse temsili uygulama kullanılabilir.
- İlgili karar ve tutanak dosyada açık mı?
- Taraflara gerekli bildirim yapılmış mı?
- Kanuni sınırlar aşılmamış mı?
Resmî Kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu güncel metin için esas alınmalıdır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Mahkemeye getirilemeyen belge yerinde incelenir mi?
- Ticari defterler mahkemede delil olur mu?
- Mahkeme ilamı ve resmî senet kesin delil mi?
- Belge aslı başka yerdeyse nasıl sunulur?
Sık Sorulan Sorular
HMK 290: Temel kural nedir?
Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir. Keşifte yapılan işlemler ve beyanlar tutanağa yazılır; hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa geçirilir, plan, çizim ve fotoğraflar eklenebilir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Süre nedir?
Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Maddenin sınırı nedir?
Keşif tutanağı yalnız katılanların beyanlarını değil hâkimin bizzat gözlemlerini de içeren bir usul belgesidir. Bilirkişi keşifte teknik yardım sağlar; hâkimin kendi gözlemiyle bilirkişi değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Mahkeme ne yapar?
Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Taraf ne yapar?
Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Aykırılık sonucu nedir?
Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Keşif ile bilirkişi aynı mı?
Hayır. Keşifte hâkim bizzat duyu organlarıyla inceleme yapar; gerektiğinde bilirkişi teknik yardım sağlar. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Tutanak neden önemlidir?
Keşif ve inceleme işlemlerinin sonradan denetlenebilmesi için yapılan işlemler, beyanlar ve gözlemler dosyada kayıtlı olmalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 290: Güncel metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
Sonuç
Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir. Keşifte yapılan işlemler ve beyanlar tutanağa yazılır; hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa geçirilir, plan, çizim ve fotoğraflar eklenebilir. Keşif tutanağı yalnız katılanların beyanlarını değil hâkimin bizzat gözlemlerini de içeren bir usul belgesidir. Bilirkişi keşifte teknik yardım sağlar; hâkimin kendi gözlemiyle bilirkişi değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 290 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 290 keşfin nasıl icra edileceğini düzenler. Yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında keşif yapılabilir. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa geçirilir. 7251 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de tutanağa yazılır. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir. Mahkeme olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini saptamak için temsili uygulama yaptırabilir. Mahkeme keşfin sınırını önceden belirlemeli, tüm işlemleri ve kendi gözlemlerini tutanağa geçirmeli ve görsel/teknik ekleri dosyaya bağlamalıdır. Taraf keşif tutanağında kendi beyanlarının, yapılan işlemlerin ve hâkimin gözlemlerinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmelidir. Maddede keşif günü için sabit gün sayısı yoktur; yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme belirler. Keşif kararı HMK 288/2 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir. Gözlem ve işlemlerin tutanağa geçirilmesi keşfin kanun yolu ve taraf denetimine elverişli olmasını sağlar. Plan, çizim ve fotoğraflar gözlemi somutlaştırır. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin icrası ve keşif tutanağının içeriği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
