Keşfi Hangi Mahkeme Yapar, Başka Şehirdeyse Ne Olur? HMK 289 | 2026
Kısa ve net cevap: Keşif kural olarak davaya bakan mahkemece yapılır. Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe yoluyla yapılır; konu büyükşehir belediyesi sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de keşfi yerine getirebilir.
HMK 289 Ne Düzenliyor?
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir.
Keşif ve bedensel inceleme hükümleri, hâkimin uyuşmazlığın maddi yönünü doğrudan veya teknik araçlarla aydınlatmasını sağlar. Her madde farklı bir aşamayı düzenlediğinden karar, icra, tutanak, katlanma ve zor kullanma gibi kavramlar birbirine karıştırılmamalıdır.
Kanuni Unsurlar
1. Asıl görev davaya bakan mahkemededir.
Asıl görev davaya bakan mahkemededir. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
2. Keşif konusunun bulunduğu yer belirlenir.
Keşif konusunun bulunduğu yer belirlenir. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
3. Yer mahkemenin yargı çevresi dışındaysa istinabe uygulanır.
Yer mahkemenin yargı çevresi dışındaysa istinabe uygulanır. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
4. Büyükşehir belediyesi sınırları ayrıca kontrol edilir.
Büyükşehir belediyesi sınırları ayrıca kontrol edilir. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
5. Büyükşehir sınırları içinde davaya bakan mahkeme de keşif yapabilir.
Büyükşehir sınırları içinde davaya bakan mahkeme de keşif yapabilir. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
6. Keşif kararı ve kapsamı dosyada açık olmalıdır.
Keşif kararı ve kapsamı dosyada açık olmalıdır. Bu unsur keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından bağımsız olarak kontrol edilmelidir. Kanunun açık koşulu dosyada karar, tutanak, tebligat veya inceleme kaydıyla görünür olmalıdır. Taraflar soyut bir itiraz yerine bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini somutlaştırmalıdır. Mahkeme de gerekçesini ilgili maddeyle bağlantılı kurmalıdır.
Mahkemenin Rolü
Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir.
Mahkeme işlem sınırını, yerini ve koşullarını dosyada açıkça belirler. Gerekçe yalnız sonuç cümlesinden ibaret olmamalı; kanunda aranan şartların neden gerçekleştiği veya gerçekleşmediği gösterilmelidir.
Tarafların Kontrolü
Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir.
Taraf, kararın kapsamını, bildirimleri, tutanakları ve varsa teknik ekleri kronolojik olarak incelemelidir. İtiraz varsa hangi kanuni unsurun eksik olduğu açıkça belirtilmelidir.
Maddenin Sınırı
İstinabe, davaya bakan mahkemenin davayı devretmesi değildir; yalnız keşif işleminin başka mahkeme aracılığıyla yapılmasıdır. Hüküm kurma yetkisi davaya bakan mahkemede kalır.
Bu sınır temel haklarla usulî ispat ihtiyacı arasındaki dengeyi korur. Kanunun açık şartı yoksa müdahale veya yaptırım varsayımla genişletilemez.
Süre ve Zamanlama
HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir.
Keşif kararının genel zaman sınırı HMK 288’de sözlü yargılamaya kadar olarak düzenlenmiştir. Diğer maddeler kendi işlem zamanı ve bildirim kuralını getirir; sabit süre yoksa mahkeme yargılamayı gereksiz geciktirmeden işlemi planlar.
Kurala Aykırılığın Sonucu
Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir.
Yaptırım uygulanırken kimin davranışının değerlendirildiği, haklı sebep bulunup bulunmadığı ve kanunda hâkime takdir alanı tanınıp tanınmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
HMK 288–292 Sistematiği
HMK 288 keşfin amacını ve karar zamanını, 289 keşfi icra edecek mahkemeyi, 290 keşfin yeri-kapsamı-zamanı ile tutanağı, 291 taraf ve üçüncü kişinin katlanma yükümlülüğünü, 292 ise soybağı için kan ve doku alınmasına katlanma şartlarını düzenler.
Uygulamada Hatalar
İstinabeyi davanın başka mahkemeye gönderilmesi sanmak veya büyükşehir istisnasını göz ardı etmek hatalıdır.
Kanun metnindeki açık ayrımlar korunmalı; keşif, bilirkişi incelemesi, istinabe ve bedensel inceleme tek bir genel delil kurumu gibi ele alınmamalıdır.
Kontrol Listesi
- Asıl görev davaya bakan mahkemededir.
- Keşif konusunun bulunduğu yer belirlenir.
- Yer mahkemenin yargı çevresi dışındaysa istinabe uygulanır.
- Büyükşehir belediyesi sınırları ayrıca kontrol edilir.
- Büyükşehir sınırları içinde davaya bakan mahkeme de keşif yapabilir.
- Keşif kararı ve kapsamı dosyada açık olmalıdır.
- İlgili karar ve tutanak dosyada açık mı?
- Taraflara gerekli bildirim yapılmış mı?
- Kanuni sınırlar aşılmamış mı?
Resmî Kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu güncel metin için esas alınmalıdır.
Site İçinde İlgili Rehberler
- Mahkemeye getirilemeyen belge yerinde incelenir mi?
- Ticari defterler mahkemede delil olur mu?
- Mahkeme ilamı ve resmî senet kesin delil mi?
- Belge aslı başka yerdeyse nasıl sunulur?
Sık Sorulan Sorular
HMK 289: Temel kural nedir?
Keşif kural olarak davaya bakan mahkemece yapılır. Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe yoluyla yapılır; konu büyükşehir belediyesi sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de keşfi yerine getirebilir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Süre nedir?
HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Maddenin sınırı nedir?
İstinabe, davaya bakan mahkemenin davayı devretmesi değildir; yalnız keşif işleminin başka mahkeme aracılığıyla yapılmasıdır. Hüküm kurma yetkisi davaya bakan mahkemede kalır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Mahkeme ne yapar?
Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Taraf ne yapar?
Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Aykırılık sonucu nedir?
Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Keşif ile bilirkişi aynı mı?
Hayır. Keşifte hâkim bizzat duyu organlarıyla inceleme yapar; gerektiğinde bilirkişi teknik yardım sağlar. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Tutanak neden önemlidir?
Keşif ve inceleme işlemlerinin sonradan denetlenebilmesi için yapılan işlemler, beyanlar ve gözlemler dosyada kayıtlı olmalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
HMK 289: Güncel metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi içindeki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır. Bağlantılı hükümlerin özel şartları ayrıca uygulanır.
Sonuç
Keşif kural olarak davaya bakan mahkemece yapılır. Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe yoluyla yapılır; konu büyükşehir belediyesi sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de keşfi yerine getirebilir. İstinabe, davaya bakan mahkemenin davayı devretmesi değildir; yalnız keşif işleminin başka mahkeme aracılığıyla yapılmasıdır. Hüküm kurma yetkisi davaya bakan mahkemede kalır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
HMK 289 İçin Ayrıntılı Dosya Analizi
HMK 289 keşfi icra edecek mahkemeyi belirler. Esas kural keşfin davaya bakan mahkemece yapılmasıdır. Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe suretiyle yürütülür. Bununla birlikte keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yerine getirebilir. Mahkeme keşif konusunun fiziksel konumunu ve yargı çevresi/büyükşehir sınırını belirleyip icra yöntemini buna göre seçmelidir. Taraf keşif talebinde yerin açık adresini ve mahkemenin yargı çevresiyle ilişkisini göstermelidir. HMK 289 ayrıca gün sayısı koymaz. Keşif kararı HMK 288 uyarınca sözlü yargılamaya kadar alınabilir; icra zamanı mahkemece belirlenir. Keşif yerinin yargı çevresi dışında olması uygun istinabe usulünü gerektirir. Büyükşehir sınırı istisnası davaya bakan mahkemenin doğrudan inceleme yapabilmesine imkân verir. Bu hususlar dosyadaki karar, tebligat, tutanak ve teknik kayıtlarla eşleştirildiğinde keşfin hangi mahkeme tarafından icra edileceği bakımından kanunun aradığı şartların karşılanıp karşılanmadığı anlaşılır. Açık şartların yerine uygulama alışkanlığı konulmamalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
