BDDK’nın İyileştirici Önlemleri Nelerdir? 5411 m.69 | 2026
Kısa ve net cevap: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.69, m.68’deki düzeltici önlemler alınmadığında, alınmasına rağmen sorunlar giderilemediğinde veya bu tedbirlerin sonuç vermeyeceği BDDK tarafından belirlendiğinde devreye giren iyileştirici önlemleri düzenler. Bankanın mali bünyesinin düzeltilmesi, sermaye ve likiditenin yükseltilmesi, varlık satışları, gider kısıntıları, belirli kredi kullandırımlarının yasaklanması, yönetim kurulu üyelerinin değiştirilmesi ve risk azaltma programı hazırlanması bu aşamada gündeme gelir.
Bankacılık Kanunu m.69 Hangi Aşamada Uygulanır?
m.69, Bankacılık Kanunu’nun kademeli müdahale sisteminde m.68’den sonra gelen ikinci basamaktır. Önce denetimde m.67’deki risklerden biri tespit edilir. BDDK m.68 uyarınca düzeltici tedbir ister. Banka bu tedbirleri almazsa, tedbirlere rağmen sorun devam ederse veya tedbirin sonuç vermeyeceği belirlenirse m.69 uygulanır.
Dolayısıyla iyileştirici önlem aşaması, basit bir ilk uyarı değildir. Bankanın önceki düzeltme imkânının yetersiz kaldığı veya kalacağının tespit edildiği daha ciddi bir müdahale seviyesidir.
İyileştirici Önlem ile Düzeltici Önlem Arasındaki Fark Nedir?
Düzeltici önlemler çoğunlukla sermaye, karşılık, yatırım, ödeme ve kredi politikası gibi alanlarda bankanın mali bünyesini hızla dengelemeye yönelir. İyileştirici önlemler ise bankanın bilançosu kadar yönetim yapısına ve faaliyet kararlarına daha doğrudan müdahale eder.
m.69 kapsamında belirli sektörlere kredi kullandırımının yasaklanması, yönetim kurulu üyelerinin değiştirilmesi, sorumlu personelin görevden alınması ve nitelikli pay sahiplerinden yazılı taahhüt alınması mümkündür. Bu unsurlar, müdahalenin kurumsal yönetişim seviyesine yükseldiğini gösterir.
Hangi Risklerde Mali Bünyeyi Güçlendiren Tedbirler Uygulanır?
Madde 69/a, m.67’nin (a), (b), (c), (d) ve (h) bentlerindeki hâller için uygulanır. Bunlar likidite tehlikesi, kârlılık yetersizliği, sermaye yetersizliği, aktif kalitesindeki bozulma ve sistemik önemli bankanın önlem planının sonuç vermemesi gibi doğrudan mali yapıyı ilgilendiren risklerdir.
Bu hâllerde Kurul, mali bünyenin düzeltilmesini, sermaye yeterliliği veya likidite seviyesinin yükseltilmesini ve bunları sağlayacak ek tedbirleri bankanın yönetim kurulundan isteyebilir.
Uzun Vadeli veya Duran Varlıkların Elden Çıkarılması İstenebilir mi?
Evet. m.69/a, bankaya uygun bir süre verilerek uzun vadeli veya duran varlıkların elden çıkarılmasını açıkça düzenler. Amaç, bankanın likit olmayan varlıklara bağladığı kaynağı azaltmak ve mali bünyeyi daha dayanıklı hâle getirmektir.
Varlık satışı kararı yalnız “nakit bulma” işlemi olarak görülmemelidir. Satış fiyatı, oluşacak zarar, sermaye üzerindeki etki ve bankanın temel faaliyet kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. Uygun süre verilmesi, varlığın değerinin gereksiz şekilde aşındırılmadan elden çıkarılmasını amaçlar.
İşletme ve Yönetim Giderleri Kısılabilir mi?
m.69/a, işletme ve yönetim giderlerinde kısıntıya gidilmesini iyileştirici önlem olarak sayar. Bankanın gelir kapasitesi düşmüş veya zararları artmışsa, mali bünyeyi korumak için gider yapısının yeniden düzenlenmesi gerekebilir.
Bu tedbir; gereksiz yatırım, danışmanlık, temsil, seyahat, reklam veya yönetim maliyetlerinin sınırlandırılmasını kapsayabilir. Personel hukukuna ilişkin zorunlu ödemeler ve bireysel kazanılmış haklar kendi hukuki rejiminde ayrıca değerlendirilir.
Düzenli Ödemeler Dışındaki Personel Ödemeleri Durdurulabilir mi?
Madde 69, banka mensuplarına her ne ad altında olursa olsun düzenli olarak ödenenler dışındaki ödemelerin durdurulmasını mümkün kılar. Bu hüküm, mali sıkıntı döneminde olağan dışı prim, bonus veya benzeri ek çıkışların bankanın özkaynak ve likiditesini daha da zayıflatmasını önlemeye yöneliktir.
Tedbirin uygulanması iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmeleri ve iş hukuku yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilir. Bankacılık Kanunu’nun düzenleyici amacı ile çalışanların bireysel haklarının hukuki kaynağı birbirinden ayrılmalıdır.
Belirli Kişi, Kurum, Risk Grubu veya Sektörlere Kredi Yasaklanabilir mi?
Evet. m.69/a, belirli kişi, kurum, risk grubu veya sektörlere nakdî ve gayrinakdî kredi kullandırımının sınırlandırılmasını veya yasaklanmasını açıkça düzenler. Bu, kredi politikasına doğrudan ve hedefli bir müdahaledir.
Örneğin belirli sektörde yoğunlaşma bankanın aktif kalitesini bozuyorsa, yeni kredi kullandırımı sınırlandırılabilir. m.54’teki kredi sınırları genel düzenleyici limitleri koyarken m.69, sorunlu bankaya özgü daha sıkı tedbir uygulanmasına imkân verir.
Yönetim Kurulu Üyeleri Değiştirilebilir mi?
Evet. m.67/e, f veya g kapsamındaki mevzuata aykırılık, iç sistem yetersizliği ya da basiretsiz yönetim sorunlarında, karar ve uygulamalarda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu bulunuyorsa genel kurulun en kısa sürede olağanüstü toplantıya çağrılması ve yönetim kurulu üyelerinden birinin, birkaçının veya tamamının değiştirilmesi istenebilir.
Kurul ayrıca üye sayısının artırılarak yeni üye atanmasını da isteyebilir. Bu müdahalenin amacı cezalandırma değil, bankanın yönetim kapasitesini ve risk kontrolünü yeniden işler hâle getirmektir.
Sorumlu Banka Personeli Görevden Alınabilir mi?
Madde 69/b, karar ve işlemlerde sorumluluğu bulunan banka mensuplarının görevden alınmasını da iyileştirici tedbir olarak sayar. Böylece sorun yalnız yönetim kurulu seviyesinde değil, kararın veya uygulamanın gerçekleştiği operasyonel yönetim seviyesinde de giderilebilir.
Görevden alma talebi, bankacılık düzenleme hukuku bakımından bir iyileştirme aracıdır. İlgili kişinin iş sözleşmesi, tazminat ve diğer bireysel hakları ise iş hukuku ve sözleşme hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Risk Azaltma Programı Nedir?
m.69/b, maruz kalınan risklerin azaltılması için kısa, orta ve uzun vadeli olmak üzere Kurulca uygun görülecek bir program oluşturulmasını düzenler. Program yalnız hedef cümlelerinden oluşmamalı; hangi riskin hangi araçla, hangi tarihte ve hangi ölçülebilir seviyeye indirileceğini göstermelidir.
Örneğin sektör yoğunlaşması varsa kredi portföyü azaltım takvimi, sermaye baskısı varsa özkaynak planı, faiz riski varsa vade/faiz duyarlılığı hedefleri ve iç sistem sorunu varsa kontrol güçlendirme adımları programa bağlanmalıdır.
Nitelikli Pay Sahiplerinden Yazılı Taahhüt Alınabilir mi?
Evet. m.69, yönetim kurulu üyeleri ile nitelikli paya sahip ortaklardan programın yazılı olarak taahhüt edilmesini ve BDDK’nın belirlediği dönemler itibarıyla uygulama sonuçlarının gönderilmesini öngörür.
Bu hüküm, iyileştirme programını yalnız banka yönetiminin teknik dokümanı olmaktan çıkarıp sahiplik yapısına da sorumluluk yükleyen bir mekanizmaya dönüştürür. Özellikle sermaye desteği veya yönetişim değişikliği gerektiren durumlarda nitelikli pay sahiplerinin taahhüdü önem taşır.
BDDK Kanunda Sayılmayan Başka Tedbir İsteyebilir mi?
Evet. Madde 69’un son cümlesi, sayılan tedbirler de dâhil olmak üzere Kurulun uygun göreceği her türlü tedbirin alınmasını ve ivedilikle uygulanmasını banka yönetim kurulundan isteyebileceğini düzenler.
Bu yetki sınırsız ve keyfî bir yetki değildir; Bankacılık Kanunu’nun amacı, denetim bulguları, ölçülülük ilkesi ve somut mali riskle bağlantılı kullanılmalıdır. Ancak Kanundaki liste, değişen finansal risklere cevap verebilmek için kapalı bir liste olarak düzenlenmemiştir.
“İvedilikle Uygulama” Ne İfade Eder?
m.69, iyileştirici tedbirlerin ivedilikle uygulanmasını ister. Bankanın sorunları m.68 aşamasında çözülememiş olduğundan, gecikme mali bünyeyi ve finansal sistem güvenini daha fazla zayıflatabilir. Bu nedenle yönetim kurulu karar alma ve uygulama süreçlerini hızlandırmalıdır.
İvedilik, plansızlık anlamına gelmez. Tedbirin hukuka uygun organ kararıyla alınması, finansal etkisinin hesaplanması ve BDDK’ya doğru raporlanması gerekir; ancak gereksiz bürokratik gecikmeye yer verilmemelidir.
m.69 Tedbirleri Alınmazsa Ne Olur?
Banka m.68 ve/veya m.69’daki tedbirleri almaz, tedbirlere rağmen sorunlar giderilmez veya tedbirlerin sonuç vermeyeceği belirlenirse Bankacılık Kanunu m.70’teki kısıtlayıcı önlemler devreye girer. Bu aşamada faaliyetlerin, şubelerin, faiz ve vade politikalarının ve yöneticilerin daha ağır biçimde sınırlandırılması mümkündür.
Bu nedenle m.69, bankanın normal faaliyet özgürlüğünü koruyarak mali bünyesini yeniden güçlendirmesi için kritik bir ara aşamadır.
m.69 ile m.66/A Önlem Planı Arasındaki Bağlantı
Sistemik önemli bankaların m.66/A önlem planı uygulanmaz veya sonuç vermezse m.67/h üzerinden müdahale süreci başlar. m.68 tedbirleri de yetersiz kalırsa m.69’daki iyileştirici önlemler uygulanabilir.
Bu bağlantı, sistemik önemli bankalarda kriz yönetiminin önceden hazırlanmış plan ile başlayıp gerektiğinde kanuni müdahale basamaklarına ilerlediğini gösterir.
Yönetim Değişikliği Hangi Durumda Gündeme Gelir?
Yönetim kurulu değişikliği her m.69 dosyasında otomatik değildir. Madde bu tedbiri özellikle m.67/e, f ve g kapsamındaki sorunlarda ve karar, işlem veya uygulamalarda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu bulunduğunda öngörür. Dolayısıyla sorumluluk ile tedbir arasında somut bağlantı kurulmalıdır.
Yönetim değişikliği, bankanın risk kültürünü ve kontrol ortamını hızlı biçimde yenilemek için kullanılabilecek güçlü bir araçtır. Yeni üyelerin bankacılık mevzuatındaki nitelik şartlarını taşıması gerekir.
İyileştirme Programında Ölçülebilir Hedefler
İyileştirme programı “sermaye güçlendirilecek” veya “risk azaltılacak” gibi soyut ifadelerle sınırlı olmamalıdır. Sermaye oranı, likidite tamponu, takipteki alacak oranı, sektör yoğunlaşması, gider seviyesi ve varlık satışı gibi hedefler ölçülebilir olmalıdır.
Her hedef için başlangıç değeri, hedef değer, sorumlu birim ve tarih belirlenmesi uygulama sonuçlarının BDDK’ya doğru raporlanmasını sağlar. Aksi hâlde programın başarı veya başarısızlığı objektif biçimde ölçülemez.
İyileştirici Önlemler İçin Yönetim Kontrol Listesi
- m.68 tedbirlerinin neden sonuç vermediğini veriyle belirleyin.
- Sermaye ve likidite açığını ayrı ayrı hesaplayın.
- Satılacak duran varlıkların hukuki ve mali etkisini önceden analiz edin.
- Kredi kısıtlamalarının kişi, sektör ve risk grubu bazında sistemlere işlenmesini sağlayın.
- Sorumlu yöneticilerle ilgili Kurul talebini genel kurul ve iş hukuku süreçleriyle uyumlu yürütün.
- Kısa, orta ve uzun vadeli hedefleri ölçülebilir göstergelere bağlayın.
- Yönetim kurulu ve nitelikli pay sahiplerinin yazılı taahhüdünü usulüne uygun alın.
- BDDK’ya gönderilecek dönemsel sonuç raporlarını banka içi verilerle mutabık hâle getirin.
Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
m.69 hangi durumda uygulanır?
m.68 tedbirleri alınmaz, alınmasına rağmen sorun çözülmez veya tedbirin sonuç vermeyeceği BDDK tarafından belirlenirse m.69 uygulanır.
BDDK uzun vadeli varlıkların satılmasını isteyebilir mi?
Evet. Uygun süre verilerek uzun vadeli veya duran varlıkların elden çıkarılması m.69’da açıkça düzenlenmiştir.
Belirli sektöre kredi tamamen yasaklanabilir mi?
Evet. Belirli kişi, kurum, risk grubu veya sektörlere nakdî ve gayrinakdî kredi kullandırımının sınırlandırılması veya yasaklanması mümkündür.
Yönetim kurulu üyeleri değiştirilebilir mi?
m.67/e, f veya g kapsamındaki sorunlarda sorumlulukları bulunursa genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılarak üyelerin bir kısmının veya tamamının değiştirilmesi istenebilir.
Banka personeli görevden alınabilir mi?
Karar ve işlemlerde sorumluluğu bulunan banka mensuplarının görevden alınması m.69’da sayılan tedbirlerdendir.
Nitelikli pay sahibi taahhüt vermek zorunda kalabilir mi?
Evet. Risk azaltma programının yönetim kurulu üyeleri ve nitelikli pay sahiplerince yazılı olarak taahhüt edilmesi istenebilir.
Program sonuçları BDDK’ya gönderilir mi?
Evet. Kurulun belirlediği dönemler itibarıyla uygulama sonuçlarının gönderilmesi öngörülmüştür.
m.69’daki liste kapalı mıdır?
Hayır. Kurul, sayılan tedbirlerin yanında uygun göreceği diğer tedbirlerin de alınmasını isteyebilir.
m.69’dan sonra hangi madde gelir?
Sorun devam ederse m.70’teki kısıtlayıcı önlemler gündeme gelir.
İyileştirici önlem doğrudan TMSF devri midir?
Hayır. TMSF’ye devir veya faaliyet izninin kaldırılması m.71’deki ayrı şartlara bağlıdır.
Sonuç
Bankacılık Kanunu m.69, düzeltici tedbirlerle sonuç alınamayan bankada mali bünyeyi, yönetimi ve risk alma davranışını daha güçlü araçlarla düzeltmeyi amaçlar. Varlık satışı, gider kısıntısı, kredi yasağı, yönetim değişikliği ve yazılı taahhütlü risk azaltma programı bu aşamanın temel araçlarıdır. Tedbirlerin ivedilikle uygulanması gerekir. Bu aşamanın da sonuç vermemesi m.70’teki kısıtlayıcı önlemlere geçişi ve sonunda m.71 kapsamındaki ağır müdahaleleri gündeme getirebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
