Mazota Zam Geldiğinde ÖTV’yi Kim Değiştirir? 4760 m.12 ve 2026 Eşel Mobil Sistemi
Kısa ve net cevap: Mazot ve benzindeki ÖTV’yi akaryakıt istasyonu, dağıtım şirketi veya EPDK değiştirmez. ÖTV’nin kanuni dayanağı 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’dur. Kanunun 12. maddesi, Cumhurbaşkanına (I) sayılı listedeki petrol ürünlerinin maktu ÖTV tutarlarını kanunda belirlenen sınırlar içinde değiştirme yetkisi verir. 5 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ise benzin, motorin ve belirli LPG türlerinde uluslararası petrol fiyatı veya döviz kuruna bağlı rafineri çıkış fiyatı değişiminin yüzde 75’ini ÖTV’de ters yönlü değişiklikle karşılayan eşel mobil mekanizmasını kurmuştur.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 22 Eylül 2026. Bu yazı 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.12, 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.20, m.24 ve m.28 ile Gelir İdaresi Başkanlığının 2026 tarihli resmi açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
- Mazot ve benzindeki ÖTV’yi kim değiştirir?
- 4760 sayılı Kanun m.12 hangi yetkiyi veriyor?
- Akaryakıt neden (I) sayılı listede yer alır?
- ÖTV artışı ile mazot zammı aynı şey midir?
- 10995 sayılı Karar ne getirdi?
- Eşel mobil sistemi 2026’da nasıl çalışıyor?
- Yüzde 75 dengeleme kuralı ne anlama geliyor?
- ÖTV azalınca pompa fiyatı neden mutlaka düşmez?
- ÖTV artınca KDV de etkilenir mi?
- EPDK’nın eşel mobil sistemindeki rolü nedir?
- Vergi kaynaklı fiyat değişikliği nasıl teyit edilir?
- Sık sorulan sorular
Mazot ve Benzindeki ÖTV’yi Kim Değiştirir?
Akaryakıttaki Özel Tüketim Vergisi bir piyasa fiyatı değil, kanuna dayanan vergidir. Bu nedenle bir benzin istasyonu, rafineri, dağıtıcı şirket veya EPDK “ÖTV’ye zam yapamaz”. ÖTV’nin temel çerçevesini Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu belirler; Kanunun 12. maddesinde ise oran ve maktu tutarların değiştirilmesine ilişkin yürütme yetkisinin sınırları düzenlenir.
Bu ayrım akaryakıt haberlerinde sıklıkla karıştırılır. Pompa fiyatında artış görülmesi, tek başına ÖTV’nin artırıldığı anlamına gelmez. Uluslararası motorin fiyatı yükselmiş, dolar/TL değişmiş veya rafineri çıkış fiyatı artmış olabilir. Vergi kaynaklı bir artıştan söz edebilmek için ÖTV tutarını değiştiren resmi düzenlemenin bulunması gerekir.
4760 Sayılı Kanun m.12 Hangi Yetkiyi Veriyor?
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 12. maddesi, Kanuna ekli listelerdeki mallara uygulanan ÖTV oran ve tutarlarının değiştirilmesine ilişkin yetki hükümlerini düzenler. 2026 itibarıyla (I) sayılı listedeki mallarda uygulanan maktu vergi tutarları bakımından Cumhurbaşkanına; kanuni sınırlar içinde tutarları artırma, sıfıra kadar indirme ve malın türü, özelliği, kullanım yeri veya diğer kanuni ayrımlar çerçevesinde farklılaştırma yetkisi verilmiştir.
Akaryakıt bakımından önemli sonuç şudur: Kanunda yazılı verginin fiilen pompaya yansıyan güncel maktu tutarı, Kanunun verdiği yetki çerçevesindeki Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişebilir. Bu nedenle “ÖTV’yi kim belirliyor?” sorusunun doğru hukuki cevabı, “Kanun çerçeveyi belirler; Kanunun m.12’de verdiği yetki kapsamında Cumhurbaşkanı tutarları değiştirebilir” şeklindedir.
Akaryakıt Neden (I) Sayılı Listede Yer Alır?
4760 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı liste petrol ürünlerini ve petrol türevlerini kapsar. Benzin ve motorin gibi temel akaryakıt ürünleri bu sistem içinde maktu ÖTV’ye tabidir. “Maktu” vergi, yalnız satış bedelinin belirli yüzdesi olarak hesaplanan vergiden farklı olarak ürünün ölçü birimine bağlı sabit tutar şeklinde uygulanabilir.
Bu nedenle motorinin litre fiyatı ile motorin üzerindeki ÖTV tutarı aynı şey değildir. Ürünün vergisiz maliyeti piyasa hareketlerinden etkilenirken, maktu ÖTV tutarı vergi düzenlemeleriyle belirlenir. Nihai tüketici fiyatı bu iki ayrı katmanın ve KDV dahil diğer unsurların birleşmesiyle ortaya çıkar.
ÖTV Artışı ile Mazot Zammı Aynı Şey midir?
Hayır. “Mazota zam” ifadesi nihai pompa fiyatının yükseldiğini anlatır. “ÖTV artışı” ise vergisel bir düzenlemeyi ifade eder. ÖTV hiç değişmeden motorin fiyatı yükselebilir; çünkü 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.10 uyarınca petrol alım satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşur. Uluslararası ürün fiyatı ve döviz kuru bu maliyeti etkileyebilir.
Tersine, uluslararası ürün fiyatı değişmese bile maktu ÖTV tutarının yükselmesi pompaya yukarı yönlü etki yapabilir. Bu nedenle haber metninde “ÖTV zammı” ifadesi kullanılacaksa bunun bir Cumhurbaşkanı Kararı veya kanuni otomatik güncelleme gibi somut hukuki dayanağı bulunmalıdır.
Akaryakıttaki aktörlerin görev ayrımını ayrıntılı görmek için Mazot ve Benzin Zammını Kim Yapar? rehberimiz incelenebilir.
10995 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Ne Getirdi?
4 Mart 2026 tarihli ve 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 5 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Karar, 4760 sayılı Kanunun (I) sayılı listesinin (A) cetvelindeki belirli benzin, motorin ve LPG türleri için ÖTV tutarlarını uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki değişimlere bağlayan özel bir dengeleme mekanizması getirdi.
Kararın 1. maddesinde esas alınan başlangıç noktası 2 Mart 2026 tarihidir. EPDK tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas yurtiçi rafineri çıkış fiyatlarında, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı bir artış meydana geldiğinde ilgili ürünün ÖTV tutarı gerçekleşen artışın yüzde 75’i kadar azaltılır. Aynı kaynaklardan doğan bir azalış olduğunda ise ÖTV, azalışın yüzde 75’i kadar artırılır; ancak 2 Mart 2026 tarihinde uygulanan ÖTV tutarını aşamaz.
Eşel Mobil Sistemi 2026’da Nasıl Çalışıyor?
Eşel mobil sistemi, maliyet hareketi ile vergi tutarını ters yönlerde hareket ettiren bir mekanizmadır. Uluslararası petrol fiyatı veya döviz nedeniyle yurtiçi rafineri çıkış fiyatı yükseldiğinde ÖTV azaltılır. Böylece maliyet artışının tamamının pompa fiyatına aynı ölçüde yansıması yerine, belirli bölümü vergi üzerinden karşılanır.
Rafineri çıkış fiyatı aynı nedenlerle düştüğünde ise ÖTV belirli ölçüde artırılarak daha önce yapılan vergi indiriminin bir kısmı geri alınır. 10995 sayılı Karar bunun sınırını da açıkça koymuştur: ÖTV, 2 Mart 2026 tarihinde uygulanan tutarı geçemez. Kararın 4. maddesi, azalan ÖTV tutarlarının başlangıç seviyesine yeniden ulaştığı ürün bakımından Kararın o ürün için yürürlükten kalkmış sayılacağını düzenler.
Dolayısıyla 2026 eşel mobil sistemi sürekli ve sınırsız bir ÖTV indirim sistemi değildir. Belirli ürünler, belirli başlangıç tutarı ve belirli hesaplama yöntemiyle çalışan düzenlenmiş bir mekanizmadır.
Yüzde 75 Dengeleme Kuralı Ne Anlama Geliyor?
10995 sayılı Kararın merkezindeki oran yüzde 75’tir. Karar, uluslararası petrol fiyatı veya döviz kuru nedeniyle yurtiçi rafineri çıkış fiyatında ortaya çıkan değişimin yüzde 75’inin ÖTV tutarında ters yönde dikkate alınmasını öngörür. Bu nedenle sistem, maliyet değişiminin yüzde 100’ünü vergiyle karşılamaz.
Hukuki olarak dikkat edilmesi gereken bir başka nokta, yüzde 75’in doğrudan pompa fiyatına uygulanmadığıdır. Karar metni rafineri çıkış fiyatında ilgili sebeplerle meydana gelen değişime atıf yapar. Bu değişim üzerinden ÖTV ayarlaması yapılır. Pompa fiyatı ise ürün maliyeti, dağıtım ve bayi zinciri ile KDV dahil diğer bileşenlerden oluşur.
Bu nedenle “petrol yüzde 10 arttıysa pompa da yüzde 2,5 artar” şeklinde sabit bir matematik kurmak doğru değildir. Resmi kararın hesabı ürün bazında rafineri çıkış fiyatı değişimi ve ÖTV tutarı üzerinden işler.
ÖTV Azalınca Pompa Fiyatı Neden Mutlaka Düşmez?
ÖTV’nin azalması, diğer her şey sabitken fiyat üzerinde aşağı yönlü bir etkidir. Ancak eşel mobilin devreye girmesine yol açan temel durum zaten rafineri çıkış maliyetinin yükselmesidir. Vergi azalması bu artışın belirli bölümünü karşılar. Maliyet artışı vergi indiriminden daha büyükse nihai fiyat yine yükselebilir; yalnız artışın büyüklüğü vergi indirimi olmasaydı oluşacak seviyeden daha sınırlı kalabilir.
Bu açıklama bir varsayım değil, 10995 sayılı Kararın matematiksel yapısının sonucudur. Karar maliyet artışının yüzde 75’ini ÖTV azaltımıyla dengeler; yüzde 100’ünü ortadan kaldırmaz. KDV ve diğer fiyat bileşenleri de nihai satış rakamının içinde kalmaya devam eder.
ÖTV Artınca KDV de Etkilenir mi?
Evet. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 20. maddesi teslim ve hizmetlerde KDV matrahını, 24. maddesi ise matraha dahil unsurları düzenler. m.24/b uyarınca vergi, resim, harç, pay ve fon karşılığı gibi unsurlar KDV matrahına dahildir. Gelir İdaresi Başkanlığının yerleşik açıklamalarında da bir işlemin hem ÖTV’ye hem KDV’ye tabi olması halinde hesaplanan ÖTV’nin KDV matrahına dahil olduğu açıkça belirtilmektedir.
Bu nedenle akaryakıtta ÖTV tutarı değiştiğinde KDV hesabının dayandığı matrah da etkilenir. Genel KDV oranı 3065 sayılı Kanun m.28’e dayanılarak 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 10 Temmuz 2023’ten itibaren yüzde 20 olarak uygulanmaktadır ve 2026 itibarıyla bu genel oran devam etmektedir.
“ÖTV’nin KDV’si” İfadesi Hukuken Ne Anlama Gelir?
Günlük dilde “verginin vergisi” denilen durum, KDV Kanunu’nun matrah sisteminden kaynaklanır. ÖTV, teslim bedeline ilişkin vergi unsuru olarak KDV matrahına dahil edilir; ardından KDV bu matrah üzerinden hesaplanır. Bu durum ayrı ve ikinci bir ÖTV alınması değildir. KDV’nin kanunen tanımlanan matrahının ÖTV’yi de içermesidir.
Akaryakıt maliyetini analiz ederken yalnız litre başına ÖTV tutarına bakılması bu nedenle eksik kalır. Vergi bileşeninin nihai fiyata etkisi değerlendirilirken KDV matrahına olan etkisi de hesaba katılmalıdır.
EPDK’nın Eşel Mobil Sistemindeki Rolü Nedir?
EPDK ÖTV tutarını değiştiren makam değildir. Ancak 10995 sayılı Kararın hesaplama sisteminde EPDK tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas yurtiçi rafineri çıkış fiyatları referans alınır. Kurumun fiyat veri altyapısı, vergi mekanizmasının uygulanmasında kullanılan resmi veri kaynaklarından biri haline gelir.
EPDK ayrıca Bayi Otomasyon Sisteminden gelen fiili pompa fiyatlarını ve dağıtım şirketlerinin tavan/tavsiye fiyat beyanlarını yayımlar. Bu verilerin niteliği hakkında ayrıntılı bilgi için Petrol Piyasasında Akaryakıt Fiyatları Nasıl Oluşur? rehberimiz incelenebilir.
Eşel Mobil Kararı İthal Akaryakıtı da Kapsar mı?
10995 sayılı Kararın 2. maddesi ithal yoluyla temin edilen, karar kapsamındaki mallar için de ÖTV tutarlarının 1. maddeye göre tespit edilen değişim tutarları esas alınarak belirleneceğini düzenler. Böylece yalnız yurtiçi rafineride üretilen ürünlerin vergisi değil, karar kapsamındaki ithal ürünlerin ÖTV uygulaması da aynı dengeleme sistemiyle ilişkilendirilmiştir.
Kararın 3. maddesi ise 2 Mart 2026 tarihi itibarıyla yurtiçi rafineri çıkış fiyatı bulunmayan kapsamdaki mallarda EPDK tarafından belirlenen baz fiyatların esas alınacağını düzenler. Bu hükümler mekanizmanın yalnız tek bir ticari tedarik kanalına bağlı olmadığını gösterir.
ÖTV Tutarları Gün İçinde Değişebilir mi?
Vergi tutarı, hukuki dayanağı bulunmadan dağıtıcı veya istasyon kararıyla değişmez. Eşel mobil kapsamında hesaplanan güncel ÖTV tutarları mevzuat ve Gelir İdaresi Başkanlığı uygulaması çerçevesinde belirlenir. Yeni Cumhurbaşkanı Kararlarının yürürlük tarihi de karar metninde veya Resmî Gazete yayımında gösterilir.
Bu nedenle “bu gece ÖTV arttı” şeklindeki bir haberin doğrulanması için haber sitesine değil, Resmî Gazete’ye ve Gelir İdaresi Başkanlığına bakılmalıdır. Pompa fiyatındaki gece yarısı değişikliklerinin tamamı ÖTV değişikliği değildir; dağıtıcı fiyat listesi değişikliği de aynı saatte uygulamaya girebilir.
Vergi Kaynaklı Fiyat Değişikliği Nasıl Teyit Edilir?
İlk olarak 4760 sayılı Kanun ve güncel Cumhurbaşkanı Kararları kontrol edilmelidir. İkinci olarak Gelir İdaresi Başkanlığının ilgili tarihte yayımladığı ÖTV tablolarına ve açıklayıcı bilgi notlarına bakılmalıdır. Üçüncü olarak fiyatın pompada nasıl değiştiğini görmek için EPDK’nın fiili pompa fiyatları kullanılmalıdır.
Haber başlığı, sosyal medya paylaşımı veya şirket açıklaması resmi vergi düzenlemesinin yerine geçmez. Özellikle büyük fiyat hareketlerinde “vergi zammı” ile “maliyet zammı” ayrımı yapılmadan yayınlanan içerikler hukuken hatalı sonuç verebilir.
ÖTV İndirimi Akaryakıt Şirketine Verilen Destek midir?
Eşel mobil kapsamında ÖTV tutarının düşürülmesi, vergi tutarının kanuni mekanizma çerçevesinde azaltılmasıdır. Teknik olarak bu işlem ürün üzerindeki kamu vergi yükünü değiştirir. Kararın amacı ve resmi açıklama, maliyet artışının pompa fiyatına yansımasını sınırlamaya yöneliktir. Vergi indiriminin hukuki muhatabı ve tahsil sistemi ÖTV Kanunu çerçevesindedir.
Bu nedenle sistemi “şirkete para ödenmesi” ile eşitlemek doğru değildir. Hazine bir vergi tutarından belirli ölçüde vazgeçerek fiyat artışını dengelemektedir. Gelir İdaresi Başkanlığının 2026 kamuoyu duyurusunda da eşel mobil nedeniyle akaryakıt ÖTV tahsilatındaki azalışa ilişkin veriler paylaşılmıştır.
Akaryakıt Zammının Vergi Kaynaklı Olup Olmadığını Neden Ayırmak Gerekir?
Çünkü hukuki sorumluluk ve karar mercii değişir. Piyasa maliyetinin artması 5015 sayılı Kanunun fiyat oluşum sistemi içinde değerlendirilirken, ÖTV değişikliği 4760 sayılı Kanunun yetki düzeni içinde incelenir. KDV ise 3065 sayılı Kanunun matrah ve oran hükümlerine tabidir.
Bu üç mevzuat alanını tek bir “zam” kelimesi altında toplamak, hem okuyucuyu yanıltır hem de hukuki açıklamanın doğruluğunu zedeler. Doğru içerikte her bileşenin kanuni dayanağı ayrı gösterilmelidir.
Sonuç
Mazot ve benzindeki ÖTV’yi akaryakıt şirketleri veya EPDK değiştirmez. Verginin hukuki çerçevesi 4760 sayılı Kanunda yer alır ve m.12’de verilen yetki kapsamında Cumhurbaşkanı maktu ÖTV tutarlarını değiştirebilir. 10995 sayılı Kararla 5 Mart 2026’dan itibaren belirli akaryakıt ürünlerinde uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuruna bağlı rafineri çıkış fiyatı değişiminin yüzde 75’ini ÖTV üzerinden ters yönde dengeleyen eşel mobil sistemi uygulanmaya başlanmıştır.
Bu sistem, pompa fiyatının kamu tarafından tek rakam olarak belirlendiği anlamına gelmez. Piyasa maliyeti ayrı, ÖTV ayrı, KDV ayrı hukuki bileşenlerdir. Bir fiyat hareketinin gerçek sebebi resmi kaynaklardan bu bileşenler ayrıştırılarak belirlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Mazot ÖTV’sini kim artırabilir?
4760 sayılı Kanun m.12’de verilen yetki kapsamında Cumhurbaşkanı, kanuni sınırlar içinde (I) sayılı listedeki maktu ÖTV tutarlarını değiştirebilir.
EPDK ÖTV’yi değiştirebilir mi?
Hayır. EPDK petrol piyasasını düzenler ve fiyat verilerini yayımlar; ÖTV tutarını belirleyen vergi makamı değildir.
Eşel mobil sistemi ne zaman başladı?
10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 5 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
2026 eşel mobil oranı kaçtır?
10995 sayılı Karar, uluslararası petrol fiyatı veya döviz kuru kaynaklı rafineri çıkış fiyatı değişiminin yüzde 75’ini ÖTV’de ters yönde değişiklikle dikkate alır.
ÖTV düşerse mazot kesin ucuzlar mı?
Hayır. ÖTV indirimi fiyatı aşağı yönlü etkiler; ancak aynı anda ürün maliyeti yükseliyorsa nihai pompa fiyatı yine artabilir. Eşel mobil zaten maliyet artışının belirli bölümünü dengelemek için çalışır.
ÖTV azalınca KDV de azalır mı?
ÖTV KDV matrahına dahil olduğundan, diğer unsurlar aynı kaldığında ÖTV’deki azalma KDV hesaplanan matrahı da azaltır.
Akaryakıtta KDV oranı kaçtır?
Genel KDV oranı 2026 itibarıyla yüzde 20’dir. Oranın hukuki dayanağı 3065 sayılı Kanun m.28 ve ilgili Cumhurbaşkanı Kararıdır.
Eşel mobil ithal motorinde uygulanır mı?
10995 sayılı Kararın 2. maddesi, karar kapsamındaki malların ithal yoluyla temininde de 1. maddeye göre belirlenen değişim tutarlarının esas alınacağını düzenler.
ÖTV zammı olup olmadığı nereden kontrol edilir?
Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığının güncel ÖTV duyuru ve tablolarından kontrol edilmelidir.
Pompa fiyatı ile ÖTV aynı şey midir?
Hayır. ÖTV pompa fiyatının vergi bileşenlerinden biridir. Nihai fiyat ürün maliyeti, dağıtım/bayi unsurları, ÖTV ve KDV dahil birden fazla kalemden oluşur.
İlgili Site İçi Rehberler
- Mazot ve Benzin Zammını Kim Yapar?
- Petrol Piyasasında Akaryakıt Fiyatları Nasıl Oluşur? 5015 m.10
- EPDK Akaryakıt Fiyatlarına Tavan veya Taban Fiyat Uygulayabilir mi?
Resmî Kaynaklar
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu
- GİB – 10995 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Açıklayıcı Bilgi Notu
- GİB – 2026 Eşel Mobil Kamuoyu Duyurusu
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
