İstinafta Yetki Sözleşmesi Yapılabilir mi? HMK 357/2 | 2026
Kısa ve net cevap: Hayır. HMK m.357/2 uyarınca bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz. Taraflar tacir veya kamu tüzel kişisi olsalar ve ilk derece mahkemesi bakımından HMK m.17-18 şartlarına uygun bir yetki sözleşmesi yapabilseler dahi, “bu sözleşmeden doğan istinaflara İstanbul BAM bakar” veya “Mersin BAM yerine Ankara BAM yetkilidir” şeklinde bağlayıcı bir anlaşma kuramazlar. İstinaf merciinin hangi BAM ve hangi hukuk dairesi olacağı kanun, yargı çevresi ve iş bölümü kurallarına göre belirlenir.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 23 Eylül 2026. Konu HMK m.17-18, m.341 ve devamı ile özellikle m.357/2 üzerinden açıklanmıştır.
- Yetki sözleşmesi nedir?
- HMK 17 kimlere yetki sözleşmesi hakkı verir?
- HMK 18 şekil şartları
- BAM için neden yetki sözleşmesi yapılamaz?
- İlk derece yetki sözleşmesi BAM’ı etkiler mi?
- Sözleşmeye “istinaf Ankara’da” yazılırsa ne olur?
- Yabancı mahkeme şartıyla farkı
- Tahkim şartıyla farkı
- Görev ve yetki ayrımı
- BAM yargı çevresi nasıl belirlenir?
- Daireler arası iş bölümü
- Yanlış BAM’a gönderilen dosya
- Yetki itirazı istinafta ileri sürülür mü?
- Sık sorulan sorular
Yetki Sözleşmesi Nedir?
Yetki sözleşmesi, kanunun izin verdiği kişiler arasında belirli bir hukuki ilişkiden doğan uyuşmazlığın hangi yer mahkemesinde görüleceğini önceden belirleyen usul sözleşmesidir. HMK m.17 bu imkânı tacirlere ve kamu tüzel kişilerine tanır.
Yetki sözleşmesi, mahkemenin görevini değiştirmez. Asliye hukuk mahkemesinin görev alanındaki bir uyuşmazlığı taraflar sözleşmeyle ticaret mahkemesine taşıyamaz. Sözleşme yalnız kanunun izin verdiği ölçüde yer itibarıyla yetki üzerinde etki doğurur.
HMK m.17’ye Göre Kimler Yetki Sözleşmesi Yapabilir?
HMK m.17 uyarınca tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir. Bu özel imkân herkese tanınmamıştır.
Tüketici, işçi veya sıradan gerçek kişiyle tacir arasındaki ilişkide HMK m.17’ye dayanarak karşı taraf aleyhine sınırsız yetki sözleşmesi kurulamaz. Özel kanunlardaki koruyucu yetki hükümleri de ayrıca dikkate alınır.
HMK m.18 Yetki Sözleşmesinde Hangi Şartları Arar?
Yetki sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkeme veya mahkemelerin gösterilmesi gerekir. Kesin yetki bulunan işlerde yetki sözleşmesi yapılamaz.
Bu şartlar ilk derece mahkemesi bakımından geçerli bir yetki sözleşmesi için önemlidir. Ancak sözleşme HMK m.18’e tamamen uygun olsa bile BAM bakımından HMK m.357/2’deki açık yasak devam eder.
HMK m.357/2 Ne Diyor?
HMK m.357 istinaf aşamasında yapılamayacak işlemleri düzenler. Maddenin ikinci fıkrası kısa ve nettir: Bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz.
Bu nedenle tarafların özel iradesi, kanun yolu merciinin coğrafi yetkisini değiştiremez. İlk derece davasının hangi mahkemede görüldüğü ve o mahkemenin bağlı bulunduğu yargı çevresi, istinaf merciini belirleyen temel unsurlardır.
İlk Derece İçin Yapılan Yetki Sözleşmesi BAM’ı Dolaylı Etkiler mi?
Geçerli bir yetki sözleşmesi ilk derece davasının örneğin Mersin yerine İstanbul’da görülmesine yol açarsa, dava artık o ilk derece mahkemesinin bağlı olduğu BAM yargı çevresine girer. Bu, BAM için ayrı bir yetki sözleşmesi yapılmış olduğu anlamına gelmez.
Etki dolaylıdır: İlk derece mahkemesinin usulüne uygun biçimde belirlenmesi, hangi BAM’ın kanun yolu mercii olacağını sonuç olarak etkiler. Fakat taraflar aynı sözleşmede ilk dereceyi Mersin, istinafı İstanbul seçemez.
Sözleşmeye “İstinaflara Ankara BAM Bakar” Yazılırsa Ne Olur?
Böyle bir kayıt HMK m.357/2 karşısında BAM bakımından bağlayıcı değildir. Tarafların sözleşmeye hüküm eklemiş olması kanunun emredici yasağını ortadan kaldırmaz.
İlk derece mahkemesi kararının istinafı, o mahkemenin bağlı bulunduğu bölge adliye mahkemesine gönderilir. Sözleşmede başka BAM yazması dosyanın o merkeze tevzi edilmesi için hukuki dayanak oluşturmaz.
BAM Yetkisi ile Daire İş Bölümü Aynı Şey mi?
Hayır. Önce dosyanın hangi bölge adliye mahkemesinin yargı çevresine girdiği belirlenir. Daha sonra o BAM içindeki hukuk daireleri arasında konuya göre iş bölümü uygulanır. Örneğin iş, aile, ticaret veya gayrimenkul uyuşmazlıkları farklı dairelere tevzi edilebilir.
Tarafların “şu hukuk dairesi baksın” şeklinde seçim yapması da mümkün değildir. Daireler arası iş bölümü adli teşkilatın kendi kurallarına göre yürür.
Yanlış BAM’a Gönderilen Dosyada Ne Olur?
Dosyanın yanlış BAM’a veya yanlış hukuk dairesine gönderildiği anlaşılırsa ilgili yargısal ve idari iş bölümü kuralları çerçevesinde dosyanın görevli/yetkili merciye gönderilmesi gündeme gelir. Tarafların sözleşmesinde yanlış merci yazması bu hatayı meşrulaştırmaz.
UYAP’ta tevzi ve gönderme kayıtları kontrol edilerek dosyanın hangi BAM esasına kaydedildiği görülebilir.
Yetki Sözleşmesi ile Yabancı Mahkeme Seçimi Aynı mı?
Hayır. Milletlerarası yetki ve yabancı mahkeme seçimi 5718 sayılı MÖHUK’un ilgili hükümlerine tabidir. HMK m.17-18 iç hukukta Türk mahkemeleri arasındaki yetki sözleşmesini düzenler.
Yabancı mahkeme şartının geçerliliği, uyuşmazlığın yabancılık unsuru, münhasır yetki, sözleşmenin niteliği ve MÖHUK m.47 gibi özel hükümler üzerinden değerlendirilir. Bu şart da Türkiye’deki BAM’ı sözleşmeyle seçme hakkı vermez.
Tahkim Şartı BAM Seçimi midir?
Hayır. Tahkim anlaşması, tarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine hakem önünde çözme iradesidir. Tahkim kararlarına karşı kanunda öngörülen iptal veya diğer yargısal denetim yolları farklı kurallara tabidir.
“Uyuşmazlık tahkimde görülsün” kaydı ile “ilk derece mahkemesinin kararına şu BAM baksın” kaydı hukuken tamamen farklıdır. İkincisi HMK m.357/2 nedeniyle geçerli değildir.
Görev Sözleşmesi Yapılabilir mi?
Mahkemelerin görevi kanunla belirlenir ve kamu düzenine ilişkindir. Taraflar sözleşmeyle görevli mahkemeyi değiştiremez. Yetki sözleşmesi yalnız yer bakımından yetkiye ilişkin ve kanunun izin verdiği kişiler/uyuşmazlıklar için mümkündür.
Bu nedenle “ticaret mahkemesi yerine asliye hukuk” veya “aile mahkemesi yerine sulh hukuk” şeklindeki bir sözleşme kaydı görev yaratmaz.
İlk Derece Mahkemesinde Yetki İtirazı Yapılmadıysa İstinafta İleri Sürülebilir mi?
Yetkinin kesin olmadığı durumlarda yetki itirazı ilk itiraz niteliğindedir ve HMK’daki sürelerde ileri sürülmelidir. Süresinde yapılmayan kesin olmayan yetki itirazı istinafta ilk kez ileri sürülerek sonuç doğurmaz.
Kesin yetki ise dava şartı niteliğinde olduğundan mahkemece resen incelenebilir ve kamu düzeniyle bağlantılı etkileri farklıdır. İstinaf incelemesinde HMK m.355’in kamu düzeni kuralı ayrıca dikkate alınır.
Yetki Sözleşmesine Dayanılmış Ama Mahkeme Bunu İncelememişse
İlk derece mahkemesinde süresinde ve usulüne uygun yetki itirazı yapılmış, geçerli yetki sözleşmesi sunulmuş ve mahkeme bu savunmayı hukuka aykırı biçimde değerlendirmemişse bu husus istinaf sebebi yapılabilir.
Burada BAM’dan yeni bir yetki sözleşmesi yapılması istenmez; ilk derece mahkemesinin var olan sözleşmeyi ve yetki kurallarını doğru uygulayıp uygulamadığı denetlenir.
BAM İçin Yetki Sözleşmesi Yasağı Neden Var?
Kanun yolu teşkilatı yargı çevreleri ve mahkemeler arasındaki düzenli hiyerarşi üzerine kuruludur. Tarafların istedikleri BAM’ı seçebilmesi, aynı ilk derece mahkemesinin kararlarının farklı kanun yolu mercilerine taşınmasına ve yargı çevresi sisteminin bozulmasına yol açardı.
HMK m.357/2 bu nedenle taraf iradesini sınırlar ve kanun yolu merciini objektif kurallara bağlar.
Sözleşmede Hem Yetkili Mahkeme Hem BAM Yazıyorsa Tüm Şart Geçersiz mi?
Bu sorunun cevabı sözleşme hükmünün bölünebilirliğine ve ilk dereceye ilişkin kısmın HMK m.17-18 şartlarını taşıyıp taşımadığına göre değerlendirilir. BAM’a ilişkin kayıt geçersiz olsa bile ilk derece mahkemesini belirleyen bölüm kendi başına geçerli kalabilir.
Ancak sözleşme metni bir bütün olarak incelenmeden otomatik sonuç verilmemelidir. Hangi iradenin bağımsız uygulanabilir olduğu belirlenmelidir.
İstinaf Dilekçesinde Yanlış BAM Adı Yazılırsa Başvuru Yanmış Sayılır mı?
İstinaf dilekçesi kural olarak kararı veren ilk derece mahkemesine verilir. Dilekçedeki merci başlığında maddi hata bulunması, başvuru iradesi ve hedeflenen karar açıkça belirlenebiliyorsa her durumda kanun yolunu yok saydırmaz. Mahkeme dosyayı kanunen ilgili BAM’a gönderir.
Yine de yanlış merci yazılması dosya işlemlerinde gecikme ve tereddüt yaratabileceğinden dilekçe başlığı ile ilk derece mahkemesinin bağlı olduğu BAM kontrol edilmelidir.
UYAP’ta BAM Tevzi Kaydı Nasıl Okunur?
Dosya ilk derece mahkemesinden gönderildikten sonra BAM’da esas numarası alabilir ve ilgili hukuk dairesine tevzi edilir. UYAP safahatındaki bu kayıtlar, tarafların sözleşme tercihinden değil mahkeme teşkilatı ve iş bölümü kurallarından kaynaklanır.
Ön inceleme süreci için İstinaf Ön İnceleme İçin Atama Bekliyor, heyet aşaması için İstinaf Dosyası Heyete Gönderildi rehberlerimiz kullanılabilir.
BAM İçin Yetki Sözleşmesi Yerine Ne Yapılabilir?
Taraflar kanun yolu merciini seçemez. Yapabilecekleri, ilk derece uyuşmazlığında kanunun izin verdiği koşullarda HMK m.17-18’e uygun yetki sözleşmesi kurmak ve daha sonra kanun yolunu o mahkemenin bağlı olduğu sistem içinde kullanmaktır.
İstinaf aşamasında ise tartışma, ilk derece mahkemesinin yetki kurallarını doğru uygulayıp uygulamadığına yöneltilebilir.
Yetki Sözleşmesiyle Seçilen İlk Derece Mahkemesi Sonradan Görevsiz Çıkarsa Ne Olur?
Yetki sözleşmesi yalnız yer itibarıyla yetkiyi etkiler; görev sorununu çözmez. Taraflar belirli bir yerdeki asliye ticaret mahkemesini yetkili kılmış olsa bile uyuşmazlığın kanunen tüketici mahkemesinin görev alanına girdiği anlaşılırsa görev kuralı uygulanır. Görevsizlik kararı üzerine dosyanın kanuni görevli mahkemeye gönderilmesi gerekir.
Bu durum, sonradan hangi BAM’ın inceleme yapacağını da dolaylı etkileyebilir. Dosyaya nihai olarak bakan ilk derece mahkemesinin yargı çevresi, kanun yolu merciinin belirlenmesinde esas alınır.
Yetki Sözleşmesi Sonradan Değiştirilebilir mi?
Taraflar ilk derece uyuşmazlığı doğmadan veya doğduktan sonra HMK m.17-18 şartlarına uygun yeni bir yetki anlaşması yapabilir; ancak dava açıldıktan sonra derdestlik, yetki itirazı süreleri ve usulî kazanılmış durumlar ayrıca dikkate alınmalıdır. Yeni sözleşme, geçmişte süresinde yapılmamış bir ilk itirazı her durumda canlandırmaz.
BAM yönünden ise zamanlama sonucu değiştirmez. İstinaf dosyası açılmadan önce veya sonra yapılan hiçbir sözleşme HMK m.357/2 yasağını aşamaz.
Sözleşmedeki Yetki Kaydı Genel İşlem Şartıysa Ne Olur?
Yetki şartının standart sözleşmede yer alması hâlinde yalnız HMK m.17-18 değil, ilişkinin niteliğine göre Türk Borçlar Kanununun genel işlem koşulları ve tüketici mevzuatı da önem kazanabilir. Özellikle karşı taraf tacir değilse HMK m.17’deki kişi şartı baştan sağlanmayabilir.
Geçersiz ilk derece yetki şartının varlığı, BAM seçimi için bir dayanak oluşturmaz. Önce ilk derece mahkemesinin kanuni yetkisi belirlenir, ardından o mahkemenin bağlı olduğu BAM devreye girer.
Yetki İtirazı Kabul Edilirse İstinaf Hangi BAM’a Yapılır?
İlk derece mahkemesi yetkisizlik kararı vermiş ve bu karar kanun yoluna taşınmışsa, istinaf merciinin belirlenmesi yine kararı veren mahkemenin bağlı bulunduğu yargı çevresine göre yapılır. Dosya daha sonra yetkili mahkemeye gönderildiğinde o yeni mahkemenin sonraki kararları kendi yargı çevresindeki BAM’a tabi olur.
Tarafların tercih ettiği yer değil, yargı teşkilatındaki objektif bağlantı esastır.
BAM Yargı Çevresinin Değişmesi Dosyayı Etkiler mi?
Adli teşkilatta yeni bölge adliye mahkemelerinin kurulması veya yargı çevrelerinin değiştirilmesi hâlinde geçişin hangi dosyalara nasıl uygulanacağı ilgili düzenleme ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararlarıyla belirlenebilir. Tarafların eski sözleşmesindeki BAM adı bu geçişi belirlemez.
Bu nedenle güncel yargı çevresi bilgisi resmi adli teşkilat kaynaklarından kontrol edilmelidir. Özellikle eski sözleşmelerde yıllar önce yazılmış BAM veya mahkeme adları güncel teşkilatla uyuşmayabilir.
Yetki Sözleşmesi Olmadan Taraflar Duruşmada BAM Yetkisine Rıza Gösterebilir mi?
Hayır. HMK m.357/2’nin yasağı yalnız yazılı sözleşmeye değil, taraf iradesiyle BAM yetkisi yaratılmasına yöneliktir. Tarafların “bu BAM baksın, ikimiz de kabul ediyoruz” şeklindeki ortak beyanı kanuni yargı çevresini değiştirmez.
Mahkeme, kendi kanuni yetki ve iş bölümü kurallarını taraf iradesinden bağımsız uygular. Bu yönüyle BAM yetkisi, ilk derece kesin olmayan yetkiden farklı bir kanun yolu düzenidir.
Sözleşmede Birden Fazla İlk Derece Mahkemesi Seçilmişse BAM Nasıl Belirlenir?
HMK m.17-18 şartları içinde birden fazla yer mahkemesinin yetkili kılınması mümkündür. Davacı bu mahkemelerden birinde dava açarsa, kanun yolu merciinin belirlenmesinde fiilen kararı veren ilk derece mahkemesinin bağlı olduğu BAM esas alınır.
Sözleşmede farklı şehirlerde birden fazla mahkeme yazması, taraflara karar çıktıktan sonra bunlara bağlı BAM’lar arasında ayrıca seçim yapma hakkı vermez. İstinaf yolu, davaya bakıp hükmü veren mahkemenin yargı çevresinden devam eder.
Kanun yolu merciinin belirlenmesinde taraf tercihi değil, resmi yargı çevresi ve mahkeme teşkilatı kayıtları esas alınır.
Sonuç
Bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz. HMK m.357/2 bu konuda açık ve emredici nitelikte bir yasak getirir. Taraflar sözleşmeyle belirli bir BAM’ı veya BAM hukuk dairesini kanun yolu mercii olarak seçemez.
İlk derece mahkemesi için HMK m.17-18’e uygun yetki sözleşmesi yapılmışsa bunun dolaylı sonucu, davaya bakan mahkemenin bağlı bulunduğu BAM’ın kanun yolu mercii olmasıdır. Bu dolaylı sonuç, BAM hakkında ayrıca yetki sözleşmesi kurulduğu anlamına gelmez.
Sık Sorulan Sorular
Taraflar “İstanbul BAM yetkilidir” yazabilir mi?
Yazabilirler ancak kayıt HMK m.357/2 nedeniyle BAM bakımından bağlayıcı olmaz.
Tacirler BAM seçebilir mi?
Hayır. HMK m.17 tacirlere ilk derece yetki sözleşmesi imkânı verir; BAM yasağı herkes için geçerlidir.
İlk derece yetki sözleşmesi geçerli olabilir mi?
HMK m.17-18 şartları varsa evet.
Kesin yetkili işte yetki sözleşmesi yapılır mı?
Hayır.
BAM hukuk dairesi sözleşmeyle seçilebilir mi?
Hayır. Daire iş bölümü kurallarına göre belirlenir.
Yanlış BAM adı yazılmış istinaf dilekçesi otomatik reddedilir mi?
Başvuru iradesi ve karar açıkça belirlenebiliyorsa maddi hata her durumda ret sonucu doğurmaz; dosya doğru merciye yönlendirilir.
Yabancı mahkeme şartı BAM seçimi midir?
Hayır. MÖHUK kapsamındaki ayrı bir kurumdur.
Tahkim şartı BAM seçimi midir?
Hayır. Tahkim devlet mahkemesi dışında uyuşmazlık çözüm yoludur.
Kesin olmayan yetki itirazı istinafta ilk kez yapılabilir mi?
Kural olarak hayır; ilk itiraz süresinde ileri sürülmelidir.
Kesin yetki BAM tarafından resen gözetilebilir mi?
Kamu düzeni ve dava şartı niteliği nedeniyle somut olayda resen inceleme gündeme gelebilir.
Resmî Kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
