İstinafta Davaya Müdahale Edilebilir mi? HMK 357, Asli ve Fer’î Müdahale | 2026
Kısa ve net cevap: Hayır. HMK m.357/1 uyarınca bölge adliye mahkemesinde ilk kez davaya müdahale talebinde bulunulamaz. Üçüncü kişi, dosya istinafa çıktıktan sonra “ben de bu davaya asli müdahil oluyorum” veya “taraflardan birinin yanında fer’î müdahil olarak katılıyorum” diyerek BAM önünde yeni bir müdahale talebi kuramaz. Asli müdahale HMK m.65, fer’î müdahale HMK m.66 ve devamında düzenlenir; bu kurumların zamanında ilk derece yargılamasında kullanılması gerekir.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 23 Eylül 2026. Rehber HMK m.65-69 ile istinafa özgü HMK m.355 ve m.357 hükümleri birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.
- Davaya müdahale nedir?
- Asli müdahale nedir?
- Fer’î müdahale nedir?
- İstinafta müdahale neden yasaktır?
- HMK 357/1’in kapsamı
- İlk derecede müdahale süreleri
- Daha önce müdahil olan kişi istinafta ne yapar?
- İstinafta ilk kez hak iddiası kurulabilir mi?
- Müdahale ile taraf değişikliği farkı
- Müdahale ile karşı dava farkı
- Müdahale ile davaların birleştirilmesi farkı
- Üçüncü kişinin bağımsız dava hakkı
- Yeni delil yasağıyla ilişki
- Uygulamada belge kontrolü
- Sık sorulan sorular
Davaya Müdahale Nedir?
Davaya müdahale, görülmekte olan bir uyuşmazlığın sonucundan hukuken etkilenecek üçüncü kişinin yargılamaya kanunda öngörülen biçimde katılmasıdır. HMK iki temel müdahale türü düzenler: asli müdahale ve fer’î müdahale.
Her iki kurumun amacı ve sonucu farklıdır. Asli müdahil kendi bağımsız hakkını ileri sürerken fer’î müdahil mevcut taraflardan birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunduğu için o tarafın yanında yargılamaya katılır.
Asli Müdahale Nedir?
HMK m.65’e göre bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen veya tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu hakkını yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava ederek ileri sürebilir. Asli müdahale bu yönüyle bağımsız bir dava niteliği taşır.
Asli müdahil, “davacı haklıdır” veya “davalı haklıdır” demekle yetinmez; uyuşmazlık konusu üzerinde kendisine ait bir hak bulunduğunu ileri sürer ve her iki tarafa karşı hüküm ister.
Fer’î Müdahale Nedir?
HMK m.66’ya göre üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan tarafın yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar fer’î müdahil olarak davada yer alabilir. Fer’î müdahil bağımsız dava tarafı hâline gelmez.
Fer’î müdahilin işlemleri, yanında katıldığı tarafın usul durumuna bağlıdır. HMK m.68 ve m.69 bu katılımın sonuçlarını ayrıca düzenler.
HMK m.357/1 İstinafta Müdahaleyi Nasıl Yasaklar?
HMK m.357/1, BAM’da yapılamayacak işlemler arasında “davaya müdahale talebinde bulunulamaz” kuralını açıkça sayar. Hüküm, kanun yolu aşamasında uyuşmazlığın taraf yapısının ilk kez üçüncü kişinin katılımıyla genişletilmesini engeller.
Bu nedenle ilk derece yargılamasını takip etmeyen bir üçüncü kişi, karar verilip dosya istinafa çıktıktan sonra BAM’a dilekçe vererek ilk kez müdahil sıfatı kazanamaz.
Yasak Asli Müdahale ve Fer’î Müdahaleyi Kapsar mı?
HMK m.357 genel olarak “davaya müdahale” talebini yasaklar. Asli ve fer’î müdahale HMK’da aynı üst kavram altında düzenlendiği için istinafta ilk kez müdahale talebi bakımından her iki kurum da yasağın kapsamındadır.
Asli müdahalenin ayrı dava niteliği taşıması da sonucu değiştirmez. BAM, ilk kez açılacak asli müdahale davasının ilk derece mahkemesi gibi görüleceği bir merci değildir.
Asli Müdahale Hangi Aşamaya Kadar Yapılabilir?
HMK m.65, asli müdahale davasının hüküm verilinceye kadar açılabilmesini öngörür. İlk derece mahkemesi hükmünü verdikten sonra artık o dosyada asli müdahale yoluyla ilk kez katılım kurulamaz.
Üçüncü kişinin maddi hakkı devam ediyorsa bağımsız dava açıp açamayacağı, görev, yetki, zamanaşımı, kesin hüküm ve hukuki yarar kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Fer’î Müdahale Hangi Aşamaya Kadar Yapılabilir?
HMK m.66 fer’î müdahale için tahkikat sona erinceye kadar süre tanır. Tahkikat bitmiş ve ilk derece mahkemesi hüküm vermişse dosya istinafa çıktıktan sonra ilk kez fer’î müdahale talebi kurulamaz.
Bu nedenle sonucundan etkileneceği bir dava olduğunu öğrenen üçüncü kişi, hukuki yararı varsa ilk derece yargılamasında müdahale talebini zamanında değerlendirmelidir.
İlk Derecede Fer’î Müdahil Olan Kişi İstinafta Dosyayı Takip Edebilir mi?
İlk derece mahkemesinde usulüne uygun şekilde fer’î müdahil olmuş kişinin durumu, BAM’da ilk kez müdahale talebinde bulunan kişiden farklıdır. Burada yeni bir müdahale talebi değil, daha önce kazanılmış müdahil statüsünün kanun yolu aşamasındaki etkisi değerlendirilir.
Fer’î müdahilin kanun yolu işlemlerindeki yetkisi yanında katıldığı tarafın işlemleri, HMK m.68-69 ve somut kanun yolu durumu birlikte incelenerek belirlenmelidir. Bu yazının konusu, istinafta ilk kez müdahale talebinin yasak oluşudur.
İlk Derecede Müdahale Talebi Reddedilmişse İstinafta Ne Olur?
İlk derece mahkemesi müdahale talebi hakkında karar vermiş veya talebi reddetmişse, bu usul işleminin kanun yolu denetiminde nasıl ele alınacağı ret kararının niteliğine ve nihai hükümle bağlantısına göre değerlendirilir. BAM’a “yeniden ilk kez müdahale talebi” vermek ile ilk derece mahkemesinin müdahale kararının hukuka aykırılığını ileri sürmek aynı değildir.
İstinaf dilekçesinde hangi kararın hangi nedenle hukuka aykırı olduğu somutlaştırılmalıdır.
Üçüncü Kişi İstinafta İlk Kez “Bu Mal Benim” Diyebilir mi?
Üçüncü kişi uyuşmazlık konusu mal veya hak üzerinde kendi mülkiyetini ileri sürüyorsa bu iddia asli müdahale veya bağımsız dava niteliği taşıyabilir. BAM önünde ilk kez asli müdahale talebi kurulması HMK m.357/1 nedeniyle mümkün değildir.
Üçüncü kişinin bağımsız maddi hakkını korumak için hangi dava yoluna başvurabileceği, uyuşmazlığın türüne göre ayrıca belirlenmelidir. Örneğin tapu, mülkiyet, alacak veya istihkak uyuşmazlıklarında farklı dava ve görev kuralları uygulanabilir.
Müdahale ile Taraf Değişikliği Aynı Şey mi?
Hayır. HMK m.124’te taraf değişikliği özel şartlarla düzenlenmiştir. Müdahale ise davanın mevcut tarafları yanında veya onlara karşı üçüncü kişinin katılımını ifade eder. İki kurumun hukuki şartları ve sonuçları farklıdır.
İstinafta taraf sıfatına ilişkin maddi hata, mirasçılık veya zorunlu taraf değişimi gibi meseleler ayrıca değerlendirilebilir; bunlar sırf “müdahale” başlığı altında çözülemez.
Müdahale ile Karşı Dava Aynı Şey mi?
Hayır. Karşı dava mevcut davalının davacıya karşı bağımsız talebidir. Müdahale ise üçüncü kişinin görülmekte olan davaya kanundaki şartlarla katılmasıdır. HMK m.357/1 her iki işlemi de BAM aşamasında ayrı ayrı yasaklar.
İstinafta karşı dava yasağı için İstinafta Karşı Dava Açılabilir mi? rehberimiz ayrıntılıdır.
Müdahale ile Islah Aynı Şey mi?
Hayır. Islah tarafların kendi usul işlemlerini düzeltmesine yarar; müdahale üçüncü kişinin davaya katılmasıdır. HMK m.357/1 BAM’da hem müdahaleyi hem ıslahı yasaklar.
Islah konusu için İstinafta Islah Yapılabilir mi? yazımız kullanılabilir.
Üçüncü Kişinin Bağımsız Dava Açma Hakkı Devam Eder mi?
İstinafta müdahale talep edilememesi, üçüncü kişinin maddi hakkının otomatik sona erdiği anlamına gelmez. Koşulları varsa kendi hakkını bağımsız dava ile ileri sürmesi mümkün olabilir.
Ancak önceki davanın kesin hüküm veya güçlü delil etkisi, zamanaşımı, hak düşürücü süre, görev ve yetki yeni dava bakımından ayrıca incelenmelidir. “İstinafta müdahil olamadım, her zaman ayrı dava açarım” şeklinde sınırsız bir güvence yoktur.
İstinafta Yeni Delil Sunma ile Müdahale Arasındaki İlişki
HMK m.357/3 belirli istisnalar dışında yeni delillere dayanmayı da sınırlar. Üçüncü kişi müdahil sıfatı kazanamadığı gibi, salt üçüncü kişi olarak BAM’a belge gönderip uyuşmazlığın kapsamını genişletemez.
BAM’ın dosyada mevcut delilleri ve kanunun izin verdiği istisnai delilleri değerlendirme yetkisi devam eder. Ancak müdahale yasağı başka bir yoldan dolanılamaz.
Müdahale Talebi İstinaf Dilekçesine Yazılırsa Ne Olur?
Dilekçede “fer’î müdahil olarak kabulümü istiyorum” veya “asli müdahale talebim vardır” denilmiş olması HMK m.357 yasağını ortadan kaldırmaz. BAM bu talebi ilk derece müdahalesi gibi kabul edip yeni taraf statüsü yaratamaz.
Dilekçe sahibinin bağımsız hukuki hakkı varsa doğru ilk derece mahkemesinde ayrı dava veya kanunun öngördüğü başka yol değerlendirilmelidir.
Müdahil Olmadan İstinaf Dosyasını İncelemek Mümkün mü?
Dosya inceleme hakkı taraf, vekil ve ilgili kişilerin usul statüsüne göre değişir. Müdahil sıfatı bulunmayan üçüncü kişinin UYAP üzerinden dosyaya tam erişim hakkı otomatik değildir. Kişisel veriler, gizlilik ve dosya inceleme kuralları uygulanır.
Bu nedenle “dosyadan haberdarım” veya “sonuç beni etkiliyor” demek tek başına dosyada taraf/ilgili sıfatı ve tam erişim hakkı oluşturmaz.
BAM Dosyayı Geri Gönderirse Müdahale Mümkün Olur mu?
BAM kararıyla dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilir ve yargılama yeniden devam ederse müdahale süreleri ilgili kurumun kendi maddelerine göre değerlendirilir. Fer’î müdahale bakımından tahkikatın sona erip ermediği, asli müdahale bakımından hüküm aşaması önem taşır.
Geri gönderme her durumda süreleri sıfırdan başlatan otomatik bir hak yaratmaz. İlk derece mahkemesindeki yeni yargılama aşamasının niteliği somut olarak belirlenmelidir.
İstinafta Müdahale Yasağı Neden Önemlidir?
İstinaf, ilk derece mahkemesinde oluşturulmuş uyuşmazlığın kanun yolu denetimidir. Üçüncü kişilerin ilk kez BAM’da davaya katılması, taraf yapısını ve uyuşmazlık kapsamını değiştirebilir; bu da iki dereceli yargılama sistemini zedeleyebilir.
HMK m.357 bu nedenle müdahale, karşı dava ve ıslah gibi uyuşmazlığı genişletebilecek işlemlere BAM aşamasında açık sınır koyar.
Uygulamada Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?
Üçüncü kişinin ilk derece aşamasında müdahale talebinde bulunup bulunmadığını belirlemek için müdahale dilekçesi, harç kayıtları, ara karar, duruşma tutanakları ve nihai hüküm incelenmelidir. Fer’î müdahilin hangi taraf yanında ve hangi tarihte kabul edildiği önemlidir.
İstinaf dosyasında ise istinaf dilekçesi, cevap dilekçesi, BAM ara kararları ve UYAP taraf kayıtları birlikte kontrol edilmelidir.
İstinafın Genel İnceleme Sınırı
BAM, HMK m.355 uyarınca incelemesini kural olarak istinaf sebepleriyle sınırlı yürütür; kamu düzenine aykırılığı resen gözetir. Üçüncü kişinin istinafta müdahale edememesi, BAM’ın kamu düzeni denetimini engellemez.
Genel istinaf yapısı için İstinaf Nedir?, dosya statüsü için İstinaf Dosyası Heyete Gönderildi rehberlerimiz kullanılabilir.
Fer’î Müdahil Olmak İçin Hukuki Yarar Nasıl Belirlenir?
Fer’î müdahalede üçüncü kişinin soyut bir merakı veya taraflardan biriyle ekonomik ilişkisinin bulunması yeterli değildir. HMK m.66, yanında katılmak istediği tarafın davayı kazanmasında hukuki yarar arar. Verilecek hükmün üçüncü kişinin hukuki durumunu etkileyebilecek nitelikte olması gerekir.
İlk derece mahkemesi müdahale talebini değerlendirirken bu hukuki yararı ve başvurunun hangi taraf yanında yapıldığını inceler. Dosya BAM’a ulaştıktan sonra ise bu değerlendirme ilk kez yapılamaz; HMK m.357/1 yeni müdahale talebini yasaklar.
Asli Müdahale Davasında Harç ve Taraflar Nasıl Belirlenir?
Asli müdahale bağımsız dava niteliğinde olduğundan müdahil, görülmekte olan davanın iki tarafına karşı kendi hakkını ileri sürer. Bu nedenle dava harcı, görev, yetki ve dava şartları asli müdahale bakımından ayrıca uygulanır. Mevcut dosyaya yalnız bir dilekçe bırakmak her durumda usulüne uygun asli müdahale davası kurmaz.
BAM aşamasında ise yeni asli müdahale davasının ilk kez açılması mümkün değildir. Üçüncü kişi gerekiyorsa görevli ve yetkili ilk derece mahkemesinde bağımsız dava yolunu değerlendirmelidir.
İstinafta Müdahale Yasağı Hak Arama Özgürlüğünü Ortadan Kaldırır mı?
Hayır. Yasak, üçüncü kişinin maddi hakkını değil, hakkın BAM aşamasındaki mevcut dosyaya ilk kez müdahale yoluyla sokulmasını sınırlar. Üçüncü kişinin kendi hakkını bağımsız dava, istihkak veya uyuşmazlığın niteliğine uygun başka bir kanuni yolla ileri sürme imkânı bulunabilir.
Bu ayrım iki dereceli yargılama sistemini korur: yeni bir talep önce ilk derece mahkemesinde görülür, sonra kanun yolu şartları varsa üst mahkeme denetimine tabi olur.
Müdahale Talebi Hakkında Duruşma Yapılması Zorunlu mu?
İlk derece yargılamasında müdahale talebi üzerine taraflara görüş bildirme imkânı verilmesi ve mahkemenin talep hakkında karar vermesi gerekir. Talebin niteliğine göre ara karar verilebilir. Üçüncü kişinin hukuki yararı ve müdahalenin zamanı bu aşamada değerlendirilir.
İstinafta ise sorun daha baştan HMK m.357/1 yasağına tabidir. BAM’ın yeni müdahale talebini kabul edip uyuşmazlığı üçüncü kişi yönünden tahkik etmesi mümkün değildir.
İlk Derecede Müdahale Dilekçesi Verilmiş Ama Karar Çıkmamışsa Ne Olur?
Üçüncü kişi süresinde müdahale talebinde bulunmuş ancak ilk derece mahkemesi bu talep hakkında karar vermeden esas hükmü kurmuşsa, bu usul eksikliği kanun yolunda ileri sürülebilecek bir mesele oluşturabilir. Burada BAM’dan ilk kez müdahale talep edilmiyor; ilk derece mahkemesinin süresinde yapılmış talebi kararsız bırakmasının hukuka uygunluğu tartışılıyor olur.
Dilekçe tarihi, talebin içeriği, duruşma tutanağı ve nihai hüküm birlikte gösterilmelidir.
Sonuç
İstinaf aşamasında ilk kez davaya müdahale talebinde bulunulamaz. HMK m.357/1 bu konuda açık yasak getirir. Asli müdahale HMK m.65’e, fer’î müdahale HMK m.66 ve devamına göre ilk derece yargılamasında kanuni süre içinde kullanılmalıdır.
İlk derece aşamasında zaten müdahil olmuş kişinin kanun yolu statüsü ayrı değerlendirilir. Hiç müdahil olmamış üçüncü kişi ise BAM önünde yeni müdahale talebiyle uyuşmazlığın taraf yapısını değiştiremez.
Sık Sorulan Sorular
İstinafta fer’î müdahil olabilir miyim?
İlk kez müdahale talebi HMK m.357/1 nedeniyle yapılamaz.
İstinafta asli müdahale davası açılır mı?
Hayır. BAM ilk derece mahkemesi gibi yeni asli müdahale davası görmez.
Fer’î müdahale ilk derecede ne zamana kadar?
HMK m.66’ya göre tahkikat sona erinceye kadar.
Asli müdahale ne zamana kadar?
HMK m.65’e göre hüküm verilinceye kadar.
Daha önce fer’î müdahilsem istinafta sıfatım tamamen biter mi?
Hayır; mevcut müdahil statüsünün kanun yolu aşamasındaki etkisi HMK m.68-69 ve dosya durumuna göre ayrıca değerlendirilir.
İstinafta müdahale talebi yazarsam BAM kabul edebilir mi?
HMK m.357/1 karşısında ilk kez müdahale talebi kabul edilemez.
Müdahale ile karşı dava aynı mı?
Hayır. Farklı usul kurumlarıdır.
Müdahale ile ıslah aynı mı?
Hayır. Her ikisi de BAM’da HMK m.357/1 kapsamında yasaktır.
Bağımsız dava açma hakkım kalabilir mi?
Maddi hak, zamanaşımı, kesin hüküm ve diğer dava şartlarına göre mümkün olabilir.
BAM dosyayı geri gönderirse müdahale olur mu?
İlk derece yargılamasının geldiği aşama ve HMK m.65-66 süreleri ayrıca incelenir.
Resmî Kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
