Taşıma Alacaklarında Zamanaşımı: TTK 855 | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 855. maddesine göre Taşıma İşleri kitabına tabi taşımalarda yolcunun bir kaza sonucu ölmesi veya bedensel bütünlüğünün zarar görmesinden doğan istemler 10 yılda; diğer taşıma zararlarından doğan istemler ise kural olarak 1 yılda zamanaşımına uğrar. Taşıyıcının kastı veya kanunda tarif edilen pervasız davranışıyla eşyanın zıyaa, hasara uğraması, geç teslim edilmesi ya da yolcunun geç ulaşması hâlinde süre 3 yıldır. Sürenin başlangıcı, taşımanın türüne ve zararın şekline göre TTK 855/2’de ayrıca belirlenmiştir.
TTK 855 Neyi Düzenler?
TTK 855, taşıma sözleşmelerinden doğan istemlerin ne kadar süre içinde ileri sürülebileceğini ve zamanaşımının hangi tarihten başlayacağını düzenleyen özel hükümdür. Bu madde, eşya taşıması ile yolcu taşımasını aynı başlık altında toplamakla birlikte her zarar türü için aynı süreyi öngörmez. Yolcunun ölüm veya bedensel zarar istemleri ile eşyanın zıyaı, hasarı, gecikmesi veya diğer sözleşmesel talepler birbirinden ayrılır.
Zamanaşımı, hak düşürücü süreden farklıdır. Zamanaşımına uğrayan alacak kendiliğinden ortadan kalkmaz; borçlu süresinde zamanaşımı def’ini ileri sürdüğünde alacağın dava yoluyla elde edilmesi engellenir. Bu nedenle taşıma dosyasında yalnız zararın varlığını ve miktarını değil, TTK 855’teki başlangıç tarihini ve varsa süreyi değiştiren özel hâlleri de ilk inceleme aşamasında belirlemek gerekir.
Yolcunun Ölümü veya Bedensel Zararı İçin Süre 10 Yıldır
TTK 855/1, yolcunun bir kaza sonucu ölmesi veya bedensel bütünlüğünü zedeleyen bir zarara uğraması hâlinde istem haklarının 10 yılda zamanaşımına uğrayacağını açıkça düzenler. Bu uzun süre, yolcu taşımasında yaşam ve beden bütünlüğüne verilen zararın diğer taşıma zararlarından ayrıldığını gösterir.
Buradaki 10 yıllık süre, yolcu taşıması sırasında gerçekleşen kaza nedeniyle ölüm veya bedensel zarar istemlerine ilişkindir. Yolcunun yalnız geç ulaşması, bilet uyuşmazlığı, bagaj zararı veya bedensel bütünlük dışındaki talepleri aynı bent kapsamında değerlendirilmez. Her talep kendi hukuki niteliğine göre sınıflandırılmalıdır.
Yolcu taşıyıcısının kazadan doğan sorumluluğu TTK 914’te ayrıca düzenlenmiştir. TTK 914’e göre taşıyıcı yolcuları rahat ve sağlıklı biçimde varma yerine ulaştırmak, gerekli önlemleri almak ve mevzuata uymakla yükümlüdür; yolcuların kazaya uğramasından doğan zararı tazmin eder. TTK 855 ise bu tazminat isteminin zamanaşımı çerçevesini belirler.
Diğer Taşıma Zararlarında Genel Süre 1 Yıldır
TTK 855/1’in ikinci bölümü, ölüm ve bedensel zarar dışındaki taşıma zararlarında 1 yıllık zamanaşımı süresini öngörür. Eşyanın zıyaı, hasarı veya geç teslim edilmesi nedeniyle doğan istemler bu kapsamın başlıca örnekleridir. Taşıma ücretine, taşıma sözleşmesinden doğan yan borçlara ve Taşıma İşleri kitabındaki diğer haklara ilişkin değerlendirmede de özel hükmün kapsamı kontrol edilmelidir.
Bir yıllık sürenin kısa olması, taşıma uyuşmazlıklarında belge ve bildirim disiplinini önemli hâle getirir. Zarar tespit raporu, teslim belgesi, taşıma senedi, irsaliye, fatura, fotoğraf, ekspertiz, sigorta bildirimi ve taraf yazışmaları dağınık bırakılmamalı; teslim tarihi ile birlikte dosyada kronolojik olarak saklanmalıdır.
Eşya Taşımasında Zamanaşımı Hangi Tarihte Başlar?
TTK 855/2’ye göre eşya taşımasında zamanaşımı süresi eşyanın gönderilene teslim edildiği tarihten başlar. Bu tarih, fiilî teslimin gerçekleştiği tarihtir. Teslim-tesellüm belgesi, elektronik teslim kaydı, taşıma senedi üzerindeki teslim şerhi, depo çıkış/varış kayıtları ve benzeri belgeler başlangıç tarihinin ispatında önem taşır.
Eşya tamamen zayi olmuşsa teslim fiilen gerçekleşmez. Kanun bu durumda süreyi belirsiz bırakmamış; zamanaşımının eşyanın teslim edilmesi gereken tarihten itibaren başlayacağını düzenlemiştir. Böylece taşıyıcının teslim yapmaması nedeniyle sürenin hiç başlamaması sonucu doğmaz.
Taşıma süresi kararlaştırılmışsa teslim edilmesi gereken tarih sözleşme ve taşıma senedi üzerinden tespit edilir. Süre kararlaştırılmamışsa TTK 873, taşıyıcının eşyayı şartlar dikkate alındığında özenli bir taşıyıcıya tanınabilecek makul süre içinde teslim etmesini öngörür. Zamanaşımı başlangıcı incelenirken teslim tarihi ile taşıma süresinin ayrı kavramlar olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Yolcu Taşımasında Süre Hangi Tarihte Başlar?
TTK 855/2’ye göre yolcu taşımasında zamanaşımı, yolcunun varma yerine ulaştığı tarihten başlar. Yolcu gideceği yere hiç ulaşamamışsa süre, ulaşması gereken tarihten itibaren işlemeye başlar. Kanun bu ayrımı açık biçimde kurduğu için bilet tarihi, hareket tarihi ve varış tarihi aynı şey olarak kabul edilmemelidir.
Seferin yapılamaması, gecikmesi veya duraklaması hâllerinde TTK 907-911 hükümleri ayrıca uygulanır. Zamanaşımı bakımından ise somut talebin hangi olaydan doğduğu ve yolcunun varma yerine ulaşıp ulaşmadığı belirlenmelidir.
Taşıyıcının Kastı veya Pervasız Davranışında Süre 3 Yıldır
TTK 855/5, taşıyıcının kastı veya pervasızca davranışı ile zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenen fiil ya da ihmal için özel bir süre öngörür. Bu hâlde eşya zıyaa veya hasara uğramışsa, geç teslim edilmişse ya da yolcu geç ulaşmışsa taşıyıcının sorumluluğu 3 yılda zamanaşımına uğrar.
Üç yıllık sürenin uygulanması için sıradan ihmal yeterli değildir. Kanun, kast veya “pervasızca davranış ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinci” unsurunu arar. Aynı nitelikli davranış, TTK 886 bakımından taşıyıcının sorumluluktan kurtulma ve sorumluluk sınırlamalarından yararlanma hakkını da ortadan kaldırabilir. Bu nedenle dosyada davranışın niteliği yalnız zamanaşımı için değil, tazminatın üst sınırı bakımından da önem taşır.
Rücu Alacaklarında Zamanaşımı Nasıl Başlar?
TTK 855/3, rücu istemleri için özel başlangıç kuralı getirir. Rücu alacaklısının zararı ve rücu borçlusunu öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde zarar hakkında rücu borçlusuna bildirimde bulunmuş olması şartıyla, zamanaşımı; rücu alacaklısına karşı mahkeme kararının kesinleştiği günden başlar. Kesinleşmiş mahkeme kararı yoksa başlangıç tarihi, rücu alacaklısının borcu ifa ettiği tarihtir.
Bu hüküm özellikle asıl taşıyıcı-fiilî taşıyıcı, taşıyıcı-alt taşıyıcı, sigortacı-sorumlu kişi ve taşıma zincirinde birden fazla sorumlu bulunan ilişkilerde önem taşır. Rücu hakkını korumak isteyen taraf, üç aylık bildirim şartını ve sonrasında hangi tarihin zamanaşımı başlangıcı olduğunu dosya üzerinde ayrı ayrı göstermelidir.
Bir Yıllık Sürede İstem Bildirilirse Def’i Olarak İleri Sürülebilir mi?
TTK 855/4’e göre gönderen veya gönderilen, taşıyıcıya karşı haklarını bir yıl içinde TTK 18/3’e uygun şekilde istemişse bu haklarını def’i olarak her zaman ileri sürebilir. Düzenleme, zamanaşımına uğramış talebin bağımsız dava olarak ileri sürülmesi ile savunma aracı olarak def’i şeklinde kullanılması arasında fark yaratır.
Bu imkândan yararlanmak için kanunun aradığı süre ve şekil şartı yerine getirilmelidir. Özellikle tacirler arasındaki ihtar ve ihbarlar bakımından TTK 18/3’ün öngördüğü şekil kuralları ayrıca incelenmelidir. Sadece sözlü görüşme yapıldığının ileri sürülmesi, TTK 855/4’teki açık koşulun yerine geçtiği anlamına gelmez.
Karayolları Trafik Kanunu Süreleri Saklıdır
TTK 855/6, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunundaki zamanaşımı hükümlerini saklı tutar. Bu nedenle karayolu taşıması sırasında meydana gelen olay aynı zamanda trafik kazası niteliğindeyse yalnız TTK 855’e bakılarak süre hesabı yapılmamalıdır. Talebin hukuki sebebi ve uygulanabilecek özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle yolcu bedensel zararı, destekten yoksun kalma, araç işletilmesinden doğan zarar ve zorunlu mali sorumluluk sigortasıyla bağlantılı istemlerde KTK ve sigorta mevzuatı ayrıca önem taşır.
Zamanaşımı ile Hasar Bildirim Süresi Aynı Şey Değildir
Taşıma hukukunda en sık yapılan hatalardan biri, TTK 855 zamanaşımı süresi ile TTK 889’daki hasar ve gecikme bildirim sürelerinin aynı sanılmasıdır. TTK 889’a göre görünür zıya veya hasarın en geç teslim anına kadar, görünmeyen zıya veya hasarın teslimden sonra yedi gün içinde bildirilmemesi belirli karineler doğurur; gecikme bildiriminin ise teslimden itibaren 21 gün içinde yapılmaması gecikmeden doğan hakların sona ermesine yol açar.
Bu bildirim süreleri zamanaşımı değildir. Bir yıllık zamanaşımı süresinin henüz dolmamış olması, TTK 889’daki bildirim yükümlülüklerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Hak sahibi hem zarar bildirimini hem de dava/istem süresini ayrı takvimlerde takip etmelidir.
Taşıma Hasarında İlk Gün Yapılması Gerekenler
- Teslim tarihini ve teslim belgesini sabitleyin.
- Hasarın görünür veya gizli olduğunu belirleyin ve TTK 889’a uygun bildirimi süresinde yapın.
- Taşıma senedi, irsaliye, fatura, fotoğraf ve ekspertiz kayıtlarını tek dosyada toplayın.
- Taşıyıcının kim olduğunu ve fiilî taşıyıcı bulunup bulunmadığını tespit edin.
- Zararın zıya, hasar, gecikme, bedensel zarar veya başka bir talep niteliğinde olup olmadığını sınıflandırın.
- TTK 855’e göre zamanaşımı başlangıç ve bitiş tarihini hesaplayın.
- Karayolu trafik kazası varsa KTK zamanaşımı hükümlerini ayrıca kontrol edin.
- Rücu ihtimali varsa üç aylık bildirim şartını kaçırmayın.
TTK 855 Zamanaşımı Tablosu
| İstem türü | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Yolcunun kaza sonucu ölümü/bedensel zararı | 10 yıl | Yolcunun varma yerine ulaştığı; ulaşamadıysa ulaşması gereken tarih |
| Diğer taşıma zararları | 1 yıl | Eşya teslimi veya yolcu varışı; tam zıya/ulaşamama hâlinde beklenen tarih |
| Kast veya bilinçli pervasız davranışla eşya zıyaı, hasarı, gecikme veya yolcunun geç ulaşması | 3 yıl | TTK 855/2’deki ilgili başlangıç tarihi |
| Rücu istemi | Özel başlangıç kuralı | Şartları varsa kesinleşen karar veya ödeme tarihi |
İspat İçin Hangi Belgeler Saklanmalıdır?
Zamanaşımı hesabının doğru yapılması için teslim ve varış tarihini ortaya koyan belgeler başta olmak üzere taşıma senedi, yük senedi, irsaliye, teslim-tesellüm formu, elektronik teslim kaydı, GPS/operasyon kayıtları, fatura, hasar tutanağı, ekspertiz raporu, sigorta ihbarı ve taraflar arasındaki ihtar/KEP yazışmaları saklanmalıdır.
Eşyanın değerinin ve tazminat miktarının belirlenmesinde TTK 880 ve TTK 882 ayrıca önemlidir. Ayrıntılı hesap için TTK 880 Zıya ve Hasar Tazminatı ile TTK 882 8,33 SDR Sorumluluk Sınırı rehberleri birlikte incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Taşıma hasarında dava açma süresi kaç yıldır?
TTK 855’e göre ölüm ve bedensel zarar dışındaki taşıma zararlarında genel zamanaşımı süresi 1 yıldır. Kast veya kanundaki bilinçli pervasız davranış hâlinde belirli zararlar için süre 3 yıldır.
2. Yolcu kazasında bedensel zarar talebi kaç yılda zamanaşımına uğrar?
TTK 855/1’e göre 10 yılda zamanaşımına uğrar.
3. Eşya tamamen kaybolursa süre ne zaman başlar?
Eşyanın teslim edilmesi gereken tarihten itibaren başlar.
4. Hasar bildirimi yapınca zamanaşımı kesilir mi?
TTK 889’daki hasar bildirimi ile TTK 855 zamanaşımı aynı kurum değildir. Zamanaşımını kesen veya durduran sebepler ayrıca değerlendirilmelidir.
5. Gecikme bildirimi için kaç gün vardır?
TTK 889/3’e göre gönderilen, gecikmeyi teslimden itibaren 21 gün içinde bildirmezse gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer.
6. Taşıyıcı ağır kusurluysa her zaman üç yıl mı uygulanır?
TTK 855/5’in aradığı ölçüt sıradan ağır kusur ifadesi değil; kast veya pervasızca davranış ve zararın meydana gelme ihtimalinin bilincidir. Bu unsurlar somut delille değerlendirilir.
7. Rücu alacağında özel bildirim var mı?
Evet. TTK 855/3’teki özel başlangıç kuralından yararlanmak için zararın ve rücu borçlusunun öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde bildirim şartı vardır.
8. Trafik kazasında yalnız TTK 855 mi uygulanır?
Hayır. TTK 855/6, Karayolları Trafik Kanunundaki zamanaşımı hükümlerini saklı tutar.
Resmî Kaynak
Güncel kanun metni için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu resmî metni esas alınmalıdır. Taşıyıcının zıya, hasar ve gecikme sorumluluğu için TTK 875 taşıyıcı sorumluluğu rehberi ile birlikte değerlendirme yapılmalıdır.
Sonuç
TTK 855 taşıma uyuşmazlığında ilk kontrol edilmesi gereken maddelerden biridir. Yolcunun kaza sonucu ölümü veya bedensel zararında 10 yıl, diğer zararların çoğunda 1 yıl, taşıyıcının kastı veya kanundaki bilinçli pervasız davranışıyla ortaya çıkan belirli zararlar bakımından 3 yıl uygulanır. Başlangıç tarihi teslim veya varışa göre değişir; tam zıya veya yolcunun hiç ulaşmaması hâlinde beklenen teslim/varış tarihi esas alınır. Rücu istemlerinde özel bildirim ve başlangıç düzeni vardır; KTK süreleri ayrıca saklıdır. Hasar bildirim süreleri ile zamanaşımı birbirine karıştırılmamalıdır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Hukuki dayanak: TTK m.855 ve bağlantılı m.875, 889, 890 hükümleri. Süre hesabında somut teslim, varış, bildirim ve zarar tarihleri esas alınmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
