Taşımada Zıya ve Hasar Tazminatı Nasıl Hesaplanır? TTK 880 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.880’e göre tam veya kısmi zıyada tazminat, eşyanın taşıyıcı tarafından taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değeri üzerinden hesaplanır. Hasarda ise aynı yer ve zamandaki hasarsız değer ile hasarlı değer arasındaki fark esas alınır. Piyasa fiyatı varsa piyasa fiyatı, yoksa aynı tür ve nitelikte malların cari değeri kullanılır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
TTK 880’in temel kuralı nedir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 880. maddesi, taşıyıcının zıya veya hasardan sorumlu olduğu durumda tazminatın parasal olarak nasıl belirleneceğini düzenler. Madde, zararın hesaplanması için objektif bir referans noktası seçer: eşyanın taşıyıcı tarafından taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zaman. Böylece daha sonra meydana gelen fiyat değişimleri, varış yerindeki spekülatif değer artışları veya tarafların tek taraflı maliyet hesapları başlangıç ölçüsü hâline gelmez.
Tam veya kısmi zıyada eşyanın değeri esas alınır. Hasarda ise eşyanın hasarsız ve hasarlı durumdaki değerleri arasındaki fark hesaplanır. Kanun, bu değerin belirlenmesinde önce piyasa fiyatını dikkate alır. Piyasa fiyatı yoksa aynı tür ve nitelikteki malların cari değerine başvurulur. Dolayısıyla “fatura kaç liraysa zarar odur” veya “tamir faturası ne kadarsa tazminat odur” şeklinde otomatik bir yöntem TTK m.880’in sistemine uygun değildir.
20 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan hüküm, taşıma tazminat sisteminin merkezindedir. Ancak tek başına uygulanmaz. Önce TTK m.875 uyarınca taşıyıcının sorumluluğunun doğup doğmadığı belirlenir; m.876–879 arasındaki kurtuluş ve yardımcı kişi hükümleri kontrol edilir; sonra m.880 ile gerçek zarar hesaplanır. Zarar saptama giderleri m.881, sorumluluk sınırı m.882, navlun ve diğer taşıma giderleri m.883, diğer zararların sınırı m.884 ve limit kaybı m.886 çerçevesinde ayrıca incelenir.
Tam ve kısmi zıyada tazminat nasıl hesaplanır?
Tam zıya, taşınan eşyanın tamamının ekonomik olarak kaybedilmesidir. Eşya fiziksel olarak tamamen yok olmuş, kaybolmuş veya artık ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelmiş olabilir. TTK m.880 bakımından temel soru, eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği yer ve zamandaki piyasa veya cari değeridir. Varış yerinde daha yüksek bedelle satılacak olması tek başına bu değerin yerine geçmez.
Kısmi zıyada ise gönderinin yalnız bir bölümünün kaybedildiği veya ekonomik olarak ortadan kalktığı kabul edilir. Burada yalnız kaybolan kilogramı toplam fiyata oranlamak her zaman doğru değildir. Sevkiyatın yapısı önemlidir. Bir üretim hattının küçük ama vazgeçilmez kontrol ünitesinin zıyaı, kalan parçaların ekonomik değerini de düşürebilir. Bu durum daha sonra TTK m.882/2 bakımından hangi ağırlığın sorumluluk limitine esas alınacağını da etkiler.
Değerleme yapılırken ürünün yaşı, modeli, kalite sınıfı, kullanım durumu, seri numarası, bakım geçmişi ve ticari niteliği göz önünde tutulmalıdır. Yeni bir makine ile on yıllık ikinci el makinenin aynı katalog fiyatı üzerinden değerlendirilmesi doğru değildir. Aynı şekilde birinci kalite ürün ile fireli veya ikinci kalite ürün için aynı piyasa emsali kullanılamaz.
Hasarda değer farkı nasıl belirlenir?
Hasar hâlinde kanuni ölçüt, eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği yer ve zamandaki hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki farktır. Bu nedenle yalnız onarım maliyetinin belirlenmesi yeterli değildir. Onarım gideri değer farkını gösterebilir; fakat tamirden sonra ürünün piyasa değerinde kalıcı azalma varsa bu ekonomik etki de değerlendirilmelidir.
Örneğin hassas bir CNC makinesi taşıma sırasında darbe almış, onarılmış ve yeniden çalışır duruma gelmiş olabilir. Buna rağmen üretici garantisinin kaybı, eksen hassasiyetinin düşmesi veya ikinci el piyasasında “ağır hasar görmüş” kabul edilmesi ekonomik değer kaybı yaratabilir. TTK m.880/2 bakımından bu fark teknik ve ticari uzmanlıkla belirlenir.
Hasarlı malın sovtaj veya hurda değeri de gerçek zarar hesabında önemlidir. Eşya tamamen kullanılamaz olsa dahi parçaları satılabiliyor veya malzeme olarak ekonomik değer taşıyorsa bu kalan değer gerçek zarardan ayrıştırılır. Amaç zarar göreni zarardan önceki ekonomik duruma yaklaştırmak, aynı zarar üzerinden fazla tazminat yaratmak değildir.
Onarım ekonomik değilse “ekonomik tam zıya” benzeri sonuçlar gündeme gelebilir. Onarım maliyeti malın hasarsız değerini aşmış veya onarım sonunda güvenli ve ticari kullanıma dönmesi mümkün değilse, yalnız onarım faturası üzerinden değil ekonomik değer üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.
Piyasa fiyatı ile cari değer arasındaki fark nedir?
TTK m.880 öncelikle piyasa fiyatını esas alır. Piyasa fiyatı, aynı yer ve tarihte olağan ticari koşullarda benzer mal için oluşan objektif işlem değeridir. Tek bir satıcının liste fiyatı, internet ilanı veya tarafın kendi maliyet tablosu piyasa fiyatı yerine geçmez. Birden fazla emsal, gerçekleşmiş satışlar, üretici/distribütör teklifleri ve sektörel veri birlikte değerlendirilmelidir.
Piyasa fiyatı bulunmayan özel üretim makine, prototip parça veya nadir emtia bakımından aynı tür ve nitelikteki malların cari değeri kullanılır. Cari değer belirlenirken teknik özellik, kapasite, yaş, kullanım saati, garanti, menşe ve ticari bulunabilirlik gibi faktörler açıklanmalıdır. Bilirkişi raporu hangi emsali neden seçtiğini göstermelidir.
İthal mallarda gümrük kıymeti, sigorta bedeli, ticari fatura ve Türkiye iç piyasa değeri aynı rakam olmayabilir. TTK m.880 açısından hangisinin taşıyıcının eşyayı teslim aldığı yer ve zamandaki gerçek piyasa veya cari değeri gösterdiği belirlenmelidir. Gümrük kıymeti yalnızca vergi hesabında kullanılan idari bir değer ise otomatik olarak taşıma tazminatının değeri sayılmaz.
Dövizle fiyatlanan mallarda da kanuni referans tarih korunmalıdır. Değerleme tarihindeki döviz karşılığı ile dava tarihindeki kur değişikliği birbirine karıştırılmamalıdır. Temerrüt, faiz ve paranın zaman içindeki değer kaybı ayrı hukuki başlıklar altında incelenir.
Taşıma öncesi satış faturası neden önemlidir?
TTK m.880, eşya taşıyıcıya teslim edilmeden hemen önce satılmışsa özel bir karine kurar. Faturada gösterilen satış bedelinin taşıma giderleri düşüldükten sonraki kısmı piyasa fiyatı olarak kabul edilebilir. Bu düzenleme, yakın tarihli gerçek bir ticari işlemin piyasa değerini güçlü biçimde göstermesinden kaynaklanır.
Fatura karinesi mutlak değildir. İlişkili şirketler arasındaki olağan dışı fiyat, promosyon, özel iskonto, takas, finansman unsuru veya satışa dâhil başka hizmetler gerçek piyasa değerini bozabilir. Karşı taraf emsal piyasa verileriyle faturadaki tutarın olağan ticari değeri yansıtmadığını gösterebilir.
Navlun faturanın içinde ise taşıma giderinin ayrıştırılması gerekir. Çünkü TTK m.880 eşya değerini, TTK m.883 ise taşıma ücreti ve taşıma bağlantılı giderleri farklı hukuki kalemler olarak düzenler. Aynı navlun tutarının hem eşya değerine dâhil edilmesi hem m.883 uyarınca yeniden talep edilmesi mükerrerliğe yol açar.
Somut hesap örnekleri
1. Tam zıya olan 1.000 kg makine
Makinenin taşıyıcıya teslim edildiği tarih ve yerde piyasa değeri 2.000.000 TL ise TTK m.880 uyarınca gerçek zarar başlangıçta bu değer üzerinden ele alınır. Ancak taşıyıcının fiilen ödeyeceği tutar belirlenirken TTK m.882’deki kilogram başına 8,33 SDR sınırı ayrıca uygulanır. Gerçek zararın limitten yüksek olması, nitelikli kusur yoksa taşıyıcının otomatik olarak 2.000.000 TL ödeyeceği anlamına gelmez.
2. Hasarlı elektronik cihaz
Cihazın hasarsız piyasa değeri 600.000 TL, hasarlı durumdaki değeri 350.000 TL ise TTK m.880/2 bakımından ekonomik değer farkı 250.000 TL’dir. Onarım faturası 180.000 TL olsa bile onarım sonrası kalıcı değer kaybı varsa bu fark ayrıca teknik ve ticari raporla gösterilir. Tersi durumda pahalı onarım faturası gerçek piyasa değer kaybını aşabilir ve tamamı ekonomik zarar olarak kabul edilmeyebilir.
3. Sevkten hemen önce satılmış emtia
Mal 500.000 TL’ye satılmış ve faturanın içinde 30.000 TL navlun bulunuyorsa, TTK m.880’deki fatura karinesi bakımından taşıma gideri ayrıştırılır. Kalan tutarın piyasa fiyatını yansıtıp yansıtmadığı olağan ticari koşullarla kontrol edilir. Navlun kalemi ayrıca TTK m.883 çerçevesinde ele alınır.
4. Set hâlindeki ürünün kritik parçasının kaybı
Bir makine setinin 20 kg ağırlığındaki kontrol ünitesi zayi olmuş, kalan 980 kg parça bu ünite olmadan ticari olarak kullanılamıyorsa, yalnız 20 kg’lık parçanın fiyatına bakmak gerçek zararı göstermeyebilir. TTK m.880 ekonomik değer kaybını, TTK m.882/2 ise limit için bütün gönderinin mi yoksa yalnız etkilenen kısmın mı ağırlığının esas alınacağını ayrı ayrı değerlendirir.
TTK 880 hesabında hangi deliller gerekir?
- Taşıma sözleşmesi, taşıma senedi, irsaliye ve teslim kayıtları,
- satış faturası, proforma ve ticari sipariş belgeleri,
- taşıyıcının eşyayı teslim aldığı yer ve tarihi gösteren kayıtlar,
- piyasa fiyat listeleri ve gerçek emsal satışlar,
- üretici veya distribütör teklifleri,
- ekspertiz ve bilirkişi değerleme raporları,
- onarım teklifleri ve faturaları,
- sovtaj veya hurda değeri teklifleri,
- ürünün model, seri, yaş ve teknik özellik kayıtları,
- hasar öncesi ve sonrası fotoğraf/video kayıtları.
Bilirkişi raporu yalnız “fatura bedeli budur” diyerek hesap yapmamalıdır. Değerleme tarihini, piyasa çevresini, kullanılan emsalleri ve hasar sonrası kalan ekonomik değeri açıklamalıdır. İnternet ilanı kullanılıyorsa ilanın gerçek satış değil istenen fiyat olduğu dikkate alınmalı ve mümkünse gerçekleşmiş işlemlerle desteklenmelidir.
Hasarlı eşya onarılacak veya elden çıkarılacaksa delil kaybını önlemek için ilk durum korunmalıdır. Fotoğraf, video, servis arıza kodu, eksper raporu ve gerekiyorsa mahkeme/noter tespiti yapılmadan eşyanın tamamen değiştirilmesi, sonradan değer farkının ispatını güçleştirebilir.
TTK 880 ile TTK 882 sorumluluk sınırı arasındaki fark
TTK m.880 gerçek zararı hesaplar; TTK m.882 ise taşıyıcının kanuni sorumluluk tavanını belirler. Bu iki aşama aynı şey değildir. Önce ekonomik zarar bulunur. Daha sonra gönderinin brüt ağırlığı ve zarar türüne göre 8,33 SDR/kg limiti hesaplanır. Gerçek zarar limitin altındaysa gerçek zarar; gerçek zarar limitin üstündeyse ve TTK m.886’daki limit kaybı şartları yoksa kanuni tavan uygulanır.
TTK m.881’deki zorunlu zarar tespit giderleri de m.882 sisteminde dikkate alınır. TTK m.883’te navlun, vergi, resim ve diğer taşıma giderleri ayrıca düzenlenir. Bu nedenle dava veya talep cetvelinde “eşya değer kaybı”, “zarar tespit gideri”, “taşıma ücreti/vergiler” ve “sorumluluk limiti” ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Taşıyıcının kastı veya pervasızca ve zararın gerçekleşmesi ihtimalinin bilinciyle davranması ispatlanırsa TTK m.886 uyarınca sorumluluk sınırlamalarından yararlanma hakkı kaybedilebilir. Basit ihmal ile m.886 düzeyindeki nitelikli kusur aynı değildir; olayın somut davranış ve bilinç unsurlarıyla ispatlanması gerekir.
Uygulamada izlenecek yol
- Önce TTK m.875 uyarınca taşıyıcının sorumluluğunu ve varsa m.876–879 savunmalarını belirleyin.
- Zararın tam zıya, kısmi zıya veya hasar olduğunu teknik delille nitelendirin.
- Taşıyıcının eşyayı teslim aldığı yer ve zamanı kesinleştirin.
- O yer ve tarihteki piyasa fiyatını; yoksa aynı tür ve nitelikteki malların cari değerini araştırın.
- Hasarda hasarsız değer ile hasarlı değer farkını ve sovtaj değerini belirleyin.
- Taşıma öncesi satış faturası varsa navlunu ayırarak fatura karinesini değerlendirin.
- TTK m.881 giderlerini ve m.883 kapsamındaki ek kalemleri ayrı yazın.
- TTK m.882 sorumluluk sınırını gerçek zarar hesabından sonra uygulayın.
- TTK m.886 nitelikli kusur iddiası varsa limit kaybını ayrıca inceleyin.
- TTK m.889 hasar ihbarı ve TTK m.855 zamanaşımı takvimlerini ayrı kontrol edin.
Bilirkişi raporunda hangi sorular sorulmalıdır?
Bilirkişiye hukuki sonucu bırakmak yerine teknik ve ekonomik girdiler sorulmalıdır: eşyanın teslim alma tarihindeki piyasa değeri nedir; uygun emsal hangileridir; ürün ikinci el ise yaş ve kullanım farkı nasıl hesaplanmıştır; hasarın ekonomik değere etkisi nedir; onarım sonrası kalıcı değer kaybı var mıdır; sovtaj değeri nedir; fatura bedeli piyasa koşullarıyla uyumlu mudur?
Raporda kullanılan emsallerin tarihleri TTK m.880 referans tarihine yakın olmalıdır. Yıllar sonraki piyasa fiyatını geriye doğru hiçbir düzeltme yapmadan kullanmak hatalıdır. Aynı şekilde farklı ülke veya farklı kalite sınıfındaki malın fiyatı, uyarlama gerekçesi açıklanmadan emsal alınmamalıdır.
Değerleme raporuyla sorumluluk raporu birbirinden ayrılabilir. Teknik bilirkişi hasarın sebebi ve malın fiziksel durumunu; finansal/ticari bilirkişi piyasa değerini ve ekonomik kaybı inceleyebilir. Heyet raporunda her uzmanın hangi konuda değerlendirme yaptığı açık olmalıdır.
Mersin lojistik ve liman uyuşmazlıklarında TTK 880
Mersin Limanı, antrepolar, serbest bölge ve kara yolu bağlantıları nedeniyle ithalat-ihracat yüklerinde fatura, gümrük kıymeti, navlun, sigorta bedeli ve yerel piyasa fiyatının aynı dosyada bulunduğu bir merkezdir. Bu rakamlar birbirinin aynısı değildir. TTK m.880 bakımından taşıyıcının eşyayı teslim aldığı yer ve zamandaki gerçek piyasa/cari değeri ayrıca belirlenmelidir.
Liman çıkışlı konteynerde hasar antrepoda, liman sahasında, karayolu taşımasında veya teslim noktasında oluşmuş olabilir. Hasarın yeri belirlenmeden yalnız faturaya göre tazminat hesabına geçmek eksik incelemedir. Önce sorumluluk kesimi, sonra ekonomik değer hesaplanmalıdır.
Türkiye genelindeki taşıma dosyaları İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilebilir. Ancak yetkili mahkeme, dava şartı arabuluculuk, uygulanacak hukuk ve uluslararası taşımada CMR’nin önceliği her somut taşımanın güzergâh ve taraflarına göre ayrıca belirlenir.
Sık sorulan sorular
Zıya tazminatında hangi tarih esas alınır?
Eşyanın taşıyıcı tarafından taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değer esas alınır.
Hasarda tazminat nasıl hesaplanır?
Aynı yer ve zamandaki hasarsız değer ile hasarlı değer arasındaki fark hesaplanır.
Fatura bedeli doğrudan tazminat mıdır?
Her zaman değildir. Taşıma öncesindeki gerçek satış faturası, taşıma giderleri düşüldüğünde piyasa fiyatına ilişkin kanuni karine oluşturabilir.
Onarım gideri tek başına yeterli midir?
Hayır. TTK m.880’in asıl ölçütü ekonomik değer farkıdır. Onarım gideri bu farkın belirlenmesinde önemli delildir.
Piyasa fiyatı yoksa ne yapılır?
Aynı tür ve nitelikteki malların cari değeri esas alınır.
Sovtaj değeri dikkate alınır mı?
Evet. Hasarlı malın kalan ekonomik değeri gerçek zararın belirlenmesinde dikkate alınır.
8,33 SDR sınırı ne zaman uygulanır?
Önce TTK m.880’e göre gerçek zarar hesaplanır; sonra TTK m.882’deki sorumluluk tavanı ayrıca uygulanır.
Kasıt veya pervasız davranışta limit geçerli midir?
TTK m.886’daki nitelikli kusur şartları oluşursa taşıyıcı sorumluluk sınırlamalarından yararlanamaz.
İç bağlantılar
- Taşıyıcının zıya, hasar ve gecikme sorumluluğu – TTK 875
- Taşıyıcının özel kurtuluş sebepleri – TTK 878
- Şoför ve yardımcı kişinin kusurundan taşıyıcının sorumluluğu – TTK 879
Resmî kaynaklar
Kontrol tarihi: 20 Eylül 2026.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda taşıma sözleşmesi, eşyanın niteliği, teslim kayıtları, hasar delilleri, sigorta ilişkisi ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
