Otobüs Arıza veya Kaza Nedeniyle Beklerse Yolcunun Hakları Nelerdir? 4925 m.7 | 2026
Kısa ve net cevap: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 7. maddesine göre arıza, kaza, doğal afet, meteorolojik şartlar, karayolu altyapısı veya benzeri beklenmeyen sebepler taşımanın devamını engeller ve belirsiz bekleme ya da varış için gerekli sürenin bir katından fazla ek bekleme doğurursa taşımacı; imkân varsa başka güzergâhtan taşımayı tamamlamak, bu mümkün değilse yolcuyu güzergâh üzerinde istediği yere götürmek veya yolcu ile eşyayı hareket noktasına geri getirmekle yükümlüdür. Bu durumda taşımacı ek ücret isteyemez.
4925 Sayılı Kanun m.7 Neyi Düzenler?
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu m.7, taşımacının “taşımayı yapma” borcunu yalnız hareket etmekle sınırlamaz. Taşımacı; yolcuların sağlıklı, rahat ve güvenli bir yolculuk yapmasını sağlamak, yolcu ve eşyayı taahhüt edilen varış yerine götürmek, uygun araç ve personel kullanmak ve taşımanın devamını engelleyen beklenmeyen olaylarda belirli alternatifleri sunmak zorundadır.
Bu hüküm özellikle şehirlerarası otobüs, tarifeli yolcu taşımacılığı ve eşya taşımacılığında önem taşır. Aracın yolda kalması, trafik kazası, yoğun kar, sel, yol kapanması veya uzun süreli güzergâh kesintisi yalnız “mücbir sebep var, sorumluluk yok” şeklinde değerlendirilemez. Kanun, olay meydana geldikten sonra taşımacının ne yapması gerektiğini de düzenler.
Güncel mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi; sektörel duyuru ve düzenlemeler için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı resmi kaynaktır.
Otobüs veya Taşıma Aracı Arıza Yaparsa Ne Olur?
Arıza, m.7’de açıkça sayılan beklenmeyen sebeplerden biridir. Ancak aracın arıza yapmış olması, taşımacının yolcuları belirsiz süreyle bekletebileceği anlamına gelmez.
Taşımacı öncelikle taşımanın devam edip edemeyeceğini belirlemelidir. Sorun kısa sürede giderilebiliyorsa sefer devam ettirilebilir. Fakat bekleme belirsiz hâle gelmişse veya varışa kadar normalde gerekli sürenin bir katından fazla ek bekleme doğuyorsa kanundaki alternatif çözüm yükümlülükleri devreye girer.
Bu aşamada taşımacı:
- İmkân varsa başka bir güzergâhtan taşımayı tamamlamalı,
- Bu mümkün değilse yolcuyu güzergâh üzerinde yolcunun seçtiği bir yere götürmeli,
- Veya yolcu ve eşyayı hareket noktasına geri getirmelidir.
Kanun taşımacıya yalnız “bekleyin” deme seçeneği tanımaz. Gecikmenin niteliğine göre aktif çözüm üretme yükümlülüğü getirir.
Kaza Olursa Aynı Kurallar Geçerli mi?
Evet. Kaza hâli de m.7’de sayılan sebepler arasındadır. Kaza taşımanın devamını engelliyorsa yolcunun güvenliği sağlandıktan sonra taşımanın başka araçla veya başka güzergâhla tamamlanması mümkün olup olmadığı değerlendirilir.
Kazada ayrıca 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, sigorta hükümleri ve zarar varsa tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. 4925 m.7’deki alternatif taşıma yükümlülüğü, bedensel zarar veya bagaj zararına ilişkin tazminat taleplerinin yerine geçmez.
Kanundaki “Bir Katından Fazla Bekleme” Ne Demektir?
4925 m.7 iki ayrı eşiği düzenler: belirsiz bir beklemeyi zorunlu kılan durum ve varış noktasına kadar gerekli zamanın bir katından daha fazla ek bekleme gerektiren durum.
Örneğin normal kalan yolculuk süresi iki saat ise, olay nedeniyle iki saatten daha fazla ek bekleme gerekeceğinin anlaşılması m.7’deki eşik bakımından önem taşır. Ancak “belirsiz bekleme” hâlinde süre hesabı yapılmadan da alternatif taşıma yükümlülüğü gündeme gelebilir.
Buradaki “bir kat” ifadesi kanun metninde “varış noktasına kadar gerekli zaman” üzerinden okunmalıdır. Bu nedenle aracın arızalandığı nokta, kalan mesafe ve normal koşullarda kalan seyahat süresi hesaplanmalıdır.
Taşımacı Başka Güzergâhtan Devam Etmek Zorunda mı?
İmkân varsa evet. Kanun, taşımanın devamına engel olan sebep ortaya çıktığında ilk seçenek olarak başka güzergâhtan taşımanın tamamlanmasını öngörür.
Alternatif güzergâhın gerçekten kullanılabilir olup olmadığı teknik ve idari koşullara bağlıdır. Yol tamamen kapalıysa veya yeni güzergâh taşıt türü için uygun değilse bu seçenek uygulanamayabilir. Fakat kullanılabilir bir alternatif güzergâh varken sırf maliyet doğuracağı gerekçesiyle yolcuyu saatlerce bekletmek m.7’nin amacıyla bağdaşmaz.
Taşımacı, güzergâh değişikliğini yolculara bildirmeli ve güvenlik şartlarını korumalıdır. Yeni güzergâh nedeniyle ayrıca ücret talep edilemez.
Yolcu Hareket Noktasına Geri Dönmeyi İsteyebilir mi?
Kanunda, alternatif güzergâhla taşımanın tamamlanamaması hâlinde iki seçenek yer alır: yolcuyu güzergâh üzerinde yolcunun dilediği yere kadar götürmek veya yolcu ve eşyayı hareket noktasına geri getirmek.
Bu nedenle seferin devamının makul şekilde mümkün olmadığı durumda yolcunun “başlangıç noktasına dönmek istiyorum” talebi kanunda açık karşılığı bulunan bir seçenektir.
Hareket noktasına geri dönüş, yolcunun yalnız kendisinin değil eşyanın da geri getirilmesini kapsar. Bagajın araçta veya başka taşıtta kalması, dönüş yükümlülüğünü eksik yerine getirebilir.
Yolcu Güzergâh Üzerinde Başka Bir Yerde İnebilir mi?
Evet. M.7, taşımanın devamının mümkün olmadığı durumda yolcunun güzergâh üzerinde dilediği yere kadar götürülebileceğini düzenler.
Bu hak, yolcunun taşımacıyı tamamen farklı ve bağlantısız bir şehre götürmeye zorlayabileceği anlamına gelmez. Kanun “güzergâh üzerinde” ifadesini kullanır.
Yolcunun tercihinin mümkün olduğu ölçüde yazılı veya dijital kayıt altına alınması, sonradan ücret ve teslim yeri uyuşmazlıklarını azaltır.
Alternatif Güzergâh veya Geri Dönüş İçin Ek Ücret İstenebilir mi?
Hayır. 4925 m.7, bu hâllerde taşımacıların herhangi bir ek ödeme veya benzeri talepte bulunamayacağını açıkça düzenler.
Yakıt maliyeti artışı, ek köprü/otoyol ücreti, başka araç temini veya geri dönüş masrafı yolcuya ayrıca yansıtılamaz. Bu giderler taşıma faaliyetinin risk ve organizasyon maliyeti içinde değerlendirilir.
Taşımacının “yeni otobüs gönderiyoruz, kişi başı ek ücret” şeklindeki talebi m.7’deki açık kuralla bağdaşmaz.
Taşımacı Hangi Araç ve Şoför Şartlarını Sağlamak Zorunda?
4925 m.7, taşımacının uygun araç ve personel kullanma yükümlülüğünü ayrıntılı şekilde düzenler. Taşımacı:
- Mevzuata uygun taşıt kullanmalı,
- Nitelikli şoför ve hizmetli personel görevlendirmeli,
- Şoförlerin gerekli sürücü belgelerine sahip olup olmadığını kontrol etmeli,
- Teknik şartlara uymayan taşıtların trafiğe çıkmasını engellemeli,
- Güzergâh mesafesine göre yeterli sayıda şoför bulundurmalı,
- Taşıt kartı bulunmayan araçları sefere çıkarmamalı,
- Kanunda öngörülen sorumluluk sigortası bulunmayan taşıtları trafiğe çıkarmamalıdır.
Bu yükümlülükler “şoför sorumluydu, şirketin haberi yoktu” savunmasını önemli ölçüde sınırlar. İşletmeci, sefer öncesi organizasyon ve kontrol sistemini kurmakla yükümlüdür.
Yetersiz Şoförle Uzun Yol Yapılması Hukuka Aykırı mı?
Güzergâh mesafesi dikkate alınarak yeterli sayıda şoför bulundurmak m.7’de açık yükümlülüktür. Uzun mesafeli seferlerde çalışma ve dinlenme süreleri ayrıca Karayolları Trafik mevzuatı, takograf ve çalışma süresi kurallarıyla birlikte değerlendirilir.
Yetersiz sürücü planlaması nedeniyle sürücünün dinlenmeden araç kullanması, taşımacının organizasyon kusuruna işaret edebilir. Kaza hâlinde bu kayıtlar tazminat ve idari denetim bakımından önemlidir.
Taşımacı Şoförün Ceza Puanını Kontrol Etmek Zorunda mı?
Evet. 4925 m.7’ye göre taşımacılar altışar aylık dönemlerle yılda en az iki kez şoförlerinin ceza puanı durumunu Emniyet Genel Müdürlüğünden öğrenmek ve ceza puanı yüksek olan şoförler hakkında eğitim ve iç denetim yönünden gerekli tedbirleri almak zorundadır.
Bu hüküm, taşıma şirketine aktif takip yükümlülüğü getirir. Şirketin sürücünün ciddi trafik ihlal geçmişini hiç kontrol etmemesi, yalnız bireysel sürücü kusuru olarak değerlendirilemez.
Uyuşmazlıkta işverenin bu kontrolleri yapıp yapmadığına ilişkin kayıtlar talep edilebilir.
Yolcunun Tazminat Hakları Saklı mı?
Evet. Kanun açıkça yolcunun ve eşya sahibinin bütün haklarının saklı olduğunu düzenler. Alternatif güzergâh sağlanması veya yolcunun geri götürülmesi, oluşan zararların otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Somut olaya göre bilet bedeli veya hizmet bedeli iadesi, bagaj/eşya hasarı, gecikme nedeniyle doğrudan maddi zarar, kaza nedeniyle bedensel zarar ve bağlantılı ulaşım/konaklama giderleri gündeme gelebilir. Hangi kalemin talep edilebileceği, taşımanın türü ve uygulanacak özel hukuk rejimine göre belirlenir.
Eşya Taşımasında Aynı Kural Nasıl Uygulanır?
M.7, beklenmeyen olaylarda yolcu yanında eşyayı da kapsar. Ancak eşya taşımasında “taşıma senedindeki hükümler uygulanır” şeklinde özel bir cümle bulunmaktadır.
Bu nedenle eşyanın alternatif güzergâha sevki, geri gönderilmesi, teslim süresi ve masrafların kime ait olduğu değerlendirilirken taşıma senedindeki hükümler ve TTK/CMR kuralları ayrıca incelenir.
Eşya taşımasının belge zorunluluğu için 4925 m.6 taşıyıcının sorumluluğu rehberi kullanılabilir.
Arıza, Kaza ve Uzun Gecikmede Hangi Belgeler Saklanmalı?
- Yolcu bileti veya elektronik bilet,
- Sefer numarası ve güzergâh kaydı,
- Arıza/kaza saati,
- Şirketten gelen SMS, e-posta veya uygulama bildirimleri,
- Fotoğraf ve video kayıtları,
- Alternatif araç plaka bilgisi,
- Ek ücret istendiyse ödeme belgesi veya talep ekranı,
- Varış saati ve fiilî gecikme süresi,
- Bağlantılı uçuş/tren/otel kaybı varsa ilgili belgeler,
- Kaza varsa kolluk ve sağlık kayıtları.
Gecikmenin süresi bakımından yalnız tahmini saat değil, aracın durduğu nokta ve normal kalan yolculuk süresi de kaydedilmelidir.
Taşımacı “Mücbir Sebep” Diyerek Hiçbir Şey Yapmayabilir mi?
Hayır. 4925 m.7 tam tersine arıza, kaza, doğal afet ve meteorolojik şartlar gibi beklenmeyen sebepler ortaya çıktığında taşımacının uygulayacağı alternatifleri düzenler.
Mücbir sebep özel hukuk tazminat sorumluluğunu etkileyebilir; fakat kanunun açıkça yüklediği alternatif taşıma veya geri götürme yükümlülüğü göz ardı edilemez.
Hukuki Dayanak Özeti
| Kural | 4925 m.7 sonucu |
|---|---|
| Sağlıklı, rahat, güvenli yolculuk | Taşımacı gerekli tedbirleri almak zorundadır. |
| Uygun araç ve sürücü | Teknik şart, ehliyet, sürücü sayısı, taşıt kartı ve sigorta kontrol edilir. |
| Belirsiz / aşırı bekleme | Alternatif güzergâh, güzergâhta istenen yere bırakma veya hareket noktasına dönüş seçenekleri uygulanır. |
| Ek ücret | İstenemez. |
| Şoför ceza puanı | Yılda en az iki kez kontrol ve gerekli eğitim/iç denetim yapılır. |
Sık Sorulan Sorular
1. Otobüs yolda arızalanırsa firma yeni araç göndermek zorunda mı?
Taşımanın devamı engellenmiş ve m.7’deki bekleme eşiği oluşmuşsa taşımacı imkân varsa alternatif güzergâh/araçla taşımayı tamamlamalı; değilse kanundaki diğer seçenekleri uygulamalıdır.
2. Yolcu başlangıç noktasına geri dönebilir mi?
Evet. Taşımanın tamamlanamadığı durumda yolcu ve eşyayı hareket noktasına geri getirme kanunda açık seçenektir.
3. Başka araç gönderilirse ek ücret alınabilir mi?
Hayır. M.7 kapsamındaki durumlarda ek ödeme veya benzeri talep istenemez.
4. Yolcu güzergâh üzerinde başka yerde inebilir mi?
Evet. Taşımanın devamının mümkün olmadığı durumda yolcunun güzergâh üzerinde dilediği yere götürülmesi mümkündür.
5. Kar nedeniyle yol kapanması m.7 kapsamında mı?
Evet. Meteorolojik şartlar ve karayolu altyapısıyla ilgili engeller m.7’de sayılan sebepler arasındadır.
6. Gecikme olunca tazminat hakkı biter mi?
Hayır. Kanun yolcu ve eşya sahibinin diğer haklarını saklı tutar.
7. Şirket sürücünün ceza puanını kontrol etmek zorunda mı?
Evet. Altışar aylık dönemlerle yılda en az iki kez kontrol edilmesi ve yüksek puanlı sürücüler için tedbir alınması gerekir.
8. Teknik olarak uygun olmayan otobüs sefere çıkarılabilir mi?
Hayır. Taşımacı teknik şartlara uymayan taşıtların trafiğe çıkmasını engellemek zorundadır.
9. Eşya taşımasında arıza olursa neye bakılır?
4925 m.7 yanında taşıma senedi, TTK ve varsa CMR hükümleri uygulanır.
10. Ek ücret ödendiyse geri istenebilir mi?
M.7 kapsamındaki olayda kanuna aykırı alınan ek ücretin iadesi talep edilebilir; ödeme belgesi saklanmalıdır.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
- T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
- Emniyet Genel Müdürlüğü
Mersin ve Türkiye Uygulaması
Mersin çıkışlı şehirlerarası yolcu ve eşya taşımalarında Adana, Gaziantep, Ankara, İstanbul ve liman bağlantılı güzergâhlarda uzun mesafe, sürücü sayısı ve alternatif güzergâh planlaması özellikle önemlidir. Yol kapanması veya kaza hâlinde şirketin fiilî müdahalesi belgeyle izlenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki taşıma, tüketici ve ticari uyuşmazlıklar görev ve yetki kuralları korunarak Mersin’den koordine edilebilir.
Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Metin, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu m.7 ve bağlantılı taşıma mevzuatı kontrol edilerek 28 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır.
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
