Ticari İşletme Devredilince Eski Borçları Kim Öder? TBK m.202 | 2026
TBK m.202 hangi devri düzenler?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.202, bir malvarlığının veya işletmenin aktif ve pasifleriyle devralınmasının borçlara etkisini düzenler. Hüküm, işletmenin yalnız tek tek makinelerinin veya stoklarının satılmasından farklı olarak ekonomik bütünlüğün ve borç yapısının devrini hedefler. Kanunun güncel metni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu üzerinden incelenebilir.
Ticari işletmenin devri bakımından TTK m.11/3 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümleri de önemlidir. Ticari işletmenin bir bütün hâlinde devri, işletmeye sürekli olarak özgülenmiş malvarlığı unsurlarını kapsayabilir; ancak somut sözleşmenin kapsamı ve devredilemeyecek unsurlar ayrıca değerlendirilir.
Devralan eski borçlardan ne zaman sorumlu olur?
TBK m.202’ye göre devralan, işletmedeki borçlardan alacaklılara bildirim veya ticari işletmeler için Ticaret Sicili Gazetesi’nde, diğerleri için Türkiye genelinde dağıtımı yapılan gazetelerden birinde yayımlanacak ilan tarihinden başlayarak sorumlu olur. Bu düzenleme alacaklıların borçlu değişikliğinden haberdar olmasını hedefler.
Devralanın sorumluluğu yalnız devirden sonra doğan yeni borçlarla sınırlı değildir. Devir kapsamındaki işletmenin önceki borçları da kanuni koşullar gerçekleştiğinde devralana geçer. Bu nedenle şirket veya işletme satın alan kişi, yalnız varlık değerine değil geçmiş borç envanterine de ayrıntılı hukuki inceleme yapmalıdır.
Alacaklının rızası gerekiyor mu?
TBK m.202’nin önemli özelliği, klasik borcun üstlenilmesinden farklı olarak alacaklının ayrı ayrı rızasını aramadan kanunda öngörülen şartlarla borç sorumluluğunun devralana geçebilmesidir. Bunun karşılığında eski borçlu hemen kurtulmaz; iki yıllık müteselsil sorumluluk mekanizması alacaklıyı korur.
Ancak sözleşmenin niteliği, özel mevzuat, teminatlar ve devri yasaklayan hükümler ayrıca değerlendirilmelidir. Tarafların kendi aralarında “bütün borçları devralan ödeyecektir” demesi, alacaklıya karşı TBK m.202’nin emredici koruma düzenini ortadan kaldırmaz.
Devreden ne kadar süre sorumlu kalır?
Önceki borçlu, devralanla birlikte iki yıl süreyle müteselsilen sorumludur. Muaccel borçlarda iki yıllık süre bildirim veya ilan tarihinden; daha sonra muaccel olacak borçlarda ise borcun muaccel olduğu tarihten işlemeye başlar. Bu ayrım, uzun vadeli kira, kredi veya tedarik borçlarında özellikle önemlidir.
İki yıllık sürenin “devir sözleşmesinin imza tarihinden” her durumda başlamadığına dikkat edilmelidir. Bildirim, ilan ve borcun vadesi doğru tespit edilmeden sorumluluğun sona erdiği sonucuna varılmamalıdır.
Müteselsil sorumluluk ne anlama gelir?
Müteselsil sorumlulukta alacaklı, kanuni koşullar çerçevesinde borcun tamamını devredenden veya devralandan talep edebilir. Alacaklının önce devralana başvurup sonuç alamaması şart değildir. Borcu ödeyen tarafın diğer tarafa rücu ilişkisi ise devir sözleşmesi ve iç ilişkiye göre ayrıca belirlenir.
Bu nedenle devir sözleşmesinde geçmiş borçların kim tarafından ekonomik olarak üstlenileceği, ortaya çıkmamış vergi veya işçilik borçları, dava ve takip riskleri için tazmin hükümleri açıkça düzenlenmelidir.
İşletmenin hangi borçları TBK m.202 kapsamındadır?
İşletme faaliyetine bağlı ticari, sözleşmesel ve diğer borçların devir kapsamı somut olayda belirlenir. Tedarikçi alacakları, kira borçları, hizmet sözleşmelerinden doğan yükümlülükler ve bazı işçilik borçları gündeme gelebilir. Kamu borçları ve vergi borçları ise özel kamu hukuku hükümlerine tabi olabileceğinden yalnız TBK m.202 üzerinden sonuçlandırılamaz.
Aynı şekilde kişiye sıkı sıkıya bağlı yükümlülükler veya özel izin ve lisanslar otomatik biçimde devredilemeyebilir. Sektörel lisansın yeni işletmeci adına yeniden alınması gerekebilir.
Vergi borçları da otomatik devralınır mı?
Vergi ve kamu alacaklarında VUK, 6183 sayılı Kanun ve ilgili özel mevzuat ayrıca uygulanır. Özel hukuk sözleşmesinde devralanın vergi borçlarını üstleneceğinin yazılması, vergi idaresinin kanundan doğan sorumluluk rejimini değiştirmez. Devir öncesi vergi incelemesi, e-beyanname kayıtları, kesinleşmiş ve ihtilaflı borçlar ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Şirket pay devri ile ticari işletme devri de birbirine karıştırılmamalıdır. Pay devrinde şirket tüzel kişiliği aynı kalır; işletme varlıklarının sahibi değişmez, yalnız şirket ortaklığı el değiştirir. TBK m.202’nin doğrudan uygulanması açısından işlem türü doğru teşhis edilmelidir.
İşçilik alacaklarında ne olur?
İşyeri devrinin iş hukuku boyutu 4857 sayılı İş Kanunu m.6’da ayrıca düzenlenir. İşyeri veya işyerinin bir bölümü hukuki işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, mevcut iş sözleşmeleri hak ve borçlarıyla devralana geçer. Devir öncesi doğmuş bazı yükümlülüklerde devreden ve devralanın sorumluluğu için İş Kanunu’ndaki özel süre ve koşullar uygulanır.
Bu nedenle çalışan bulunan bir ticari işletmenin devrinde TBK m.202 ile İş Kanunu m.6 birlikte incelenmelidir. Kıdem tazminatı, yıllık izin, ücret ve SGK kayıtları ayrı bir iş hukuku due diligence konusu oluşturur.
Devir sözleşmesinde borç listesi bulunmalı mı?
Hukuki risk yönetimi açısından evet. Borçların ek listede alacaklı, tutar, vade, teminat ve ihtilaf durumu ile gösterilmesi devralanın neyi üstlendiğini açıklaştırır. Ancak bir borcun listede unutulması, kanunun üçüncü kişi alacaklı lehine kurduğu sorumluluk rejimini her durumda ortadan kaldırmayabilir.
Bu nedenle sözleşmede yalnız “ekteki borçlar devralınmıştır” cümlesiyle yetinilmemeli; beyan ve tekeffüller, tazmin mekanizması, gizli borçlar ve sonradan çıkan talepler için bildirim prosedürü düzenlenmelidir.
Due diligence sırasında hangi belgeler istenmeli?
- Mizan, cari hesap ve borç-alacak listeleri,
- vergi ve SGK borç durumları,
- kredi, leasing ve teminat sözleşmeleri,
- kira ve uzun süreli tedarik sözleşmeleri,
- devam eden dava ve icra dosyaları,
- çalışan listesi ve işçilik hakları,
- ruhsat, lisans ve izin belgeleri,
- rehin, haciz ve mülkiyet kayıtları.
Yabancı yatırımcının şirket veya işletme satın almasına ilişkin inceleme yaklaşımını hukuki due diligence rehberimizde ayrıca ele aldık.
Devir alacaklılara nasıl bildirilir?
Bildirimde işletmenin devredildiği, devralanın kimliği, devir tarihi ve borçlara ilişkin kanuni sorumluluk durumu açıkça gösterilmelidir. Ticari işletmede sicil işlemleri ve ilanların doğru yapılması, TBK m.202’deki sorumluluk süresinin hesaplanması bakımından önemlidir.
Yalnız çalışanlara veya birkaç büyük tedarikçiye haber verilmesi, kanunun öngördüğü ilan/bildirim yapısının yerine geçip geçmediği somut olaya göre incelenmelidir. Resmî sicil süreci eksiksiz tamamlanmalıdır.
Devirden sonra alacaklı kime icra takibi yapabilir?
Müteselsil sorumluluk şartları devam ediyorsa alacaklı devreden, devralan veya her ikisine karşı talepte bulunabilir. Borcun dayanağına göre genel haciz yolu, kambiyo takibi veya dava yolu gündeme gelebilir. Devir sözleşmesindeki iç ilişki hükümleri alacaklının kanuni hakkını sınırlamayabilir.
Ödeme yapan tarafın diğer tarafa rücu hakkı, taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir. Bu nedenle devir bedelinden mahsup, escrow veya teminat mekanizması oluşturulması büyük borç risklerinde yararlı olabilir.
Marka, alan adı ve ruhsatlar işletme devrine dahil mi?
Ticari işletme devri ekonomik bütünlüğü hedeflese de her varlığın kendi devir şekli ve sicil sistemi bulunabilir. Marka devri SMK ve TÜRKPATENT kayıtlarına, alan adı kendi kayıt sistemine, taşınmaz tapu devrine, araç trafik siciline ve ruhsatlar ilgili idari mevzuata tabidir. Devir sözleşmesinde bu unsurlar tek tek listelenmeli ve gerekli tamamlayıcı işlemler yapılmalıdır.
Ticari işletme devrinde en sık yapılan hatalar
- Pay devri ile işletme devrini birbirine karıştırmak.
- Yalnız bilançodaki borçları inceleyip dava ve çalışan risklerini dışarıda bırakmak.
- Alacaklı bildirim ve ilanlarını geciktirmek.
- İki yıllık müteselsil sorumluluğun başlangıcını yanlış hesaplamak.
- Kamu borçlarında özel mevzuatı incelememek.
- Lisans ve izinlerin otomatik devredildiğini varsaymak.
- Gizli borçlar için sözleşmesel tazmin mekanizması kurmamak.
TBK 202’de işletme devrinin borçlara etkisi: bildirim, iki yıl ve müteselsil sorumluluk
Net kanun maddesi: TBK m.202’ye göre bir malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle birlikte devralan kişi, devri alacaklılara bildirdiği veya ticari işletmeler için Ticaret Sicili Gazetesinde ilanla duyurduğu tarihten başlayarak işletme borçlarından alacaklılara karşı sorumlu olur.
Kanunun ikinci fıkrası devreden bakımından önemli bir geçiş dönemi kurar: önceki borçlu iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsil borçlu olarak sorumlu kalır. Muaccel borçlarda iki yıllık süre bildirim veya duyuru tarihinden; daha sonra muaccel olacak borçlarda ise muacceliyet tarihinden işlemeye başlar.
İlan yapılmazsa iki yıllık süre başlar mı?
Hayır. TBK 202’nin son fıkrası, bildirme veya ilanla duyurma yükümlülüğü yerine getirilmedikçe önceki borçlunun iki yıllık sorumluluk süresinin işlemeye başlamayacağını açıkça düzenler. Bu yüzden işletme devri sözleşmesinin imza tarihi tek başına iki yıllık sürenin başlangıcı olarak alınmamalıdır.
Tarafların kendi aralarındaki “borçlar devredene aittir” hükmü alacaklıyı bağlar mı?
Devir sözleşmesinde iç ilişki bakımından borçların kime ait olacağı düzenlenebilir; ancak alacaklılara karşı TBK 202’nin kanuni sorumluluk sistemi ayrıca uygulanır. İç ilişkideki rücu düzeni ile üçüncü kişi alacaklıya karşı dış sorumluluk birbirinden ayrılmalıdır.
Resmî kaynak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – m.202.
Sık sorulan sorular
İşletmeyi alan bütün eski borçları öder mi?
TBK m.202 kapsamına giren devirde devralanın sorumluluğu kanuni şartlarla doğar; borcun niteliği ve özel mevzuat ayrıca incelenir.
Eski işletme sahibi hemen borçtan kurtulur mu?
Hayır. Kanun iki yıllık müteselsil sorumluluk öngörür.
İki yıl hangi tarihten başlar?
Muaccel borçlarda bildirim/ilan; daha sonra muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihi önemlidir.
Alacaklı devir sözleşmesini imzalamak zorunda mı?
TBK m.202 özel bir kanuni geçiş mekanizması düzenlediğinden klasik borcun üstlenilmesindeki gibi her alacaklının ayrı rızası aranmaz.
Şirket hissesinin satılması TBK m.202 devri midir?
Genellikle farklı işlem türüdür. Pay devrinde şirket tüzel kişiliği ve borçlu şirket değişmez.
Ticari işletme devri ile varlık satışı arasındaki sınır
Bir işletmenin tek tek bazı makinelerinin, araçlarının veya stokunun satılması her zaman TBK m.202 anlamında işletme devri değildir. Devrin ekonomik bütünlüğü koruyup korumadığı, müşteri çevresi, ticaret unvanı, sözleşmeler, üretim araçları ve faaliyetin devamlılığı birlikte değerlendirilir. Sadece seçilmiş varlıkların satıldığı varlık satışlarında hangi borcun geçtiği sözleşme ve özel kanunlara göre farklılaşabilir.
Tarafların sözleşmeye “bu işlem işletme devri değildir” yazması da ekonomik gerçeklik farklıysa tek başına belirleyici olmaz. İşlemin fiilî içeriği, devredilen unsurlar ve faaliyetin devam şekli hukukî nitelendirmede önem taşır.
Devir öncesi doğmuş ama henüz bilinmeyen borçlar
Bir işletme devrinin en büyük risklerinden biri bilanço veya cari hesaplarda görünmeyen borçlardır. Devam eden vergi incelemesi, çalışanların fazla mesai iddiaları, garanti yükümlülükleri, ürün sorumluluğu, geçmiş sözleşme ihlalleri veya henüz dava açılmamış tazminat talepleri sonradan ortaya çıkabilir. TBK m.202’nin üçüncü kişileri koruyan yapısı nedeniyle devralan bu riskleri sözleşme öncesinde araştırmalıdır.
Devir sözleşmesinde satıcının geçmiş döneme ilişkin beyan ve tekeffülleri, vergi tazmin taahhütleri, ihlal bildirim mekanizması ve belirli süreli escrow veya teminat düzeni kurulabilir. Bu hükümler alacaklıya karşı sorumluluğu ortadan kaldırmasa da devreden ile devralan arasındaki ekonomik yük paylaşımını düzenler.
Kira sözleşmesi işletme devrinde otomatik geçer mi?
İşletmenin faaliyet gösterdiği işyeri kiralık ise kira ilişkisinin devri TBK’nın kira sözleşmesine ilişkin özel hükümleri ve kiraya verenle yapılan sözleşme çerçevesinde ayrıca incelenmelidir. Ticari işletmenin devri her sözleşmeyi hiçbir koşul aranmadan devralana geçirir şeklinde genellenemez. Kira sözleşmesinde devir yasağı, onay şartı veya özel bildirim hükümleri bulunabilir.
Devir kapanışından önce kiraya verenden gerekli onay veya bildirimlerin alınmaması, devralanın faaliyet yerini kullanma hakkını riske atabilir. Due diligence listesinde kira süresi, teminat, depozito, kira borcu ve tahliye taahhütleri mutlaka yer almalıdır.
Banka kredileri ve teminatlar nasıl etkilenir?
Kredi sözleşmelerinde işletme veya kontrol değişikliğini temerrüt hâli sayan hükümler bulunabilir. Rehin, ipotek, kefalet ve garanti gibi teminatların devre etkisi de kendi hukuki rejimine tabidir. Bankanın sözleşmesel onayı alınmadan devir yapılması, kredi borcunun erken muaccel hâle gelmesine yol açabilir.
Kapanış öncesinde finansman belgeleri incelenmeli, kontrol değişikliği veya varlık devri hükümleri belirlenmeli ve gerekli banka onayları kapanış şartı olarak devir sözleşmesine konulmalıdır.
Müşteri ve tedarikçi sözleşmeleri devredilebilir mi?
Sözleşmelerde devir yasağı veya karşı tarafın yazılı onayını arayan hükümler sık görülür. İşletme devri yapılması, bu sözleşmesel hükümleri otomatik olarak hükümsüz kılmaz. Özellikle büyük müşterilerle yapılan dağıtım, bayilik, yazılım lisansı ve hizmet sözleşmelerinde devir öncesi onay alınması gerekebilir.
Sözleşmenin devri ile alacak devri veya borcun üstlenilmesi farklı hukuki işlemlerdir. Hangi hak ve yükümlülüğün devralana geçeceği sözleşme bazında matrise dökülmelidir.
Kişisel veriler işletmeyle birlikte devredilebilir mi?
Müşteri ve çalışan verileri ekonomik değeri olan bir varlık gibi sınırsızca devredilemez. 6698 sayılı KVKK’nın işleme ve aktarım şartları, aydınlatma yükümlülüğü ve veri güvenliği kuralları işletme devrinde de uygulanır. Devralanın hangi hukuki sebeple verileri işleyeceği, veri sorumlusu değişiminin ilgili kişilere nasıl bildirileceği ve gereksiz verilerin devredilmemesi değerlendirilmelidir.
Due diligence odasında kişisel verilerin paylaşımı da amaçla sınırlı olmalı; mümkünse anonimleştirme veya maskeleme yapılmalıdır. Devir sözleşmesi KVKK uyum planını ve veri ihlali sorumluluğunu ayrıca düzenlemelidir.
Ticari işletme devrinde rekabet yasağı konulabilir mi?
İşletmenin müşteri çevresini ve ticari değerini korumak amacıyla devredenin belirli süre ve coğrafyada rekabet etmeyeceğine ilişkin hükümler kararlaştırılabilir. Ancak rekabet yasağı ölçülü olmalı, devralanın meşru menfaatini aşacak şekilde kişinin ekonomik özgürlüğünü sınırsız kısıtlamamalıdır. Rekabet hukuku ve TBK ilkeleri birlikte gözetilmelidir.
Yasak kapsamı faaliyet konusu, bölge, süre ve müşteri grubu bakımından somut tanımlanırsa sonradan yorum uyuşmazlığı azalır. Ticari sır ve müşteri verilerinin kullanımı için ayrıca gizlilik hükümleri konulmalıdır.
Kapanış günü hangi belgeler imzalanmalı?
Devir sözleşmesinin yanı sıra taşınır teslim tutanağı, stok listesi, sözleşme devir veya onay belgeleri, çalışan geçiş listesi, marka veya alan adı devir belgeleri, banka onayları, ruhsat başvuruları, anahtar ve erişim teslim tutanakları gibi tamamlayıcı belgeler hazırlanmalıdır. Bedel ödemesi ve borç/işletme sermayesi düzeltmesi de kapanış hesabında açıkça gösterilmelidir.
İlan ve ticaret sicili başvurularının kimin tarafından hangi tarihte yapılacağı kapanış kontrol listesine bağlanmalıdır; çünkü TBK m.202 sorumluluk süreleri bakımından bildirim ve ilan tarihleri önem taşır.
İşletme devrinde fiyat neden yalnız varlık değerine göre belirlenmemeli?
Devir bedelinin hesabında makine, stok ve marka değeri kadar işletmenin üstlendiği net borç ve çalışma sermayesi de önemlidir. Taraflar kapanış tarihinde borçların beklenenden yüksek çıkması veya stok seviyesinin düşmesi hâlinde bedel düzeltme mekanizması kurabilir. Böylece ekonomik değer, sözleşmenin imza tarihindeki tahmine değil fiilî kapanış verilerine göre dengelenir.
Özellikle gizli borç riski yüksek işletmelerde bedelin bir kısmının belirli süreyle bloke edilmesi veya banka teminatı alınması, sonradan çıkan vergi ve tazminat taleplerinde devralanın rücu hakkını fiilen güvenceye alır.
Devir sonrası ilk 90 günde yapılacaklar
Ticaret sicili ve ilan işlemleri tamamlanmalı, alacaklı ve sözleşme tarafı bildirimleri takip edilmeli, banka yetkileri değiştirilmeli, çalışan özlük ve SGK kayıtları kontrol edilmeli, veri sorumlusu süreçleri güncellenmeli ve devreden dönemden kalan açık dava/ihbar takvimi izlenmelidir. Devir sözleşmesindeki bildirim süreleri için ayrı uyum takvimi oluşturulması, tazmin taleplerinin süresinde yapılmasını sağlar.
Kısa uygulama notu
İşletme devrinde kapanış dosyası yalnız imzalı devir sözleşmesinden ibaret olmamalıdır. Bildirim ve ilan tarihleri, alacaklı listesi, devir edilen sözleşmeler, banka onayları ve çalışan kayıtları tek bir kapanış klasöründe tutulmalıdır. TBK m.202’deki iki yıllık sorumluluk süresi izlenirken her borcun vade tarihi ayrı tabloya işlenmelidir.
Sonuç
Ticari işletme devrinde satın alınan yalnız makineler, stoklar ve müşteri çevresi değildir; geçmiş borç riskleri de işlem yapısının merkezindedir. TBK m.202 devralanın sorumluluğunu, alacaklı bildirimini ve devredenin iki yıllık müteselsil sorumluluğunu açık biçimde düzenler. İşlem öncesi kapsamlı due diligence ve ayrıntılı devir sözleşmesi yapılmadan ekonomik değer sağlıklı belirlenemez.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
