Belgenin Yerinde İncelenmesi Dilekçesi Örneği | HMK 218

Kısa ve net cevap: Mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı olan bir belgenin bulunduğu yerde incelenmesi HMK m.218 uyarınca istenir. Dilekçede belge, bulunduğu yer, taşınma güçlüğü veya sakıncası ve hangi uyuşmazlık konusu bakımından inceleneceği açıklanır. Talep, hâkimin veya görevlendireceği bilirkişinin incelemesine ya da dosyaya sunulmuş örneğin aslıyla karşılaştırılmasına yöneltilir.

Bu sayfa, devam eden hukuk davasında belirli bir belge için başvuru hazırlayan taraflara yönelik düzenlenebilir dilekçe ve ek hazırlama rehberidir. Düzenlemenin genel kapsamı için mahkemeye getirilemeyen belgelerin incelenmesi yazısına bakılabilir. Buradaki örnek, dosyaya erişim izni veya belge aslının geri alınması talebi değildir.

Dilekçeye başlamadan belgenin kimliğini çıkarın

Yerinde inceleme talebinin ilk işi, incelenecek belgenin diğer kayıtlardan ayrılmasını sağlamaktır. Belgenin adı, düzenlenme tarihi, kayıt numarası, cildi ve sayfası biliniyorsa bunlar birlikte yazılır. Dönem içeren bir kayıt grubu söz konusuysa başlangıç ve bitiş tarihleri belirtilir. Belgeyi elinde tutan kişi veya kurumun yalnız adı değil, belgenin fiilen bulunduğu adres de gösterilir.

Bir kurumun merkez adresi ile arşiv adresi aynı olmayabilir. Dilekçeye eski yazışma adresinin aktarılması yerine belgenin nerede saklandığını gösteren güncel bilgi kullanılmalıdır. Konumu doğrulayan yazı varsa ek yapılır. Başvurucu yalnız kaydın belirli kurumda olduğunu biliyorsa bilmediği oda, raf veya dolap numarasını gerçek bilgi gibi yazmamalıdır. Mevcut bilgi ile ayrıca açıklığa kavuşturulması gereken bilgi ayrılır.

HMK m.194 uyarınca delilin hangi vakıayı ispat için gösterildiği açıkça belirtilmelidir. Bu nedenle belge kimliği tek başına yeterli açıklama değildir. Dava dilekçesinde veya cevapta ileri sürülmüş hangi olayla bağlantı kurulduğu da yazılır. Belirli tarihli bir kayıt tartışılıyorsa bütün yılların taranması yerine ilgili tarih aralığı ve işlem gösterilir. Böylece mahkemenin incelemenin kapsamını belirlemesi kolaylaşır.

Başvuru öncesinde aşağıdaki karşılaştırma yapılması, metnin son kontrolde hızla okunmasını sağlar. Tablodaki bilgiler ayrı bir resmî form değildir; dilekçenin dayanaklarını düzenlemek için kullanılır. Her satır gerçek bir dosya kaydına bağlanmalı, doğrulanmayan bilgiler tamamlanmış kabul edilmemelidir.

Taşıma güçlüğü ve sakıncası nasıl somutlaştırılır?

HMK m.218/1 iki alternatif durum öngörür: belgenin mahkemeye getirilmesinin zor olması veya sakıncalı olması. Dilekçede bunlardan hangisine dayanıldığı açıklanmalıdır. “Yerinde inceleme daha uygun olacaktır” cümlesi tek başına olayın özelliğini ortaya koymaz. Başvurucu belgenin hacmini, fiziksel niteliğini veya yerinden çıkarılmasına ilişkin somut engeli anlatmalıdır.

Belgenin zarar görme tehlikesi ileri sürülüyorsa bu tehlikenin kaynağı belirtilir. Koruma koşullarını açıklayan kurum yazısı, fiziksel durumu gösteren kayıt veya mevcut teknik değerlendirme dayanak olarak gösterilir. Henüz böyle bir belge yoksa varmış gibi ek listesine yazılmaz. Talepte, gözlemlenen durum ile uzmanlık gerektiren değerlendirme birbirinden ayrılmalıdır. Başvurucunun kişisel kanaati, resmî koruma kararı şeklinde sunulamaz.

Hacim veya taşıma güçlüğü söz konusuysa kayıt sayısı, cilt miktarı, ilgili dönemin kapsamı ve taşınması gereken bölüm açıklanır. Bütün arşivin büyüklüğü yerine davada gerekli belgenin niteliği üzerinde durulur. Yalnız belirli sayfaların karşılaştırılması yeterliyse talep buna göre daraltılır. Mahkemenin değerlendireceği ihtiyaç ile dilekçedeki geniş kapsam arasında bağ kurulması gerekir; gereksiz kapsam, güçlü gerekçenin yerine geçmez.

HMK m.219/2, ticari defterler gibi devamlı kullanılan belgelerin ilgili kısımlarının onaylı örneklerinin sunulabilmesini düzenler. Bu imkân ile m.218 kapsamında aslı yerinde inceleme ihtiyacı ayrı açıklanmalıdır. Onaylı örnek sunulmasına rağmen asılla karşılaştırma isteniyorsa hangi kayıt veya farklılık nedeniyle buna ihtiyaç duyulduğu yazılır. Dilekçe, yalnız “defter işyerinde kullanılmaktadır” cümlesiyle incelemenin nedenini belirsiz bırakmamalıdır.

İnceleme ile asıl ve örnek karşılaştırmasını ayırın

Kanun, belgenin bulunduğu yerde incelenmesini ve mahkemeye sunulan örneklerin asıllarıyla karşılaştırılmasını aynı fıkrada düzenler. Başvurucunun amacı belgenin belirli kayıtlarını tespit ettirmekse incelemenin konusu yazılır. Dosyadaki örneğin asılla uyumunu belirlemek isteniyorsa örneğin sunulduğu dilekçe tarihi, ek numarası ve sayfa aralığı belirtilir. İki işlem birlikte isteniyorsa her biri ayrı gerekçelendirilir.

Karşılaştırma talebinde okunabilirlik, eksik sayfa, arka yüz, ek çizelge veya kayıt sırası gibi somut noktalar gösterilebilir. Bunlar önceden belirlenmiş bir sahtelik sonucunun ilanı değildir. Başvurucu hangi unsurun kontrol edilmesini istediğini anlatır; inceleme yapılmadan belgenin kesinlikle değiştirildiğini ileri sürmez. Yazı veya imzanın inkârına ilişkin ayrı usul kuralları da sırf yerinde inceleme talebi verilerek ortadan kalkmaz.

İnceleme sonunda tutanak düzenlenmesi m.218/1’in açık kuralıdır. Gerekli görülürse uygun teknik araçlarla belgenin aslı kaydedilir. Bu nedenle dilekçede tespitlerin tutanağa geçirilmesi ve ihtiyaç bulunan kayıtların uygun yöntemle dosyaya kazandırılması istenir. Her olayda bütün belgenin fotoğraflanmasının zorunlu olduğu ileri sürülmez; teknik kaydın gerekliliği ve kapsamı mahkemenin yürüteceği işlem içinde belirlenir.

Mevcut davada yerinde belge inceleme talebi

Aşağıdaki metin, mevcut davada tarafın yaptığı başvuru içindir. Belgeye önceki dayanma bilgilerini gerçek dosya kayıtlarıyla tamamlayın. Vekille takip edilmeyen başvuruda vekil satırını çıkarın. Yöntem bölümünde gerekmeyen seçeneği kaldırın; yerinde inceleme ile örnek karşılaştırması aynı dosyada gerekiyorsa her ikisinin nedenini açıklayın.

Belgenin yerinde incelenmesi dilekçesi Word indir

Dosya, yukarıdaki dilekçenin düzenlenebilir metnini içerir. Belgeyi ve inceleme adresini gerçek kayıtlara göre tamamlayın; gereksiz seçenekleri silin. İmzalamadan önce ek numaralarını, dosya bilgilerini ve talep edilen inceleme kapsamını son kez karşılaştırın.

Yerinde Belge İnceleme Dilekçesini Word Olarak İndir

Başvurunun eklerini görevlerine göre düzenleyin

Ekler, dilekçedeki farklı açıklamaları doğrulayacak şekilde numaralandırılır. Belgenin bulunduğu yeri gösteren yazı ile taşınma sakıncasını gösteren yazı aynı işlevi görmez. Her ikisi aynı kayıt içinde bulunuyorsa ilgili sayfa belirtilir. Dilekçede Ek-2 denilen belgenin listede Ek-3 olarak görünmesi önlenmelidir. Mahkemeye sunulan son nüsha ile elde saklanan nüsha aynı ek dizisine sahip olmalıdır.

Asılla karşılaştırılacak örnek zaten dosyadaysa yeniden eklenip eklenmediği açıkça yazılır. Önceki dilekçenin tarihi ve ek numarası verilerek dosya içi gönderme yapılır. Yeni sunulan örnek önceki nüshadan farklıysa bu fark açıklanır; iki nüshanın aynı olduğu varsayılmaz. Karşılaştırma işleminin hangi kopya üzerinde yapılacağı belli olmalıdır. Aksi hâlde inceleme sonucunda hangi belgenin doğrulandığını izlemek zorlaşır.

Teknik rapor veya kurum yazısı sunuluyorsa belgenin tamamı okunmalı, yalnız talebi destekleyen cümle aktarılmamalıdır. Yazıda belirli koşullarla taşımanın mümkün olduğu belirtilmişse bu koşullar da dilekçede değerlendirilir. Kanıtın kendi içeriğiyle çelişen bir sakınca anlatımı yapılmaz. HMK m.29’daki gerçeğe uygun açıklama yükümlülüğü, usule ilişkin bu başvurunun dayandığı vakıalar bakımından da gözetilmelidir.

Bilirkişiden istenecek inceleme nasıl tarif edilir?

Mahkeme bilirkişi görevlendirdiğinde görev, teknik bilgi gerektiren incelemenin kapsamıyla bağlantılı kurulmalıdır. HMK m.266, hukuk dışındaki özel veya teknik bilginin gerekli olduğu hâlleri düzenler. Dilekçede “davamızın haklı olduğunun belirlenmesi” gibi hukuki sonuç isteyen soru kullanılmaz. Belirli kayıtların okunması, karşılaştırılması veya uzmanlık gerektiren niteliğinin açıklanması istenir; hukuki değerlendirme mahkemeye bırakılır.

Sorular sıralanırken her soru ilgili belge veya sayfaya bağlanır. Aynı kayda ilişkin üç farklı sorunun bulunması, üç ayrı belge varmış gibi yazılmasını gerektirmez. Karşılaştırma istenen alanlar açık gösterilir: tarih, kayıt numarası, sayfa bütünlüğü veya teknik olarak açıklanması gereken belirli unsur. İncelemenin neyi cevaplaması gerektiği belirli olduğunda raporun talebi karşılayıp karşılamadığı sonradan denetlenebilir.

HMK m.278’e göre bilirkişi mahkemenin sevk ve idaresi altında çalışır. Görevin sınırı hakkında tereddüt varsa bunu mahkemeden sorar. Tarafın doğrudan bilirkişiye ek iş vermesi, mahkemenin belirlediği görev kapsamını değiştirmez. Başvurudan sonra başka bir kaydın da incelenmesi gerektiği ortaya çıkarsa bunun nedeni mahkemeye bildirilir; özel yazışmayla sınırsız arşiv araştırması istenmez.

Delil süresi ve inceleme avansı birlikte takip edilmeli

Yerinde inceleme istemek, delile süresinde dayanma zorunluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. HMK m.145, kanuni süre geçtikten sonra delil gösterilmesine ilişkin sınırlı istisnaları düzenler. Bu nedenle dilekçede belgenin hangi önceki beyanla gösterildiği açık tutulur. Gerçekte yeni delil sunuluyorsa başvuru eski delilin yalnız inceleme yöntemi değişiyormuş gibi yazılmaz; süre ve istisna koşulları ayrıca ele alınır.

HMK m.324 uyarınca taraf, ikamesini istediği delil için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırmakla yükümlüdür. Ortak talep edilen delilde avansın yarı yarıya ödenmesi düzenlenmiştir. Bir taraf ödemezse diğer taraf yatırabilir; aksi durumda maddenin öngördüğü koşullarda delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılma sonucu doğar. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır.

Başvuru hazırlanırken sabit bir bilirkişi veya ulaşım ücreti uydurulmamalıdır. Yapılacak iş, görevlendirme ve mahkemenin belirleyeceği tutar esas alınır. Ara kararda avansın miktarı, yatırılacağı yer ve süre okunur; makbuz dosyayla eşleştirilir. Ödeme yapıldığını söylemek yerine gerçek ödeme kaydı saklanır. Yerinde inceleme talebi verilmiş olması, bu masraf yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez.

İnceleme tutanağı ve rapor geldikten sonra

Tutanakta incelenen belgenin adı, bulunduğu yer ve ilgili sayfaların talep edilen kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Karşılaştırma yapıldıysa hangi örneğin hangi asılla karşılaştırıldığı anlaşılmalıdır. Eksik bir bölüm varsa sadece “inceleme eksik” demek yerine talep dilekçesindeki ilgili nokta gösterilir. Gerekli açıklama, mahkemenin belirlediği inceleme kapsamıyla bağlantılı olarak sunulur.

Bilirkişi raporu düzenlenmişse HMK m.281 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılması, belirsizliklerin açıklanması veya yeni bilirkişi atanması talep edilebilir. Aynı fıkradaki koşullarda, yine bu süre içinde başvurularak bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre istenebilir. Ek süre kendiliğinden doğmaz. Tebliğ tarihi ve mahkeme kararı görülmeden takvim oluşturulmamalıdır.

Yerinde inceleme yapılması, belgenin içeriğinin her durumda doğru veya davanın kazanılmış olduğu anlamına gelmez. İşlem, belirli delilin yargılamada incelenmesini sağlar. Asılla kopyanın aynı olduğunun tespiti ile belgede yazılı olayın hukuki sonucu farklıdır. Taraf, inceleme sonucunu diğer dosya kayıtlarıyla birlikte değerlendirir; rapordan çıkmayan bir sonucu kesin tespit gibi ileri sürmez.

İnceleme engellenirse başvuruda ne belirtilir?

HMK m.218/2, mahkemenin inceleme emrinin haklı sebep olmaksızın engellenmesine gider ve disiplin para cezası sonuçları bağlar; gerektiğinde zor kullanılmasına karar verilmesini de düzenler. Dilekçede henüz yaşanmamış engelleme olmuş gibi anlatılmaz. Gerçek bir engel meydana geldiyse tarih, yer, emrin kapsamı ve davranış somut olarak bildirilir; mevcut tutanak veya yazışma gösterilir.

Belgeye erişilememesi ile mahkeme emrine haksız engel çıkarılması aynı açıklama değildir. Belgenin başka birime taşınması, arşivde bulunamaması veya inceleme görevlisinin gerekli belgeyi tespit edememesi ayrı olaylardır. Bunların gerekçesi açıklığa kavuşturulmadan belirli kişiye ceza verilmesi otomatik sonuç gibi sunulmaz. Yaptırım konusunda karar mahkemeye aittir; tarafın görevi gerçek olayı ve dayanaklarını bildirmektir.

Yerinde belge inceleme dilekçesi hakkında sorular

Resmî dayanaklar ve ilgili dilekçeler

• Adalet Bakanlığı: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.29, 145, 194, 218, 219, 266, 278, 281 ve 324.
• UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı, işlem tarihindeki güncel kanun metni.
• Mahkemeye sunulmuş belge aslının iadesi dilekçesi, farklı bir talep olan geri verme işlemi.
• Dilekçe örnekleri.

Mevzuat kontrol tarihi: 28 Eylül 2026. Bu metin genel hukuki bilgilendirme ve başvuru hazırlığı amacıyla düzenlenmiştir. Kullanılacak dilekçe, gerçek belgeye, dosyanın usul aşamasına ve mahkeme kararlarına göre tamamlanmalıdır.