Yargılama Gideri Teminatının Azaltılması Dilekçesi | HMK 87

Kısa ve net cevap: HMK m.84 kapsamında yargılama giderleri için belirlenen teminatın azaltılması, teminatı gerektiren durum ve koşullardaki değişiklik açıklanarak HMK m.87/2 uyarınca mahkemeden istenir. Dilekçede önceki teminat kararı, değişen koşul, bu değişikliğin teminat ihtiyacına etkisi ve talep edilen yeni tutar gösterilir. Tutarı değiştiren işlem, tarafın başvurusu değil mahkemenin kararıdır.

Bu dilekçe, devam eden hukuk davasında yargılama giderleri teminatı için hazırlanmıştır. İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, kamu ihalesi veya vergi borcu teminatları farklı düzenlemelere tabidir. Ayrıca mahkeme veznesine yatırılan her para teminat değildir. Yazıda önce ödemenin hukuki niteliği belirlenmekte, ardından mevcut teminatın azaltılması talebi ve düzenlenebilir Word örneği açıklanmaktadır.

Önce ara kararın hangi teminata ilişkin olduğunu belirleyin

Başvurunun başlangıç noktası ödeme makbuzundaki tutar değil, mahkemenin teminat istemesine ilişkin karardır. Kararın tarihi, ilgili bent numarası, dayandığı kanun maddesi, belirlenen tutar ve ödeme koşulları birlikte okunmalıdır. Makbuz tek başına bu unsurların tamamını göstermez. Aynı dosyada birden fazla ödeme bulunuyorsa her makbuzun hangi ara kararı yerine getirdiği ayrı belirlenir.

HMK m.84, belirli hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama giderleri için uygun teminat gösterilmesini düzenler. Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması ve davacının ödeme güçlüğünün maddede belirtilen biçimde belgelenmesi bu kapsamda yer alır. Somut dosyada hangi sebebe dayanıldığı görülmeden hazır bir teminat dilekçesi kullanılmamalıdır.

HMK m.86 uyarınca bu teminata mahkeme kendiliğinden karar verir; karar öncesinde ilgili kişileri dinleyebilir. Başvuru hazırlanırken mahkemenin teminatı hangi bilgiye dayanarak belirlediği bulunmalıdır. Kararda belirli bir belge anılmışsa o belge de okunur. Dilekçe, mahkemenin hiç esas almadığı bir olguyu kararın tek nedeni olarak göstererek kurulmaz.

Gider avansı ise davanın yürütülmesinde yapılacak giderler için yatırılan avans niteliğindedir. Kullanılmayan avansın iadesi için hazırlanan gider avansı iadesi dilekçesi farklı bir işleme yöneliktir. Bu nedenle “veznede param var” açıklaması, HMK m.87 kapsamında azaltma başvurusu yapılacağını belirlemek için yeterli değildir. Önce ödemenin dayanağı doğru sınıflandırılmalıdır.

HMK 87/2 için değişen koşul nasıl anlatılır?

HMK m.87/2, teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olmasını esas alır. Başvuruda önceki durum, değişikliğin gerçekleştiği tarih ve mevcut durum ayrı anlatılır. “Teminat yüksektir” cümlesi değişikliğin ne olduğunu açıklamaz. Daha önce sunulan aynı belgelerin yeniden eklenmesi de tek başına yeni koşul bulunduğunu göstermez. Belgelerin tarihleri ile anlatılan olay sırası uyumlu olmalıdır.

Başvurucu değişikliğin teminat ihtiyacını neden azalttığını da göstermelidir. Bir yeni belgenin bulunması ile güvence gereksiniminin azalması aynı şey değildir. Dilekçede bu iki husus arasında bağ kurulur. Belge yalnız belirli bir tarih veya işlem hakkında bilgi veriyorsa kapsamı aşan sonuç çıkarılmaz. Mahkemenin değerlendireceği yeni durum, genel ekonomik yakınmaların içinde belirsiz bırakılmamalıdır.

Teminatı gerektiren sebebin bütünüyle ortadan kalkması, azaltma talebinden farklıdır. HMK m.89, sebep ortadan kalktığında ilgilinin talebi üzerine teminatın iadesini düzenler. Talep edilen sonuç, ileri sürülen olayla uyumlu olmalıdır. Teminat ihtiyacının kısmen azaldığı anlatılırken tamamının iadesi sonuç bölümüne açıklamasız eklenmez. Tamamen ortadan kalktığı ileri sürülüyorsa bunun dayanağı ayrı kurulmalıdır.

HMK m.85’te teminat istenemeyecek hâller de düzenlenmiştir. Adli yardımdan yararlanma veya yurt içinde istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmaz ya da ayni teminatla güvence altına alınmış alacak bulunması bu maddede sayılan durumlar arasındadır. Böyle bir hükme dayanılıyorsa yalnız azaltma oranı tartışılmamalı; muafiyet koşulunun dosyada gerçekten bulunup bulunmadığı ve buna uygun talep değerlendirilmelidir.

İstenen yeni tutar gerekçesiyle birlikte gösterilmeli

HMK m.87/1, teminatın tutarını ve şeklini belirleme yetkisini hâkime verir. Bu madde her dava için sabit indirim yüzdesi veya otomatik yarıya düşürme kuralı içermez. Dilekçede seçilen yeni rakamın dayanağı açıklanmalıdır. Rastgele bir tutarın yazılması yerine mevcut kararın karşılamayı amaçladığı gider ihtiyacı ve değişikliğin bu ihtiyaca etkisi birlikte değerlendirilir.

Başvuruda eski tutar, istenen yeni tutar ve aradaki fark aynı para birimiyle gösterilir. Rakamların hem açıklamalar hem sonuç kısmında aynı olması gerekir. Birden çok teminat kaydı varsa hangisinin azaltılması istendiği belirtilir. Aynı makbuzun iki kez hesaba katılması ya da farklı dosyaya ait ödemenin toplama eklenmesi önlenmelidir. Hesap cetveli dilekçedeki rakamları izlenebilir hâle getirmelidir.

Teminat henüz yatırılmamışsa azaltma talebi mevcut ödeme yükümlülüğünün yeniden belirlenmesine yönelir. Teminat yatırılmışsa azaltılan bölümün nasıl çözüleceği veya iade edileceği ayrıca açıklanabilir. Ancak mahkeme kararı çıkmadan, talep edilen yeni tutarın geçerli olduğu kabul edilmez. Aşağıdaki örnek, teminatın yatırılıp yatırılmadığını açıkça yazmayı ve talebi bu kayıtla uyumlu kurmayı gerektirir.

Yargılama giderleri için belirlenen teminatı azaltma talebi

Bu örneği yalnız HMK m.84 kapsamındaki teminata göre doldurun. Teminatın kaynağı başka bir düzenlemeyse metni doğrudan kullanmayın. Değişen koşul bölümünü gerçek belgelerle tamamlayın; yatırılmamış para için iade talebi yazmayın. Vekil yoksa vekil satırını çıkarın. Köşeli parantezlerin tamamı son nüshada kontrol edilmelidir.

Teminatın azaltılması dilekçesi Word indir

Düzenlenebilir Word dosyası yukarıdaki başvuru metnini içerir. Ara karar tarihini, eski ve yeni tutarları, ödeme durumunu ve değişikliği gösteren belgeleri tamamlayın. Teminatın yatırılmasına göre gereksiz seçenekleri silin; sonuç bölümünü gerçek talebinizle uyumlu hâle getirin.

Teminatın Azaltılması Dilekçesini Word Olarak İndir

Başvuruya eklenecek karşılaştırma cetveli

Azaltma talebinde karmaşık bir mali tablo hazırlamak zorunlu değildir. Ama karar ile yeni durum arasındaki fark okunabilir olmalıdır. Aşağıdaki alanlar, eklerin hangi açıklamayı desteklediğini göstermek için kullanılır. Dosyada zaten bulunan kararın veya makbuzun tarihi belirtilerek gönderme yapılabilir; yeniden sunulan nüshalar açıkça tanımlanır. Bilinmeyen bir tutar kesin hesapmış gibi yazılmaz.

Belgenin yalnız olumlu görünen kısmının aktarılması doğru bir karşılaştırma oluşturmaz. Süreli bir belge sunuluyorsa geçerlilik süresi, belirli bir varlık hakkında kayıt sunuluyorsa kaydın kapsamı okunmalıdır. Aynı olay hakkında birbirinden farklı tarihli yazılar varsa hangisinin güncel durumu gösterdiği açıklanır. Sonradan düzenlenen her belge, önceki belgedeki bütün bilgileri kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Azaltma dilekçesi kesin süreyi durdurmaz

HMK m.88/1, hâkimin belirlediği kesin süre içinde teminat gösterilmemesi hâlinde davanın usulden reddini düzenler. Müdahale isteyen kişi bakımından m.88/2’de farklı sonuç, müdahale talebinden vazgeçilmiş sayılma kararıdır. Bu nedenle teminat kararı yalnız para miktarı yönünden okunmamalıdır. Kararın kime yöneldiği ve hangi usul sonucunu içerdiği de kontrol edilmelidir.

HMK m.94/2, hâkimin kesin süreye konu işlemi açıkça göstermesini ve süreye uyulmamasının sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar etmesini düzenler. Somut ara karardaki süre ve ihtar metni bu hükümle birlikte değerlendirilir. Dilekçeye genel bir süre hesabı eklemek yerine karardaki başlangıç bilgisi ve ilgili tebliğ veya duruşma kaydı esas alınır. Takvim, dosyadan doğrulanmadan oluşturulmaz.

Teminatın azaltılmasını istemek mevcut ara kararı kendiliğinden kaldırmaz ve kesin süreyi otomatik olarak durdurmaz. Talep henüz karara bağlanmamışken yalnız istenen düşük tutarın yatırılmasını yeterli kabul etmek, dosyadaki yükümlülüğü karşılamayabilir. Başvurunun zamanında sunulması ve mahkemenin vereceği kararın izlenmesi gerekir. “Dilekçe verdim, artık ödeme zorunluluğu yok” sonucuna dayanılmamalıdır.

Azaltma, teminat türünü değiştirme talebiyle karıştırılmamalı

Teminat tutarının düşürülmesi ile aynı güvenceyi başka biçimde sunmak ayrı taleplerdir. HMK m.87/1 tutarı ve şekli, m.87/2 ise değişen koşullarda azaltma, artırma, değiştirme veya kaldırma kararını düzenler. Başvurucu yalnız tutarı azaltmak istiyorsa sonuç bölümünde başka bir güvence türüne geçiş kendiliğinden istenmiş olmaz. Her talep kendi gerekçesi ve dayanağıyla açıkça yazılmalıdır.

Taraflar teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmışsa m.87/1’de bu anlaşmaya ilişkin özel kural bulunur. Böyle bir sözleşme dosyada mevcutsa ilgili hüküm okunmadan teminat türü hakkında serbest seçim bulunduğu ileri sürülmez. Sözleşme hükmünün varlığı, kapsamı ve dosyaya uygulanması birbirinden ayrılarak incelenir. Azaltma örneğine rastgele banka teminat mektubu veya başka güvence kabulü cümlesi eklenmemelidir.

Mahkeme kararı çıkınca kayıtlar nasıl kontrol edilir?

Azaltma kabul edildiğinde yeni kararın tutarı ve hangi önceki kararı değiştirdiği okunur. Dosyada birden fazla teminat varsa yeni kararın hepsini kapsadığı varsayılmaz. Kararda yalnız miktar yeniden belirlenmişse ödeme şekli, süre veya iade konusunda ayrıca hüküm bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Karar metninde yer almayan bir izin, vezne veya banka işlemi için verilmiş sayılmaz.

Yatırılmış teminatın bir kısmının iadesine karar verilmişse fiilen çözülen tutar ile dosyada kalan güvence karşılaştırılır. İade işleminin gerçekleştiğini gösteren kayıt saklanır. Karardaki tutarla ödeme kaydı farklıysa farkın nedeni araştırılır ve ilgili kayıtla açıklama yapılır. Sadece bankada görünen hareket üzerinden mahkeme kararının bütünüyle uygulandığı sonucuna varılmamalıdır.

Azaltma talebinin reddi durumunda gerekçede hangi unsurun eksik veya yetersiz görüldüğü okunmalıdır. Değişiklik bulunmadığına ilişkin değerlendirme ile belgenin değişikliği kanıtlamadığına ilişkin değerlendirme aynı değildir. Yeni başvuruda mevcut gerekçe dikkate alınmalı; önceki dilekçe yalnız başlığı değiştirilerek tekrar edilmemelidir. Başvurulacak usul yolu ve süreler, kararın niteliği ve dosyanın aşaması üzerinden ayrıca belirlenir.

İhtiyati tedbir teminatında neden başka metin gerekir?

HMK m.392’deki ihtiyati tedbir teminatı, haksız tedbir nedeniyle karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlarla ilgilidir. HMK m.84’teki düzenlemenin amacı ise davalının muhtemel yargılama giderleridir. Bu iki güvence aynı dava dosyasında bulunsa dahi hukuki amaçları farklıdır. Dilekçe, hangi kararın hangi nedenle değiştirilmek istendiğini ayırt etmelidir.

İhtiyati tedbir teminatının iadesine yönelik sitedeki ihtiyati tedbir teminatı iadesi dilekçesi bu ayrı konuya ilişkindir. Aynı şekilde icra dosyasındaki teminat mektubunun iadesi veya kamu ihalesi teminatının değiştirilmesi için burada verilen metin doğrudan kullanılmaz. “Teminat” kelimesinin ortak olması, başvuru merciini ve kanuni şartları aynı hâle getirmez.

İmzadan önce tarih ve hesap denetimi

Başvurunun olay sırasını dört tarih üzerinden kontrol edin: teminat kararı, kararın öğrenilmesine veya sürenin başlamasına ilişkin kayıt, değişikliğin gerçekleşmesi ve dayanak belgenin düzenlenmesi. Bunların aynı tarih olması gerekmez. Sonradan verilen bir yazı, daha önce gerçekleşmiş bir olayı açıklayabilir. Dilekçede belge tarihi ile olay tarihi birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Değişikliğin önceki karardan sonra gerçekleştiği iddiası bu sıralamayla karşılaştırılmalıdır.

Hesap kısmında teminatın mahkemece belirlenen tutarı ile fiilen yatırılan tutar ayrı sütunlarda tutulmalıdır. Eksik ödeme bulunuyorsa fark saklanmaz. Azaltılması istenen tutar, mahkeme kararındaki yükümlülük üzerinden; varsa geri verilmesi istenen tutar ise dosyadaki gerçek ödeme üzerinden kontrol edilir. İki hesabın aynı olduğu peşinen kabul edilmez. Dosya kaydındaki para birimi ile dilekçedeki para biriminin aynı olup olmadığı ayrıca okunmalıdır.

Teminat birden fazla ödeme ile tamamlanmışsa her ödeme tarihi, makbuz numarası ve tutarı ayrı yazılır. Daha önce iade edilen bölüm yeniden mevcut teminata eklenmez. Banka dekontundaki açıklamanın ilgili dava dosyasını göstermesi kontrol edilir. Başka bir işlem için yapılan ödeme, aynı kişi tarafından yatırılmış olması nedeniyle bu teminatın parçası hâline gelmez. Tereddüt bulunan kaydın dosyadaki karşılığı görülmeden kesin bakiye açıklaması yapılmaz.

Son olarak açıklamalar ile sonuç bölümü birlikte okunur. Açıklamada yalnız azaltma istenip sonuçta tüm teminatın iadesi yazılmışsa metin düzeltilmelidir. Tutarın rakamla ve yazıyla farklı gösterilmesi, eski dilekçeden kalmış mahkeme adı veya yanlış esas numarası da giderilmelidir. Ek listesinde bulunan bütün belgelerin sunulan nüshada yer aldığı doğrulanır. Başvurunun kayda alınan nüshası ve sunulma tarihi, sonraki kararın takibi için saklanır.

HMK 87/2: teminat hangi şartta azaltılabilir?

HMK m.87/1 teminatın tutar ve şeklinin hâkim tarafından belirleneceğini; m.87/2 ise teminatı gerektiren durum ve koşullar değiştiğinde hâkimin teminatı azaltabileceğini, artırabileceğini, değiştirebileceğini veya kaldırabileceğini düzenler. Bu nedenle azaltma talebinde ilk karardan sonra hangi koşulun değiştiği somut biçimde açıklanmalıdır.

Teminatın azaltılması ile iadesi aynı kurum değildir. Teminat sebebi tamamen ortadan kalkmışsa HMK m.89’daki iade; teminat ihtiyacı sürmekle birlikte koşullar değişmişse m.87/2 gündeme gelir.

Resmî kaynak: HMK m.87-89.

Teminat azaltma dilekçesi hakkında sık sorulanlar

Resmî kaynaklar

• Adalet Bakanlığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu metni: m.84–89, 94 ve 392.
• UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı: 6100 sayılı Kanunun güncel yürürlük metni.
• Dilekçe örnekleri.

Mevzuat kontrol tarihi: 28 Eylül 2026. İçerik genel hukuki bilgilendirme ve dilekçe hazırlığı içindir. Başvuru, gerçek teminat kararı, süreler ve değişikliği gösteren belgelerle uyumlu tamamlanmalıdır.