Kısa cevap: Adi ortaklıkta, yükümlü olmadığı hâlde ortaklık işleri için emek sarf eden ortak, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.627/3 uyarınca hakkaniyetin gerektirdiği karşılığın ödenmesini isteyebilir. Talebin temel noktası yalnız çok çalışmak değildir: yapılan işin ortaklık işi olması ve ortağın bu işi yapmakla yükümlü bulunmaması gerekir. Bu yazı, üstlenilmiş katkı ile ilave işi ayıran belge çizelgesini, diğer ortaklara başvuru dilekçesini ve düzenlenebilir Word örneğini sunar.
Başvurunun konusu: yükümlülük dışındaki belirli iş
Başvuruda hangi iş için karşılık istendiği açıkça belirlenir. İşin konusu, tarih aralığı, elde edilen çıktı ve ortaklık faaliyetiyle bağlantısı yazılır. “Ortaklık boyunca hep ben çalıştım” biçimindeki genel değerlendirme yerine, sözleşmede üstlenilmeyen ve fiilen gerçekleştirilen belirli iş dosyası oluşturulur. Çalışmanın nereye yöneldiği, hangi kayıtta bulunduğu ve diğer ortaklarla nasıl ilişkilendiği metinden anlaşılmalıdır.
Ortaklık sözleşmesinde emek katılımı öngörülmesi, bütün işlerin her durumda aynı kapsamda kabul edilmesini gerektirmez. Sözleşmenin gerçek görev düzeni ve sonraki kararları incelenir. Ancak sözleşmede üstlenilmiş işin beklenenden zor çıkması, tek başına m.627/3’ün yükümlü olunmama koşulunu ortadan kaldırmaz. Talep, işin zahmetini anlatırken asıl hukuki şartı gözden kaçırmamalıdır.
Bu dilekçe, adi ortaklar arasındaki iç ilişkiye yöneliktir. İşçi ile işveren arasındaki ücret veya fazla çalışma alacağı başvurusu değildir. Başvuranın ortak sıfatıyla yaptığı iş ve ayrı bir hizmet sözleşmesine dayanan çalışma varsa bunlar belgeleriyle ayrılır. Ortaklık payının bulunması veya işyerinde fiilen bulunulması, bütün alacakların aynı hukuki türe sokulması için yeterli değildir.
Kanuni dayanak ve katılım payından ayrım
TBK m.621, her ortağın ortaklığa para, alacak, başka mal veya emek olarak katılım payı koyma yükümlülüğünü düzenler. M.627/3 ise yükümlü olmadığı hâlde ortaklık işleri için emek sarf eden ortağın hakkaniyet karşılığı istemine ilişkindir. Dilekçe hazırlanırken önce mevcut katılım borcu belirlenir; ardından karşılık istenen işin bu borcun dışında kaldığı belgeyle açıklanır.
Katılım payı ile ek emek birbirinin yerine yazılmaz. Sözleşmede ortağın katkısı belirli bir işin görülmesi olarak düzenlenmişse, aynı iş için ayrıca karşılık isteminde bulunulurken yükümlülük dışılık şartı açıklanmalıdır. Sözleşmenin metni, ortaklar kararı ve işin gerçek kapsamı görülmeden yalnızca “sermaye koymadım, emek verdim” cümlesiyle alacak hesabı kurulmaz. Katkının türü, başvurunun dayanağına doğrudan etki eder.
Hakkaniyet karşılığı da kanunda belirlenmiş sabit bir saat ücreti değildir. M.627/3, her çalışma saati için belirli para miktarı, kârın belli yüzdesi veya asgari ücret katsayısı koymaz. Karşılık hesabında yapılan işin kapsamı ve dayanakları gösterilir. Kanunda bulunmayan bir tarife “yasal ücret” adıyla sunulmaz; talep edilen tutar başvuranın belgeli açıklaması olarak ayrıca belirtilir.
Önce üstlenilmiş görev haritası çıkarılır
Ortaklık sözleşmesinin katılım, yönetim, görev paylaşımı ve ödeme maddeleri bir arada okunur. Sonradan alınmış kararlar bu maddelerin yanına tarih sırasıyla eklenir. Belge çizelgesinde “üstlenilmiş görev”, “istenen ek iş” ve “ayrımı gösteren kayıt” sütunları bulunur. Böylece karşılık talebinin hangi sözleşmesel sınırın dışında kaldığı yalnız sıfatlarla değil, karşılaştırılabilir kayıtlarla gösterilir.
Ortağın yönetim hakkı bulunması, yaptığı her iş için kendiliğinden ek ücret hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Yönetim yetkisinin kapsamı ile katılım borcu birlikte değerlendirilir. Ortaklık tarafından öngörülmüş olağan işler, ayrı ücret kararlaştırılmış işler ve yükümlülük dışında yapıldığı ileri sürülen işler tek çizelgede birbirinden ayrılır. Aynı çalışma farklı adlarla iki satırda tekrar gösterilmez.
Görev paylaşımı yalnız yazılı sözleşmede değil, sonraki karar ve taraflar arasındaki gerçek düzen içinde de incelenir. Başvuruda eksik kayıtlar yokmuş gibi kesin açıklama yapılmaz. Diğer ortakların dayandığı bir görev kararı bulunuyorsa kararın tarihi, içeriği ve ilgili işe etkisi ele alınır. İşin niteliği değişmişse değişikliğin ne zaman ve hangi belgeyle gerçekleştiği gösterilir.
Yapılan işi ve ortaklık bağlantısını belgelemek
Çalışmanın konusu mümkün olduğunca somut çıktıyla eşleştirilir. Hazırlanan rapor, tamamlanan proje bölümü, teslim edilen çalışma dosyası veya yürütülen işlem, tarih ve tanımlayıcı bilgiyle gösterilir. Ortaklık amacıyla bağlantı kuran sipariş, ortaklar yazışması veya iş kaydı eklenir. Ortağın kendi özel işi için yaptığı çalışma, aynı kişinin ortak olması nedeniyle ortaklık işi gibi kayda geçirilmez.
İşin başlangıcı ve bitişi kayıtlardan alınır. Süre çizelgesi, toplantı kayıtları, teslim yazıları ve dosya sürümleriyle karşılaştırılır. Yalnız kişisel bir nottaki toplam saat, işin türünü ve gerçekten yapıldığını bütün yönleriyle açıklamayabilir. Bu yüzden saat bilgisi, hangi tarihte hangi işin görüldüğü ve hangi çıktının oluştuğuyla birlikte sunulur. Kaydı olmayan süreler tahminle kesin rakama dönüştürülmez.
Ortaklığın işi teslim alması veya kullanmasıyla ilgili belgeler ayrıca tutulur. Teslim edilmiş çalışma, tamamlanmamış taslak ve kullanılmamış öneri aynı nitelikte kabul edilmez. Talep konusu tamamlanmış işse tamamlanmayı gösteren kayıt; kısmi işse yapılan bölümün açık tanımı eklenir. Başvuran, yapılmayan aşamaları yapılmış gibi göstermeden talebin sınırını belirler.
Çıktı, düzeltme ve aynı işin tekrar sayılması
Bir çalışma birden çok sürümden oluşuyorsa sürümler tek iş dosyasında izlenir. İlk taslak, düzeltilmiş metin ve nihai teslim birbirinden ayrılır. Her dosya adı ayrı bir tamamlanmış iş gibi hesaba eklenmez. Başvuruda hangi bölümün ilk kapsam içinde olduğu, hangi değişikliğin ayrıca yapıldığı ve değişikliği isteyen kaydın ne olduğu gösterilir. Aynı çalışma süresinin farklı sürüm adları altında tekrar yazılması toplamı yapay biçimde artırır. Düzeltmeler için ayrı karşılık isteniyorsa, bu işin de yükümlülük dışında kaldığı aynı yöntemle açıklanır.
İş ortaklaşa yürütülmüşse başvuranın fiilen gerçekleştirdiği bölüm belirlenir. Diğer ortakların veya dış hizmet sağlayıcının ürettiği çıktı bütünüyle başvuranın emeği gibi sunulmaz. Ortak dosyadaki teslim kaydı, hazırlayan kişi bilgisi ve ilgili yazışmalar karşılaştırılır. Bir toplantıya katılım ile toplantının bütün hazırlığını üstlenme aynı çalışma değildir. Çizelgede başvuranın yaptığı iş, diğer kişilerin katkısı ve talep dışındaki bölüm ayrı tutulur. Bu ayrım, hesabı yalnız bir saat toplamı olmaktan çıkarır ve karşılığın hangi gerçek faaliyete bağlandığını denetlenebilir hâle getirir.
Karşılık hesabı nasıl açıklanır?
Hesapta işe ilişkin gerçek veriler kullanılır. İstenen işin niteliği, kapsamı, gerçekleşen çalışma süresi, teslim edilen çıktı ve karşılaştırmada kullanılan kayıtlar gösterilir. Başvuran bir tutar talep ediyorsa bu tutarın hangi yöntemle belirlendiğini açıklar. Yöntem yalnız “emeğimin değeri” ifadesine bırakılmaz. Aynı işe ilişkin dış hizmet kayıtları veya karşılaştırılabilir bedeller varsa belge ve kapsamları belirtilir.
Karşılaştırılan işlerin gerçekten aynı nitelikte olduğu kontrol edilir. Farklı uzmanlık, farklı miktar veya farklı teslim koşulları bulunan hizmetin bedeli, açıklama yapılmadan doğrudan talep tutarı olarak alınmaz. Teklif ile gerçekleşmiş ödeme de ayrılır. Hesapta kullanılan belge bir teklifse teklif olduğu açık yazılır. Kesilmiş fatura, ödeme kaydı ve işin tamamlanma belgesi aynı bilgi türü değildir.
İlgili çalışma için daha önce karşılık ödenmişse ödeme tarihi ve tutarı ayrıca gösterilir. Aynı işin tekrar talep edilmesi önlenir. Ancak kâr dağıtımı, avans ödemesi veya gider iadesi, belgesiz biçimde otomatik emek ödemesi sayılmaz. Ödemenin açıklaması ve hangi işe bağlandığı okunur. Taraflar ödemeyi farklı nitelendirmişse bu uyuşmazlık başvuru dosyasında açık bırakılır; kayıt keyfî biçimde yeniden adlandırılmaz.
Talep edilen tutarın bütün ortaklara hangi biçimde yöneltildiği de açık olmalıdır. Bir ortağa ve diğerlerine gönderilen metinlerde aynı toplam farklı kalemler gibi gösterilmez. Ortaklık sözleşmesi, iç hesap ve önceki ödemeler değerlendirilmeden her ortaktan aynı toplamın ayrı ayrı tahsili istenmiş gibi bir sonuç yazılmaz. Dilekçe, hesap için gerekli gerçek bilgileri ortaya koymalı ve taraflar arasındaki ödeme düzenini açıklamalıdır.
Adi ortaklıkta ek emek karşılığı talep dilekçesi
Örnek diğer ortaklara sunulacak başvuru içindir. İşin gerçekten görülmüş olması ve yükümlülük dışında kalması belgelerle açıklanır. Henüz belirlenmemiş tutar tahminle doldurulmaz. Ayrı ücret sözleşmesine dayanan bir alacak bulunuyorsa bu dayanak m.627/3 talebiyle karıştırılmadan ayrıca değerlendirilir.
[DİĞER ORTAKLARIN ADI SOYADI / UNVANI]’NA
Başvuran ortak: [Ad soyad/unvan, adres]
Ortaklık: [Sözleşme tarihi ve ortak amaç]
Konu: [Belirli iş ve dönem] için TBK m.627/3 uyarınca yükümlülük dışında sarf edilen emeğin karşılığı talebidir.
Açıklamalar
1. [Tarih] tarihli adi ortaklık sözleşmesinde ortak olarak yer almaktayım. Üstlendiğim katılım ve görev yükümlülüğü [madde ve gerçek açıklama]dır. Sözleşme ve ilgili sonraki kararlar Ek 1’dedir.
2. [Tarih aralığı] içinde ortaklık işi olan [açık iş tanımı] için emek sarf ettim. Yapılan bölüm, teslim edilen çıktı ve ortaklık bağlantısı Ek 2’deki [belgeler] ile gösterilmiştir.
3. Talep konusu iş, [sözleşme/karar hükmü ve gerekçe] nedeniyle üstlendiğim yükümlülüğün dışındadır. Üstlenilmiş katkı ile bu çalışma Ek 3’te karşılaştırılmıştır. Aynı iş, katılım payı veya ayrı bir gider kalemi olarak tekrar talep edilmemektedir.
4. İstenen karşılık [belgeli tutar ve hesap yöntemi]dir. İşin kapsamı, süre kayıtları, karşılaştırma dayanakları ve aynı çalışma için yapılmış önceki ödemeler Ek 4’te açıklanmıştır. Hesapta belgesiz süre veya kanunda bulunmayan sabit tarife kullanılmamıştır.
Sonuç ve talepler
TBK m.627/3 uyarınca, belirtilen yükümlülük dışı ortaklık işi için hakkaniyetin gerektirdiği karşılığın, sunulan iş ve hesap kayıtları değerlendirilerek ödenmesini; görev veya ödeme kaydına ilişkin farklı değerlendirmenizin dayanaklarıyla birlikte tarafıma yazılı bildirilmesini talep ederim.
Ekler: 1. Ortaklık sözleşmesi ve görev kararları. 2. Yapılan iş ve teslim belgeleri. 3. Yükümlülük karşılaştırması. 4. Karşılık hesabı ve önceki ödeme kayıtları. 5. Varsa temsil belgesi.
Tarih: [Tarih]
Başvuran: [Ad soyad/unvan ve yetkili imza]
Word talep dilekçesi ve iş karşılaştırma çizelgesini indir. Dosyadaki boş alanlar gerçek ortaklık belgelerine göre doldurulur. Yükümlülük dışılığı açıklanmamış iş ve belgelenmemiş hesap, örneğe hazır kabul edilmiş olay olarak eklenmez.
Muhatap ve teslim kaydı
Diğer ortakların kimlikleri, ortaklık sözleşmesindeki taraf bilgileriyle eşleştirilir. Yalnız ortaklık için kullanılan işletme adı yazılarak hangi kişilere başvurulduğu belirsiz bırakılmaz. Yönetici ortağa iletim yapılmışsa diğer ortaklara yapılan bildirimler de kaydedilir. Tüzel kişi ortakta unvan ve yetkili muhatap kontrol edilir. Bildirim kopyalarının tarih ve içerik bakımından aynı talebi taşıdığı doğrulanır.
TBK m.627/3 başvurunun her durumda noterle gönderilmesini emretmez. Ancak talebin içeriğini, eklerini ve doğru muhataba ulaşmasını belgeleyen bir teslim düzeni kurulmalıdır. Elden teslimde alındı, elektronik gönderimde mevcut iletim kaydı, noter aracılığıyla bildirimde ilgili evrak saklanır. Dilekçe kişisel dosyada hazırlanmış olduğu hâlde diğer ortaklara iletilmiş gibi işlem kaydı oluşturulmaz.
Cevapta görev itirazı veya ödeme açıklaması varsa
Diğer ortaklar işin sözleşmede üstlenildiğini ileri sürerse dayandıkları madde ve karar okunur. Başvuranın iş tanımıyla karşı tarafın görev tanımı karşılaştırılır. Aynı işin farklı isimle anlatılmış olması veya aynı isim altında farklı kapsam bulunması ayrı değerlendirilir. Cevapta belirtilen belge dosyada yoksa örneği istenir. Bir görev itirazı, kayda bakılmadan kabul edilmiş veya yok sayılmış gibi sonuçlandırılmaz.
Ödeme yapıldığı ileri sürülürse banka kaydı ve ödeme açıklaması ilgili iş çizelgesine bağlanır. Ödemenin miktarı kadar hangi çalışma için yapıldığı önemlidir. Kısmi ödeme ile bütün işin karşılığının ödendiği iddiası ayrılır. Önceki hesaptaki bir kalem çıkarılacaksa çıkarma nedeni yazılır. Böylece yeni dilekçe, daha önce tahsil edilmiş iş karşılığını yeniden isteyen bir dosyaya dönüşmez.
Uyuşmazlık devam ederse ileri sürülecek talebin niteliği, tarafları ve görevli yargı yolu ayrıca belirlenir. Bu örnek, belirli mahkemeye sunulan dava dilekçesi değildir. Adi ortaklık iç ilişkisindeki karşılık talebine işçi ücret davasının usulü otomatik uygulanmaz. Ortaklığın faaliyeti ve tarafların sıfatları incelenmeden bütün uyuşmazlıkların aynı mahkemede görüleceği veya aynı ön başvuruya tabi olduğu yazılmaz.
Sık sorulan sorular
1. Çok çalışmış olmak tek başına yeterli mi?
TBK m.627/3, yükümlü olunmadığı hâlde ortaklık işleri için sarf edilen emeği düzenler. İşin yoğunluğu yanında yükümlülüğün sınırı açıklanmalıdır. Sözleşmede üstlenilmiş katkı, sadece fazla zaman aldığı gerekçesiyle otomatik ek karşılık kalemine dönüşmez.
2. Emek katılım payıyla farkı nedir?
Emek, TBK m.621 uyarınca ortaklığa konulması üstlenilmiş katılım payı olabilir. M.627/3 talebinde ise yapılan belirli işin yükümlülük dışında olması aranır. Dilekçede iki kalem sözleşme ve iş belgeleriyle karşılaştırılır.
3. Kanunda sabit saat ücreti var mı?
M.627/3 sabit saat ücreti veya kâr yüzdesi belirlemez; hakkaniyetin gerektirdiği karşılığı düzenler. Talep tutarı yapılan işin kapsamı ve hesap dayanaklarıyla açıklanır. Belgede bulunmayan tarife yasal oran gibi sunulmaz.
4. Yalnız saat çizelgesi yeterli midir?
İşin türü, ortaklıkla bağlantısı, çıktı ve yükümlülük dışılığı da gösterilmelidir. Süre kaydı bu unsurlarla eşleştirilir. Kişisel çizelgedeki toplam, yapılmayan veya başka kişisel işe ait çalışma süreleriyle genişletilmez.
5. Kâr payı bu karşılığın yerine mi geçer?
Kazanç paylaşımı ile yükümlülük dışı emek karşılığı farklı hukuki kalemlerdir. Ödeme veya hesapta hangi kalemin karşılandığı belgelerden belirlenir. Kâr dağıtımı, açıklama olmaksızın otomatik aynı işin emek ödemesi sayılmaz.
6. Ortaklık kâr etmediyse talep incelenmez mi?
M.627/3’ün temel koşulu yükümlülük dışı ortaklık işi için emek sarf edilmesidir. Kâr payı hesabı ve iş karşılığı ayrı değerlendirilir. Ödeme tutarı ve hesap düzeni, sözleşme ile gerçek iş kayıtları üzerinden açıklanır.
7. Noter başvurusu şart mı?
Bu fıkra her başvuru için noter şartı koymaz. Talebin ve eklerin doğru kişilere iletildiğini gösteren kayıt saklanır. Noter ihtarı veya diğer kayıtlı teslim yolları somut dosyanın ispat ihtiyacı için değerlendirilebilir.
8. Gider iadesi de aynı dilekçeye eklenir mi?
Gider iadesi m.627’nin ayrı düzenlediği bir kalemdir. Bu örnek emek karşılığına odaklanır. Gider istenecekse ödeme belgesi, tarih ve tutar ayrı gösterilir; aynı işin karşılığıyla tek açıklamasız toplam yapılmaz.
9. Yönetici ortak kendiliğinden ücret alır mı?
Yönetim yetkisi, her iş için otomatik ücret hakkı anlamına gelmez. Sözleşmedeki görev ve ödeme hükümleri okunur. M.627/3’e dayanılan iş bakımından yükümlülük dışılık ve fiilen yapılan ortaklık işi ayrıca açıklanmalıdır.
10. Hazır Word dosyasına kesin alacak yazılır mı?
Talep edilen gerçek tutar ve hesap yöntemi yazılır. Karşılığın kesinleşmiş mahkeme alacağı olduğu izlenimi oluşturulmaz. Önceki ödemeler, kapsam itirazları ve kullanılan dayanaklar dosyada açıkça gösterilmelidir.
İlgili içerikler ve resmî dayanak
- Adi ortaklığın diğer gider ve avans alacakları
- Kâr ve zarar paylaşımının ayrı hesabı
- Hesap kayıtlarını inceleme talep dilekçesi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.621 ve m.627/3
- TBMM: 6098 sayılı Kanunun kabul edilen metni
Dayanak ve kapsam
İçerik TBK m.627/3’teki yükümlülük dışı emek karşılığına odaklanır; m.621’deki katılım yükümlülüğünden ayrımını açıklar. Resmî konsolide kanun metni incelenmiştir. Başvuru dosyasında sözleşme, fiilî iş, teslim ve karşılık hesabı birlikte değerlendirilir. Hazırlama tarihi: 30 Eylül 2026.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Türkiye genelindeki dosyaları Mersin’den yönetir. İhsaniye Mahallesi, Profit İş Merkezi, Akdeniz/Mersin ofis konumu görüşme adresini gösterir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
