Rehinli Taşınırın Geri Verilmesi Talep Dilekçesi

Rehinli taşınırın geri verilmesi talep dilekçesi, güvence altındaki alacak ödendiğinde veya rehin hakkı başka bir sebeple sona erdiğinde, alacaklının elindeki eşyanın hak sahibine teslimini istemek için hazırlanır. Açık dayanak Türk Medeni Kanunu m.944 hükmüdür. Düzenleme, alacaklının rehinli taşınırı hak sahibine geri verme yükümlülüğünü ve alacak tamamen alınmadan önce eşyanın tamamını veya bir kısmını geri vermekten kaçınabilmesini birlikte içerir.

Bu yazı, teslim edilerek kurulan taşınır rehni kapsamında fiilen alacaklının elinde bulunan eşyanın geri alınmasına odaklanır. Tapudaki ipoteğin kaldırılması, ticari işlemlerde taşınır rehni sicilindeki kaydın terkini ve rehnedilen alacağın serbest bırakılması ayrı konulardır. Üç sayfalık Word dosyası, alacaklıya gönderilecek dilekçenin yanında borç ve eşya kayıt formunu, teslim hazırlığı ile durum tespiti sayfasını içerir. Formdaki boşluklar gerçek belgelerle doldurulur.

TMK m.944 hangi hakkı verir?

TMK m.944 birinci fıkra, alacağın ödenmesi veya rehin hakkının başka bir sebeple sona ermesi üzerine geri vermeyi emreder. Bu nedenle başvurunun omurgası, eşyanın daha önce neden teslim edildiği ve bu güvence ilişkisinin hangi somut olayla sona erdiğidir. Borcun ödendiği ileri sürülüyorsa ödeme tarihi, tutarı ve hangi borca ilişkin olduğu açıklanır. Başka bir sona erme sebebi varsa bu sebebi gösteren belge belirtilir.

İkinci fıkra, alacak tamamen alınmadıkça rehinli taşınırın veya bir kısmının geri verilmesinin gerekmediğini düzenler. Dolayısıyla borcun yarısı ödenince rehinli eşyaların yarısının zorunlu olarak iade edileceği sonucuna varılamaz. Kısmi ödeme ile tam kapanış arasındaki fark talep hazırlanırken korunur. Tarafların belirli bir eşyanın daha önce serbest bırakılmasına ilişkin ayrıca yaptığı anlaşma varsa, bu anlaşma kendi içeriğiyle dosyaya eklenir.

Teslime bağlı rehin ile diğer güvenceleri ayırın

TMK m.939, kanunda öngörülen ayrık durumlar dışında taşınırın rehnedilmesini zilyetliğin alacaklıya devrine bağlar. İncelenen başvuruda eşyanın tanımı kadar fiilen kime teslim edildiği de önem taşır. Sadece sözleşmede bir eşyanın adının yazılması, bu yazıdaki bütün açıklamaların o ilişkiye uygulanması için yeterli değildir. Rehin sözleşmesi, teslim belgesi ve özel bir kanuna tabi kayıt bulunup bulunmadığı birlikte okunur.

Bir belgeye teminat denilmesi de onun mutlaka teslime bağlı taşınır rehni olduğu anlamına gelmez. Borç senedinin geri verilmesi için borç ödendikten sonra senet iadesi dilekçesi ayrı bir taleptir. Eşya sadece saklanması için bırakılmışsa emanet eşyanın iadesi dilekçesi incelenir. Aynı eşyanın fiziksel olarak başkasında bulunması, hukuki sebebin de aynı olduğunu göstermez.

Başvuruyu kim yapar, eşya kime teslim edilir?

Kanun geri vermenin hak sahibine yapılmasını ister. Borcu ödeyen kişi, borçlu, rehin veren malik ve teslim almaya yetkili temsilci her dosyada aynı kişi değildir. Bir başkasının borcu için kendi eşyasını rehin veren kişinin varlığı özellikle kontrol edilir. Ödeme yapanın adını teslim alacak kişi alanına otomatik olarak yazmak, mülkiyet ve temsil ilişkisini gözden kaçırır. Başvuruda talep sahibinin sıfatı açıkça belirtilir.

Temsilci aracılığıyla teslim alınacaksa temsil edilen kişi ile teslim alacak kişinin bilgileri ayrılır. Yetki belgesinin eşyanın teslim alınmasını kapsayıp kapsamadığı kontrol edilir. Eşyanın bir şirkete ait olduğu durumda yalnız çalışan olduğunu söylemek teslim yetkisini belgelemek değildir. Muhatap, hak sahipliği ve temsil belgelerini inceleyerek teslim düzenini kurar. Gereksiz kişisel veriler yerine, bu sıfatı ve istenen eşyayı doğrulamaya yarayan bilgiler sunulur.

Art rehin varsa alıcı değişebilir

TMK m.941, rehnedilmiş taşınırın maliki tarafından art rehin kurulması için gerekli bildirimi düzenler. Önceki rehinli alacaklıya, kendi alacağı ödenince taşınırın sonraki alacaklıya teslim edilmesi yazılı olarak bildirilir. Böyle bir ilişkinin bulunduğu dosyada ilk borcun kapanması, eşyanın her durumda malike elden verileceği anlamına gelmez. Başvurudan önce rehin zinciri ve alacaklıya ulaşan bildirimler kontrol edilir.

Dilekçede bilinen sonraki rehin hakkı gizlenmez. Bildirimin tarihi, muhatabı ve teslim yönlendirmesi ekler arasında gösterilir. Taraflar kimin teslim alacağı konusunda uyuşmuyorsa, salt ödeme makbuzuyla bu uyuşmazlığın çözüldüğü ileri sürülmez. Başvuran kendi talebini ve sıfatını açıklar; alacaklıdan farklı teslim yönlendirmesine dayandığı belgeyi açıklaması istenir. Bu yöntem hem yanlış kişiye teslimi hem de teslim sürecinin belgesiz kalmasını önlemeye hizmet eder.

Hangi borcun tamamen kapandığını gösterin

TMK m.946, rehnin alacaklıya sağladığı güvenceyi ana para yanında sözleşme faizleri, takip giderleri ve gecikme faizi bakımından düzenler. Bu nedenle yalnız ana para dekontunun bulunması, güvence kapsamındaki bütün alacağın her dosyada kapandığını kanıtlamaz. Talep, sözleşme ve hesap kayıtları üzerinden hazırlanır. Kapanış hesabındaki kalemler ayrı satırlarda gösterilir; ödenen tutar ile talep edilen bakiye aynı tarih esas alınarak karşılaştırılır.

Alacaklı tarafından bildirilen her ek bedel de sorgusuz kabul edilmez. Bedelin türü, dayanağı, dönemi ve hesabı açıklatılır. İade başvurusuna eklenen tablo, hangi kalemin ödendiğini ve hangi kalemin uyuşmazlık konusu olduğunu açıkça göstermelidir. Gerçekte devam eden bir hesap uyuşmazlığı varken bütün borcun tartışmasız kapandığı yazılmaz. Buna karşılık eldeki kapanış belgesi ve ödeme kayıtları somut olarak dilekçede gösterilir.

Eşyanın kimliğini karıştırmayacak biçimde yazın

Rehinli taşınırın cinsi, markası, modeli, seri numarası, adedi ve ayırt edici özellikleri teslim belgesine uygun aktarılır. Birden çok eşya varsa numaralı liste hazırlanır. Seri numarası bulunmayan eşya için fotoğraf, ölçü, renk ve mevcut işaretler kullanılır; bilinmeyen numara uydurulmaz. Değerli bir takımın parçaları ayrı teslim edilmişse yalnız takım adı yazmakla yetinilmez. Hangi parçanın geri istendiği açık olmalıdır.

İlk teslimde düzenlenen tutanak, fotoğraflar ve aksesuar listesi geri alma işleminin karşılaştırma temelidir. Saklama yeri sonradan değişmişse bilinen yeni yer ayrıca yazılır. Dilekçede görülmeyen bir eşyanın halen eksiksiz ve çalışır olduğu peşinen kabul edilmez. Mevcut belgeler ilk teslimdeki durumu gösterir; geri verme sırasındaki durum ise o gün yapılacak inceleme ve düzenlenecek tutanakla kayda geçirilir.

Alacaklıya gönderilecek dilekçe örneği

Aşağıdaki metin mahkemeye açılan dava dilekçesi değildir. Borcun kapanması üzerine eşyanın geri verilmesini isteyen hak sahibinin alacaklıya yönelteceği başvuru örneğidir. Köşeli parantezleri somut bilgilerle değiştirin. Sona erme sebebi ödeme değilse ödeme paragrafını mevcut hukuki sebep ve belgeyle yeniden kurun. Kısmi ödeme yapılmış dosyada tam ödeme beyanını kullanmayın.

Rehinli taşınırın geri verilmesi dilekçesini Word olarak indirin. Dosyadaki hazırlık ve takip sayfalarını başvuru metniyle karıştırmayın. Muhataba gönderilecek ekleri numaralandırın; başvuranda kalacak notları ayrıca saklayın.

Sabit bir cevap süresi var mı?

TMK m.944 bu talep için yedi, on beş veya otuz günlük sabit bir cevap süresi belirlemez. Dilekçede teslim organizasyonu için tarih önerilebilir; bu öneri kanunda yazılı zorunlu süre gibi sunulamaz. Eşyanın bulunduğu yer, niteliği ve teslimi yapacak kişilerin yetkisi dikkate alınarak uygulanabilir bir teslim düzeni önerilir. Belirlenen günün hangi tarafça önerildiği ve kabul edilip edilmediği kayda geçirilir.

Başvurunun gönderildiğini gösteren kayıt ile muhataba ulaştığını gösteren kayıt ayrı tutulur. Yazının tarihi tek başına alacaklının o gün haberdar olduğunu ispatlamaz. Eklerin gerçekten gönderilen nüshada bulunması da önemlidir. Gönderim yöntemi seçilirken talebin içeriğini ve ulaşmasını belgeleme ihtiyacı esas alınır. Başvuru yapmak, başka bir işlem için geçerli başvuru veya dava süresini kendiliğinden durdurduğu varsayılan bir işlem değildir.

Eklentiler ve doğal ürünler ne olur?

TMK m.947, rehnin taşınırın eklentilerini kapsadığını; aksi kararlaştırılmadıkça doğal ürünlerin bütünleyici parça olmaktan çıkınca malike verileceğini düzenler. Geri teslim listesi bu nedenle yalnız ana eşyanın adından oluşmamalıdır. İlk teslimdeki eklentiler, sonradan ayrılan parçalar ve varsa doğal ürünler kendi nitelikleriyle gösterilir. Her kalemin hangi belgeye göre istendiği yazılır; başka bir kişiye ait eşya listeye eklenmez.

Anahtar, taşıma kutusu veya teknik donanımın hukuki niteliği somut ilişkiye göre incelenir. Bunları yalnız eşyanın yanında bulunduğu için otomatik olarak aynı hükme tabi saymak yerine, teslim kaydı ve kullanım ilişkisi değerlendirilir. Taraflar arasında farklı bir düzenleme varsa belge açıkça belirtilir. Tutanak, geri verilen kalemleri tek tek sayarak sonradan ortaya çıkacak eksik parça tartışmasının kapsamını belirginleştirir.

Eşya zarar görmüş veya kaybolmuşsa

TMK m.945, alacaklının kendi kusuru olmaksızın meydana geldiğini ispat etmedikçe rehinli taşınırın kaybolması, yok olması veya değerinin azalmasından sorumluluğunu düzenler. Aynı madde, taşınırın kendiliğinden devri veya yeniden rehnedilmesinden doğan zararlar için ayrıca sorumluluk öngörür. Bu nedenle eşyanın bulunmadığının bildirilmesi, iade talebinin sadece kayıtsızca kapatılmasıyla karşılanacak bir durum değildir. Olay ve belgeler ayrıca değerlendirilir.

Teslimde görülen çizik, kırık, eksik parça veya çalışmama durumu tutanağa somut biçimde geçirilir. Genel olarak kötü durumda ifadesi yerine görülebilen belirti yazılır. Teknik değerlendirme yapılmadan hasarın sebebi veya tutarı kesinleştirilmez. Eşyayı teslim almak ile bütün zarar taleplerinden vazgeçmek farklı işlemlerdir. İnceleme yapılmamışken sorunsuz, eksiksiz ve bütün haklardan vazgeçilerek teslim alındığı anlamına gelen hazır metin imzalanmaz.

Başka bir alacak nedeniyle tutulduğu söylenirse

TMK m.950’deki hapis hakkı ayrı koşullara bağlıdır. Alacaklının borçlunun rızasıyla zilyedi olduğu taşınır veya kıymetli evrak üzerinde, muaccel alacak ve eşya ile alacak arasındaki bağlantı gibi kanuni unsurlar incelenir. Dolayısıyla ilk rehinli borç kapandıktan sonra ileri sürülen her yeni alacağın eşyayı tutmaya yeterli olduğu söylenemez. Bunun tersi olarak, başka hiçbir hukuki sebebin incelenemeyeceği de yazılmaz.

Başvuruda alacaklıdan hangi alacağı, hangi vade ve hangi hukuki ilişkiyle ileri sürdüğünü açıklaması istenir. Bu açıklama, talep edilen kalemi kabul etmek anlamına gelmez. Elde edilen cevap rehin sözleşmesi, ödeme belgeleri ve eşyanın teslim sebebiyle karşılaştırılır. Hapis hakkı, art rehin veya üçüncü kişiye ait hak iddiası birbirinin yerine kullanılan başlıklar değildir; her birinin dayanak olayı ayrı gösterilir.

Alacaklı eşyanın artık kendisine ait olduğunu söylerse

TMK m.949, borcun ödenmemesi halinde rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğini öngören sözleşme hükmünü geçersiz sayar. Buradaki açıklama Türk Medeni Kanunu’nun incelenen rehin düzenine ilişkindir. Özel kanuna tabi farklı bir güvence işlemi aynı cümleyle çözülmez. Dilekçede tarafların gerçekten yaptığı işlem ve uygulanacak düzenleme belirlenmeden, bütün teminat türleri hakkında tek sonuç kurulmaz.

Ödeme sonrası geri alma isteyen kişi eşyayı zor kullanarak veya alacaklının bulunduğu yere izinsiz girerek alamaz. Yazılı talep, teslim planı ve delil dosyası üzerinden ilerlenir. İade reddi halinde açılacak davanın görev, yetki ve usulü ilişkinin taraflarına ve niteliğine göre belirlenir. Bu metindeki özel başvuru formu, bu inceleme yapılmadan mahkemeye verilecek hazır dava dilekçesi olarak kullanılmaz.

Teslim günü hangi kayıtlar tutulur?

Tutanakta teslim tarihi ve yeri, veren ve alan kişilerin sıfatları, eşya listesinin numarası, fiilen teslim edilen parçalar ve gözlenen durum bulunur. İlk teslim belgesiyle karşılaştırmada çıkan farklar ayrı alanda gösterilir. Test edilmeyen işlevler çalışır diye işaretlenmez. Fotoğraflar eşyanın hangi kısmına ait olduğu anlaşılacak biçimde numaralandırılır; tarafların açıklamaları birbirine karıştırılmadan kaydedilir.

Son kontrol, yalnız eşyanın eve veya işyerine dönmesi değildir. Alınan eşyanın doğru eşya olduğu, listedeki parçaların teslim edildiği ve iade yazışmasının dosyaya konulduğu doğrulanır. Sicilde ayrıca kayıt bulunan özel bir ilişkide, fiziksel teslimin o kaydı kendiliğinden kaldırdığı varsayılmaz. Ayrı işlem gerektiren kayıtlar kendi mevzuatı ve yetkili merci işlemi üzerinden takip edilir. Böylece fiili teslim ile hukuki kayıtların kapanışı birbirinden izlenebilir.

Eşya başka bir kişiye verilmişse hangi bilgi istenir?

TMK m.942, alacaklının rehinli taşınırı başkasına yeniden rehnetmesini rehnedenin rızasına bağlar. Bu işlem, malikin kurduğu ve m.941’de düzenlenen art rehinle aynı değildir. İade talebine eşyanın üçüncü kişide bulunduğu cevabı geldiğinde, üçüncü kişinin kimliği, eşyanın hangi işlemle verildiği, teslim tarihi ve dayanılan rıza belgesi açıklatılır. Başvuranın daha önce imzaladığı belgeler okunmadan rızanın hiç bulunmadığı veya sınırsız olduğu yönünde bir beyan kurulmaz.

Eşyanın yalnız depoda tutulması ile başka bir alacak için yeniden rehnedilmesi de farklı olgulardır. Alacaklının cevabı bu ayrımı yapmaya yetecek açıklıkta değilse, teslimin hukuki sebebi ve eşyaya erişimin nasıl sağlanacağı sorulur. Dilekçe eklerinde yer alan ilk teslim belgesi, eşyanın kimliğinin yeni saklama kaydıyla karşılaştırılmasını sağlar. Üçüncü kişinin verdiği bilgi ayrıca tarihli olarak saklanır; başka dosyaya ait kayıtlar bu eşyanın kaydı gibi kullanılmaz.

Geçici teslim ile kesin geri verme aynı şey midir?

TMK m.943, rehinli eşya üzerindeki zilyetliğin kaybedilip geri alınamamasına ilişkin sona erme kuralının yanında geçici teslim durumunu da düzenler. Taşınır alacaklının rızasıyla yalnız rehnedenin zilyetliğinde bulunduğu sürece rehnin hükümleri askıda kalır. Bu nedenle bakım, inceleme veya geçici kullanım için malike bırakılan eşyanın sırf fiziksel olarak geri gelmesinden, güvence ilişkisinin kesin olarak kapandığı sonucu çıkarılmaz. Teslimin amacı ve tarafların belgeleri birlikte değerlendirilir.

Borç tamamen ödenmiş ve m.944 kapsamında kesin geri verme isteniyorsa tutanakta bu sebep açıkça yazılır. Geçici teslim belgesi ile kesin iade belgesi birbirinin yerine imzalatılmaz. Daha önceki geçici teslimin tarihleri bulunuyorsa, yeni başvuruda bunların borç kapanışından farklı olduğu gösterilir. Bu açıklama, aynı eşyanın farklı tarihlerde el değiştirmesinden doğan kayıt karışıklığını giderir ve son teslimin hangi hukuki sebebe dayandığını ortaya koyar.

Kanun dayanakları ve son hazırlık

Bu başvurunun temel hükmü TMK m.944’tür. Teslime bağlı rehin için m.939, art rehin için m.941, sorumluluk için m.945, güvencenin kapsamı için m.946, eklenti ve ürünler için m.947, mülkiyetin geçmesi koşulu için m.949 ve ayrı hapis hakkı koşulları için m.950 birlikte okunur. TBMM’nin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu metni bu maddelerin resmi kaynağıdır.

Gönderimden önce üç nokta son kez karşılaştırılır: güvence altındaki alacağın kapanış belgesi, geri istenen eşyanın teslim kaydı ve teslim alacak kişinin sıfatı. Bu üç unsur birbirini desteklemiyorsa boşluklar açıklığa kavuşturulur. İmza, tarih, adres ve ek numaraları tamamlandıktan sonra gönderilen nüsha saklanır. Sonraki cevaplar ve teslim tutanağı aynı dosyaya eklenerek talebin başlangıcından fiili iadeye kadar kesintisiz kayıt oluşturulur.