AB’de Garanti Dışında Onarım Hakkı: 2024/1799 Sayılı Direktif

Kısa ve net cevap: AB Onarım Hakkı Direktifi olarak anılan (AB) 2024/1799 m.5, tüketicinin talebi üzerine belirli ürünlerin üretici tarafından onarılmasını düzenler. Ancak bu hak bütün mallar için ömür boyu ve ücretsiz tamir garantisi değildir. Kapsam, Ek II’deki AB düzenlemelerinin onarılabilirlik şartlarına ve bu şartların ilgili ürün veya bileşen bakımından sınırlarına bağlıdır. Onarım ücretsiz veya makul fiyatla, makul sürede yapılır. İmkânsız onarım zorunlu değildir. Üretici, ürünü daha önce başka servis onardığı gerekçesine tek başına dayanarak talebi reddedemez.

Tarih ve ülke sınırı: Direktif m.22, üye devletlerin iç hukuka aktarma ve uygulama tarihini 31 Temmuz 2026 olarak belirler. Bu içerik AB ortak çerçevesini açıklar; belirli ülkedeki ulusal uygulama, başvuru yolu ve yaptırım ayrıca doğrulanmalıdır. Türkiye’deki tüketici hakları bu Direktifle kendiliğinden değiştirilmez. Güncel kapsam incelenirken 2026/74 sayılı değişiklikle eklenen ev tipi yerel alan ısıtıcıları da dikkate alınmalıdır. Eski bir ürün listesi üzerinden bütün talepleri sonuçlandırmak doğru değildir.

Yasal sorumluluk dışında onarım ne anlama gelir?

2024/1799 sayılı Direktif m.1/2, tüketicinin satın aldığı maldaki arızanın 2019/771 sayılı Direktif m.10 kapsamındaki satıcı sorumluluğu dışında ortaya çıkması veya belirginleşmesi durumunu esas alır. Bu nedenle günlük dildeki garanti bitti ifadesi hukuki inceleme için tek başına yeterli değildir. Yasal uygunluk sorumluluğu, üreticinin ticari garantisi ve ayrıca satın alınan garanti hizmeti farklı düzenlerdir.

Önce tüketicinin satıcıya karşı mevcut ücretsiz giderim hakkı bulunup bulunmadığı belirlenir. Bu hak sürüyorsa, mesele doğrudan ücretli üretici onarımına yönlendirilerek tüketicinin daha güçlü hakkı gözden kaçırılmamalıdır. Buna karşılık ticari garanti belgesindeki sürenin sona ermesi, kapsamdaki bütün onarım imkânlarının bittiği anlamına gelmez. Ürünün satın alınması, teslimi, arızanın öğrenilmesi ve önceki başvurular aynı tarih çizelgesinde gösterilmelidir.

Türkiye’deki ayıplı malda seçimlik haklar başka bir mevzuatın konusudur. AB ülkesindeki onarım dosyasına Türk hukukundaki süre veya seçimlik hak düzeni açıklamasız biçimde aktarılmamalıdır. Aynı şekilde AB Direktifindeki yeni üretici onarım borcu Türkiye’deki bütün servisler için doğrudan kanuni görev gibi sunulamaz. İşlemin ülkesi ve uygulanacak hukuk önce belirlenmelidir.

Her ürün değil, Ek II’deki ürünler ve kapsamları

M.1/3 ve m.5/1, üreticinin onarım borcunu Ek II’de sayılan AB düzenlemelerindeki onarılabilirlik gerekliliklerine bağlar. Bu bağlantı hem ürün grubunu hem yükümlülüğün kapsamını sınırlar. Bir cihazın listede olması, içindeki her parçanın her koşulda ve süresiz onarılması gerektiğini göstermez. İlgili ürün düzenlemesinin hangi bileşenler, araçlar, bilgiler ve süreler için yükümlülük kurduğu ayrıca okunmalıdır.

Güncel listede çamaşır makineleri ve kurutmalı çamaşır makineleri, bulaşık makineleri, soğutucu cihazlar, elektronik ekranlar, kaynak ekipmanı, elektrikli süpürgeler, sunucular ve veri depolama ürünleri, belirli telefonlar ve tabletler, çamaşır kurutucular, hafif ulaşım araçlarının bataryalarını içeren mallar ile eklenen ev tipi yerel alan ısıtıcılarına ilişkin düzenlemeler bulunur. Bu liste bir tüketici işlemi kapsamında okunur; sanayi işletmesinin her ekipman alımı sırf ürün adı listede diye tüketici alışverişine dönüşmez.

Ürün kaydında model ve teknik sınıf belirlenmelidir. Telefon, ekran veya ısıtıcı gibi genel ticari adlar ilgili düzenlemenin sınırlarını her zaman göstermez. Model etiketinin fotoğrafı, satın alma belgesi ve teknik açıklama birlikte kullanılabilir. Yanlış modele ait kılavuz veya başka üretim serisinin yedek parça listesi üzerinden talep hazırlanması önlenmelidir. Kapsam kararı, servis personelinin genel ürün grubu yorumuna bırakılmamalıdır.

2026 değişikliğiyle yerel alan ısıtıcıları

2026/74 sayılı Yetki Devrine Dayanan Direktif, Ek II’ye 2024/1103 sayılı düzenleme kapsamındaki ev tipi yerel alan ısıtıcılarını ekler. Değişikliğin m.2’si de ulusal uygulamayı 31 Temmuz 2026 tarihine bağlar. Bu nedenle yalnız 2024’te yayımlanmış listeyi kopyalayan bir onarım açıklaması güncel kapsamı eksik gösterebilir.

Bununla birlikte her ısıtma sistemi aynı ürün kategorisine girmez. İlgili cihazın yerel alan ısıtıcısı sayılıp sayılmadığı ve özel düzenin kapsadığı parçalar araştırılmalıdır. Merkezî sistem, farklı kullanım amacı veya ayrı ekipman için ürün bazlı inceleme gerekir. Yeni bir kategori eklenmiş olması, teknik olarak ilgili bütün cihazlara aynı parça ve süre şartını otomatik olarak genişletmez. Başvuruda doğru özel düzenleme belirtilmelidir.

Üreticiye talepte bulunmak gerekir

M.5/1, tüketicinin talebi üzerine onarım borcunu düzenler. Ürünün arızalanmasıyla üreticinin bundan kendiliğinden haberdar olduğu varsayılmaz. Başvuruda ürün kimliği, arızanın gözlenen belirtileri ve talep edilen hizmet açıklanmalıdır. Teknik neden bilinmiyorsa tahmin kesin arıza tespiti gibi yazılmamalıdır. Tüketicinin gözlemiyle servis incelemesinin sonucu ayrı kaydedilir.

Talep mümkün olduğunca izlenebilir bir iletişim yoluyla yapılmalıdır. Gönderilen yazı, ekler, ürün teslimi ve verilen yanıt aynı dosyada saklanır. Bu öneri Direktifte bütün başvurular için aynı resmî form zorunluluğu bulunduğu anlamına gelmez. Amaç, hangi mal için hangi tarihte onarım istendiğini ve karşı tarafın ne cevap verdiğini gösterebilmektir. Ürün teslimi yapılmışsa seri numarası ve mevcut durum ayrıca kayıt altına alınmalıdır.

Onarım bedelsiz veya makul fiyatlıdır

M.5/2-a, onarımın ücretsiz veya makul fiyatla yapılmasını öngörür. Dolayısıyla üreticinin her garanti dışı onarımı bedelsiz üstleneceği iddiası doğru değildir. Mevcut bir ticari garanti veya başka ücretsiz hak varsa onun koşulları ayrıca değerlendirilir. Ücretli hizmette ise fiyatın onarımı caydırmak için kullanılan yapay bir engel olmaması gerekir. İşçilik, parça ve hizmet kapsamı açık gösterilmelidir.

Direktifin gerekçesi makul fiyat değerlendirmesinde işçilik, yedek parça, tesis ve olağan kâr unsurlarını dikkate alır. Bu, üreticinin istediği her tutarın otomatik olarak makul olduğu anlamına gelmez. Fiyat teklifinde hangi işin yapılacağı ve hangi maliyetlerin dahil olduğu anlaşılmalıdır. Nakliye, sökme, yeniden kurma veya inceleme giderleri ayrıca isteniyorsa bunların niteliği açıklanır. Toplamın belirsiz bırakılması tüketicinin seçenekleri karşılaştırmasını engeller.

M.5/5, onarım borcu olan ilgili işletmelerin tipik onarımlar için gösterge fiyatlarını ücretsiz erişilen internet sitesinde sunmasını düzenler. Gösterge fiyat, belirli arızaya ilişkin bağlayıcı ve kesin teklif ile aynı değildir. Fakat yalnız iletişim numarası yazmak da bu fiyat bilgilendirmesinin yerine geçmez. Üreticinin genel tarifesiyle somut ürün teklifinin kapsamı karşılaştırılmalıdır.

Makul süre hangi anda başlar?

M.5/2-b, makul onarım süresini üreticinin malı fiilen elinde bulundurduğu, teslim aldığı veya tüketicinin mala erişim sağladığı andan başlatır. Yerinde servis verilen büyük cihazla kargoyla gönderilen ürünün teslim kayıtları farklı olabilir. Başvurunun yapıldığı gün, ürünün servise ulaştığı gün ve teknisyene erişim sağlandığı gün ayrı tutulmalıdır. Bu özel başlangıç, başka ücretsiz ayıp giderimi hükümlerindeki süre hesabıyla karıştırılmamalıdır.

Direktif bütün ürünler için sabit yirmi iş günü koymaz. Süre, ilgili ürün ve onarımın koşulları içinde değerlendirilir. Parçanın türü, yapılacak iş ve tüketicinin ürüne ihtiyacı önem taşıyabilir. Ancak makul süre ifadesi, servis dosyasının gerekçesiz biçimde belirsiz süre açık tutulmasına izin değildir. Gecikme nedeni, beklenen işlem ve tüketiciye yapılan açıklamalar kayıtlarla gösterilmelidir.

Türkiye’deki belirli servis sürelerine ilişkin telefon tamir süresi rehberi farklı ulusal düzeni açıklar. Bu sayısal süreyi AB’nin bütün ülkelerinde her cihaz için geçerli tek sınır gibi kullanmak doğru değildir. Somut AB ülkesinin aktarım mevzuatı ve varsa ürüne özgü diğer hükümler ayrıca kontrol edilmelidir.

Onarım imkânsızsa hangi sonuç doğar?

M.5/1, onarım imkânsızsa üreticiyi bu onarımı yapmaya zorunlu tutmaz. Direktifin gerekçesi fiilî veya hukuki imkânsızlığı ele alır; yalnız ekonomik tercih, örneğin üreticinin yeni ürün satmayı daha avantajlı bulması, aynı sonuç değildir. İmkânsızlık ileri sürülüyorsa hangi teknik veya hukuki nedenin bulunduğu açıklanmalıdır. Onarımın pahalı olmasıyla gerçekte yapılamaması birbirinden ayrılır.

Teknik inceleme hangi parça veya işlemin neden mümkün olmadığını göstermelidir. Genel olarak ürün eski veya tamir olmaz yazılması her somut olayı açıklamaz. İlgili onarılabilirlik düzenindeki süre ve parça kapsamı da kontrol edilir. Bu sınırlar dolmuşsa başvurunun hukuki dayanağı farklılaşabilir; fakat bilinmeyen bir süre sanki kesin dolmuş gibi kullanılmamalıdır. Ürün ve özel mevzuat kaydı birlikte değerlendirilmelidir.

Geçici cihaz ve yenilenmiş ürün zorunlu mu?

M.5/2-c, üreticinin onarım süresince ücretsiz veya makul bedelle geçici ürün verebilmesine izin verir. Bu ifade, her durumda ücretsiz ikame cihaz vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. Hizmet teklifinde böyle bir seçenek sunulmuşsa bedeli, kullanım süresi ve teslim şartları açık olmalıdır. Başka ulusal kural veya ticari garanti daha geniş hak sağlıyorsa ayrıca uygulanması değerlendirilir.

M.5/2-d, onarım imkânsız olduğunda üreticinin yenilenmiş ürün önerebilmesini düzenler. Bu da tüketicinin koşulları incelemeden mutlaka böyle bir ürünü kabul etmesi gerektiği anlamına gelmez. Önerilen ürünün kimliği, durumu, bedeli ve garanti koşulları ayrı açıklanır. Onarım borcuyla yeni bir ürün satışının veya takasının hukuki şartları birbirine karıştırılmamalıdır.

AB dışında üretici varsa muhatap kimdir?

M.5/3, AB dışında yerleşik üretici için sırayla AB’deki yetkili temsilciyi, böyle bir temsilci yoksa ilgili ithalatçıyı, ithalatçı da yoksa dağıtıcıyı onarım borcunu yerine getirecek kişi olarak düzenler. Bu nedenle Türkiye’deki üreticinin adını bilmek tek başına AB’deki başvuru muhatabını belirlemez. Ürünün hangi dağıtım kanalıyla sunulduğu ve ilgili işletmelerin sıfatı araştırılmalıdır.

Bu hiyerarşi, bütün üreticilere bu Direktif üzerinden mutlaka yeni bir yetkili temsilci atama zorunluluğu getirildiği şeklinde anlatılmamalıdır. Başka ürün mevzuatı ayrı atama borcu içerebilir; ancak m.5/3 mevcut roller arasında görevi dağıtır. İthalatçı ile mağaza, marka lisanslı satıcı ve servis aynı kişi olmayabilir. Talep, doğru tüzel kişiye ve ilgili ürüne ilişkin kayıtlarla yöneltilmelidir.

Üretici ve ilgili diğer işletmeler onarımı alt yükleniciye yaptırabilir. Bir yerel servisin kullanılması, kanuni onarım borcunun tüketiciye karşı kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Sözleşmesel muhatapla fiilî işi yapan servis ayrı kaydedilir. Tüketicinin sürekli birbirine yönlendirildiği belirsiz bir zincir yerine, talebi kimin yürüttüğü ve ürünün kimde olduğu açık olmalıdır.

Önceki bağımsız servis işlemi tek başına ret nedeni değildir

M.5/7, ürünü daha önce başka tamircinin veya başka kişinin onarmış olmasını tek başına ret gerekçesi yapmayı yasaklar. Bu nedenle cihazın daha önce açıldığı bilgisiyle bütün onarım talebi otomatik olarak kapatılamaz. Önceki işlem gerçekten yeni teknik veya hukuki imkânsızlık doğurmuşsa bu durum ayrı ve somut olarak değerlendirilir. Sadece genel servis politikasıyla kanuni kuralın yerine geçilemez.

M.5/8 tüketicinin istediği tamirciye başvurma imkânını korur. Bununla birlikte bu serbesti, güvenlik veya fikrî mülkiyet koşullarını kaldırmaz. Uygun parça ve teknik yöntemler ilgili hukuk çerçevesinde değerlendirilir. Bağımsız servis kullanımıyla üreticiye yöneltilen onarım borcu farklı hukuki ilişkilerdir; birinin varlığı diğerindeki bütün sorumluluk sorularını otomatik olarak çözmez.

Yedek parça ve bilgiye erişim

M.5/4, kapsamdaki mallar için parça ve araç sağlayan üreticilerin bunları onarımı caydırmayan makul fiyatlarla sunmasını düzenler. M.6 ise onarım hizmeti bilgisinin, onarım borcunun devam ettiği süre boyunca ücretsiz, açık ve erişilebilir biçimde verilmesini ister. Kullanıcı hangi hizmete nasıl başvuracağını anlayabilmelidir. Sadece yeni ürün satışına yönlendiren bağlantı, onarım hizmeti bilgisinin yerine geçmez.

Yazılımla veya sözleşmeyle onarımın engellenmesine ilişkin m.5/6, meşru ve objektif gerekçeler ile fikrî mülkiyet ve güvenlik sınırlarını ayrıca korur. Bu hüküm her yazılım kilidinin her koşulda hukuka aykırı olduğu şeklinde kullanılmamalıdır. Somut engelin nedeni ve onarılabilirlik üzerindeki etkisi belirlenir. Teknik güvenlik ile ticari olarak onarımı caydırma arasında doğru ayrım yapılmalıdır.

Başvuru dosyasında neler bulunmalıdır?

Ürün modeli, satın alma ve teslim kayıtları, arızanın ilk belirtileri, mevcut garanti veya önceki servis belgeleri dosyada bir araya getirilir. Ardından ilgili Ek II düzenlemesi ve kapsamı belirlenir. Üreticinin veya AB’deki muhatabın verdiği yanıt, ücret teklifi ve süre açıklaması saklanır. Talebin reddi varsa ret nedeni aynen kaydedilir; açıklanmayan teknik sebepler tüketici adına tahmin edilerek tamamlanmaz.

Ürün tesliminde aksesuar, mevcut hasar ve veri içeren cihazlarda işlem kapsamı açık tutulmalıdır. Bu öneri tüketicinin gereksiz kişisel bilgilerini servise vermesi gerektiği anlamına gelmez. Gerekli erişim ve onarım için hangi verinin gerçekten ihtiyaç olduğu belirlenir. Teslim belgesiyle onarım onayı aynı işlem olmayabilir; yapılacak iş ve ücret ayrı kabul edilmelidir. Dosya, tüketicinin hangi teklife ne zaman onay verdiğini göstermelidir.

Onarım talebi ile başka zararların tazmini ayrı kurulur

Cihazın bozulması başka eşyaya zarar vermiş veya kişisel yaralanmaya yol açmışsa, yalnız ürünün tamir edilmesi bütün uyuşmazlığı sona erdirmiş sayılmaz. Onarım borcu ile başka zararın karşılanması farklı hukuki taleplerdir. AB ürün sorumluluğu geçiş rehberi farklı bir mekanizmayı açıklar. Hangi ürünün ne zaman piyasaya sunulduğu ve hangi hukuk rejimine tabi olduğu ayrıca belirlenir. Onarım hakkının bulunduğu her olayda başka zararın da otomatik olarak ispatlandığı söylenemez.

Servise teslim sırasında imzalanan belge bu nedenle dikkatle okunmalıdır. Ürünün fiziksel olarak alınması, belirli ücretli işe onay verilmesi ve bütün zarar taleplerinden vazgeçilmesi aynı işlem değildir. Belgedeki açıklama neyi kapsıyorsa o kapsam belirlenir. Bir teslim makbuzuna yazılmış geniş feragat hükmü, tüketiciye karşı her durumda geçerli kabul edilmemelidir. Direktif m.14, ulusal aktarım hükümlerini tüketicinin aleyhine dışlayan veya etkisini değiştiren sözleşme kayıtlarının bağlayıcılığına sınır getirir.

Onarım tamamlandıktan sonra yapılan işlemin kapsamı ve kullanılan parçalar kayıtla gösterilmelidir. Aynı arızanın sürmesiyle daha sonra farklı bir sorunun ortaya çıkması ayrı incelenir. Önceki işlem belgesi, yeni başvurunun anlaşılmasını sağlar; ancak yeni sorunun nedenini tek başına kesinleştirmez. Ürün tekrar arızalandığında tarih, belirti ve kullanım durumu kaydedilir. İşletmenin önceki dosyayı bulamaması nedeniyle tüketicinin bütün geçmişi yeniden tahmin etmek zorunda kalmaması için belge ve model bağlantısı korunmalıdır.

Sık sorulan sorular

AB onarım hakkı her üründe ömür boyu tamir midir?

Hayır. Ek II’deki ürünler ve ilgili onarılabilirlik düzenlemesinin kapsam ve süreleri belirleyicidir.

Garanti dışı onarım her durumda ücretsiz mi?

M.5 ücretsiz veya makul fiyatlı onarımı düzenler. Mevcut ücretsiz ayıp giderimi ve ticari garanti hakları ayrı incelenir.

31 Temmuz 2026 tarihi neyi ifade eder?

Direktifin ulusal aktarma ve uygulama takvimidir. Somut üye devletin uygulanabilir mevzuatı ve başvuru yolu ayrıca kontrol edilir.

Isıtıcılar güncel listede var mı?

2026/74 sayılı değişiklik, 2024/1103 kapsamındaki ev tipi yerel alan ısıtıcılarını Ek II’ye eklemiştir.

Üretici ekonomik bulmadığı her onarımı reddedebilir mi?

İmkânsızlık ile yalnız ekonomik tercih ayrıdır. Kanuni kapsam ve somut ret nedeni birlikte değerlendirilir.

AB dışında üretici varsa kime başvurulur?

M.5/3 uyarınca yetkili temsilci, yoksa ithalatçı, o da yoksa dağıtıcı sıralaması incelenir.

Özel servis görmüş cihaz otomatik reddedilir mi?

Hayır. Önceki başka onarım işlemi tek başına ret nedeni olamaz; gerçek diğer sebepler ayrıca incelenir.

Her onarım yirmi iş gününde bitmeli mi?

Direktif böyle bir evrensel sayı koymaz. M.5/2-b makul süreyi ve başlangıç olayını düzenler.

Ücretsiz geçici cihaz zorunlu mu?

M.5/2-c bu olanağı düzenler; her durumda ücretsiz cihaz verilmesi gerektiği sonucu çıkarılamaz.

Bu Direktif Türkiye’deki bütün servisleri doğrudan bağlar mı?

Türkiye’deki tüketici mevzuatı ile AB ülkesindeki ulusal uygulama ayrı hukuki düzenlerdir.

Resmî kaynak ve kapsam

Dayanaklar (AB) 2024/1799 m.1–6, 14 ve 22 ile Ek II, (AB) 2026/74 sayılı değişiklik ve Avrupa Komisyonunun onarım hakkı açıklamasıdır. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026. Ulusal aktarım ve somut ürün şartları ayrıca incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziki ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki hukuki süreçler Mersin merkezli yürütülür.