AB Zorla Çalıştırma İncelemesi: Ürün Yasağına İtiraz

Kısa ve net cevap: AB zorla çalıştırma incelemesi kapsamında bir işletmeye bilgi talebi veya ürün yasağı yöneltildiğinde, (AB) 2024/3015 sayılı Tüzük m.16–22 ve 26–30’daki ayrı aşamalar kontrol edilir. Ön incelemede bilgi talebine cevap süresi 30 iş günüdür. Esas incelemede bilgi sunmak için en az 30, en fazla 60 iş günü verilir; gerekçeli uzatma istenebilir. Yasak kararının yeniden incelenmesi, daha önce sunulmamış yeni ve önemli bilgilerle her zaman talep edilebilir. Bu talep hakkında 30 iş gününde karar verilmesi öngörülür.

Uygulama tarihi: Bu süreçlerin genel uygulaması m.39 uyarınca 14 Aralık 2027’de başlayacaktır. İçerik 28 Eylül 2026’da hazırlanmış bir başvuru hazırlığı rehberidir; bu tarihte Tüzüğün bütün inceleme ve yaptırım hükümlerinin fiilen uygulanmaya başladığı ileri sürülmemektedir. Türk ihracatçısının 2027 hazırlığı yazısı genel kapsamı ele alır. Burada odak, makamla yazışma, delil sunumu ve karara karşı kullanılacak yollardır.

İncelemeyi hangi makam yürütür?

M.15, şüphe edilen zorla çalıştırmanın gerçekleştiği yere göre sorumluluk dağıtır. Olayın AB dışında meydana geldiği iddiasında Avrupa Komisyonu öncü yetkili makamdır. Olay bir üye devletin topraklarındaysa o devletin yetkili makamı incelemeyi yürütür. Türk üretici bakımından yalnız ithalatın yapıldığı limanı veya müşterinin adresini incelemenin tek belirleyicisi saymak doğru değildir.

M.16, makamlar arasında iş birliği ve karşılıklı yardımı düzenler; işletmenin sürecin bütün aşamalarında dinlenilme hakkının korunmasını açıkça ister. Bu hak, işletmenin istediği sonucu almakla aynı şey değildir. İddianın hangi ürün ve üretim aşamasına yöneldiğini anlamak, ilgili belgeleri sunmak ve yanlış eşleştirmeleri açıklamak için kullanılır. Tarafın cevap dosyası, genel şirket tanıtımından ibaret bırakılmamalıdır.

Gelen yazıda makamın kimliği, dosya numarası, hukuki dayanak, ürün listesi ve cevap kanalı doğrulanmalıdır. Resmî görünümlü bir e-postanın gerçekliği kontrol edilmeden çalışanlara veya tedarikçilere ait belgeler paylaşılmamalıdır. Buna karşılık doğrulama işlemi, cevabın son gününe kadar hiçbir hazırlık yapılmamasını gerektirmez. Hukuki kontrol ve belge derleme paralel, yetkileri belirlenmiş biçimde yürütülür.

Ön incelemede 30 iş günlük cevap süresi

M.17/1, kural olarak esas inceleme açılmadan önce işletmeden ilgili riski tespit etmek, önlemek, azaltmak, sona erdirmek veya gidermek için yaptığı işlemler hakkında bilgi istenmesini düzenler. Değerlendirmenin sonucunu tehlikeye düşürecek durumlar için istisna vardır. Dolayısıyla her olayda aynı içerikte ve aynı sırada bir ön yazışma yapılacağı garantisi bulunmaz. Somut bildirimin kapsamı okunmalıdır.

M.17/2 uyarınca işletme talebi aldığı günden itibaren 30 iş gününde cevap verir. Süre takvim günü değil iş günü olarak düzenlenmiştir. İşletme faydalı gördüğü başka bilgileri de sunabilir; ilgili temas noktasından makamla iletişim konusunda destek isteyebilir. Ancak destek istenmesi sürenin kendiliğinden durduğu veya uzadığı anlamına gelmez. Son tarih ve gönderim kaydı ayrıca kontrol edilir.

Cevapta yalnız bütün kurallara uyuyoruz beyanı yeterli dosya kurmaz. İlgili ürünün hangi tesiste, hangi dönemde ve hangi tedarik aşamalarından geçerek üretildiği açıklanır. Önceden yapılan inceleme veya düzeltme işlemleri varsa bunların tarih ve kapsamı gösterilir. Başka bir tesise ait rapor, yalnız aynı şirket grubunun raporu olduğu gerekçesiyle ilgili ürünün belgesi gibi sunulmamalıdır.

M.17/3, makamın işletmeden gelen bilgi üzerine 30 iş gününde ön değerlendirmeyi tamamlamasını öngörür. Bu, işletmenin cevap süresiyle aynı başlangıca sahip değildir. Bir süre bilgi talebinin alınmasına, diğeri sunulan bilginin makama ulaşmasına bağlanır. Dosya takviminde iki tarih ayrı tutulmalıdır. İhlale ilişkin yeterli gerekçeli kaygı kalmadığında esas inceleme açılmaması ve işletmenin bilgilendirilmesi m.17/5’te düzenlenmiştir.

Esas inceleme açılırsa bildirim ve bilgi sunumu

M.18/1, inceleme açılması kararından itibaren üç iş gününde işletmeye bildirim yapılmasını düzenler. Bildirimde incelemenin başladığı, olası sonuçlar, ilgili ürünler, incelemeyi tehlikeye düşürmediği ölçüde nedenler ve belge sunma hakkıyla son tarih yer alır. İşletme yalnız genel bir inceleme duyurusuna bakmamalı, kendi ürününün hangi kimlik bilgileriyle dosyaya dahil edildiğini kontrol etmelidir.

M.18/4’e göre istenen bilgilerin sunulması için en az 30 ve en fazla 60 iş günü belirlenir. İşletme gerekçeyle uzatma talep edebilir. Makam, kararında işletmenin büyüklüğünü ve ekonomik kaynaklarını, küçük veya orta ölçekli işletme olmasını da dikkate alır. Fakat uzatma talebinin verilmesi, onay çıkmadan mevcut son tarihin değiştiği anlamına gelmez. Gelen yanıt ve yeni tarih yazılı kayda bağlanmalıdır.

Belge eksikliği varsa neden açıklanmalıdır. Kayıt başka tedarikçide bulunuyorsa hangi adımla istendiği ve ne zaman temin edilebileceği belirtilir. Elde bulunmayan bir denetimi yapılmış gibi göstermek veya tarihleri değiştirmek hukuki hazırlık değildir. Tüzük, yanıltıcı bilgi ve incelemenin engellenmesine ayrıca sonuç bağlar. Cevabın doğruluğu, yalnız hacminden daha önemlidir.

Yerinde inceleme ve üçüncü ülke koşulları

M.19, gerekli görülen istisnai durumlarda yerinde incelemeyi düzenler. AB içindeki inceleme ulusal hukuk ve AB hukukuyla uyum içinde yapılır. AB dışındaki incelemede Komisyonun ilgili işletmenin rızasını alması ve incelemenin yapılacağı üçüncü ülke hükümetine resmî bildirimde bulunulması, hükümetin itiraz etmemesi koşulları yer alır. Bu yapı, yabancı makamın her tesise sınırsız ve doğrudan girme yetkisi varmış gibi anlatılmamalıdır.

İşletme yerinde inceleme talebinin kapsamını, görülecek alanları, incelenecek kayıtları ve yetkili kişileri belirlemelidir. Güvenlik ve gizlilik tedbirleri, incelemeyi yanıltma veya kayıtları gizleme amacıyla kullanılmamalıdır. Talebin hukuki dayanağı ile uygulama planı ayrı değerlendirilir. Tesisin farklı şirketlere veya faaliyetlere ait bölümleri varsa ilgili sınırlar açıkça gösterilir.

Bilgi verilmezse otomatik ihlal kararı mı çıkar?

M.20/2, geçerli gerekçe olmadan bilgiyi vermeme, süresinde cevaplamama, incelemeyi engellemek amacıyla eksik veya yanlış bilgi sunma, yanıltma ve başka engelleme hâllerinde eldeki diğer olgulara dayanılarak karar kurulabilmesini düzenler. Bu hüküm her belge eksikliğini otomatik olarak kesin ihlalle eşitlemez. Ancak işletmenin sessiz kalmasının sonuçsuz bir tercih olduğu da söylenemez.

Cevap hazırlığında bilgi eksikliği ile bilgi saklama ayrılmalıdır. Makamın istediği kayıt gerçekten tutulmamışsa durum gerçeğe uygun biçimde açıklanır ve varsa alternatif doğrulama kaydı gösterilir. Ticari sır içeren belgeler için uygun koruma talep edilir. M.32’deki gizlilik çerçevesi, doğru bilgi sunumuyla birlikte değerlendirilir; sır iddiası yanıltıcı anlatımın gerekçesi yapılamaz.

M.20/1, makamın incelemeyi makul süre içinde sonuçlandırmasını ve dokuz ay içinde karar vermek veya incelemeyi kapatmak için çaba göstermesini öngörür. Dokuz ay, sürenin dolmasıyla otomatik uygunluk belgesi doğuran kesin bir sınır değildir. İnceleme kapatılırsa da yeni ilgili bilgiyle aynı ürün ve işletme hakkında yeni inceleme başlatılması m.20/3 kapsamında mümkündür.

Ürün yasağı kararında hangi sonuçlar bulunur?

M.20/4, ihlal tespitinde ilgili ürünün AB pazarına sürülmesini, piyasada bulundurulmasını ve ihracını yasaklar. Piyasadaki ürünlerin çekilmesi veya ürünle ilgili çevrim içi içeriklerin kaldırılması, gerekli tasfiye işlemleriyle birlikte düzenlenir. Ürünün yalnız değiştirilebilir bir parçası ihlalle bağlantılıysa karar bu parçayı belirleyebilir. Her durumda bütün işletmenin bütün malları hakkında aynı sonuç kurulmaz.

M.22, kararın bulgularını ve bunların dayandığı bilgi ve delilleri içermesini ister. Ürün, üretici, tedarikçi, ithalatçı ve gerekli diğer kimlik bilgileri gösterilir. İşletme itiraz hazırlarken bu bilgileri kendi parti ve tedarik kayıtlarıyla karşılaştırmalıdır. Aynı ticari isimle satılan fakat başka zincirden gelen bir ürünün karar kapsamına girip girmediği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Karara uyum için makul süre belirlenir; olağan durumda en az 30 iş günü, bozulabilir ürünler, hayvanlar ve bitkiler için en az 10 iş günü öngörülür. Bu alt sınırlar, karardaki bütün yükümlülüklerin aynı son günde aynı biçimde yerine getirileceği anlamına gelmez. Karar metni, sürelerin hangi emre bağlandığı ve ilgili ürün özellikleriyle birlikte okunur.

Kararın yeniden incelenmesi ne zaman istenir?

M.21/1, karardan etkilenen işletmeye her zaman yeniden inceleme talep etme imkânı tanır. Talep, ürünün m.3’e uygun biçimde piyasaya sunulduğunu veya ihraç edileceğini gösteren bilgiler içermelidir. Özellikle önceki incelemede makamın dikkatine sunulmamış yeni ve önemli bilgi aranır. Aynı savunmayı hiçbir yeni olgu olmadan yeniden göndermekle maddenin kurduğu yol aynı değildir.

Yeni bilgi, yanlış ürün eşleştirmesini, farklı bir üretim zincirini veya ilgili zorla çalıştırmanın sona erdirildiğini gösteren kayıtlarla ilişkilendirilebilir. Bunun somut niteliği olaydan olaya değişir. Bir tedarikçinin unvanını değiştirmesi veya ürünün etiketinin yenilenmesi tek başına gerçek koşulların değiştiğini kanıtlamaz. Başvuru teknik ve hukuki bağlantıyı açıkça göstermelidir.

M.21/2, talep üzerine 30 iş gününde karar verilmesini öngörür. İşletmenin karara uyduğu ve ilgili ürünler bakımından faaliyet veya tedarik zincirindeki zorla çalıştırmayı ortadan kaldırdığı gösterildiğinde, m.21/3 uyarınca karar ileriye yönelik geri çekilir ve portal kaydı kaldırılır. Geri çekme, önceki bütün ticari sonuçların otomatik tazmini veya geçmişteki işlemlerin kendiliğinden uygun sayılması değildir.

Yargısal başvuru ile yeniden inceleme aynı mı?

M.21/5, üye devlet öncü makamının kararından etkilenen işletmenin kararın usul ve esas bakımından hukuka uygunluğunu mahkeme önünde denetletebilmesini düzenler. Ulusal hukukta dava öncesi idari yolların tüketilmesi şartı varsa m.21/6 bunu saklı tutar. Bu nedenle her AB ülkesinde aynı mahkeme ve aynı dava süresinin geçerli olduğu varsayılamaz. Kararı hangi makamın verdiği başlangıçta belirlenmelidir.

Komisyonun kararları bakımından AB düzeyindeki yargısal denetim çerçevesi ayrıca incelenir. Ulusal makam kararına ilişkin yol, Komisyon kararına aynen taşınmamalıdır. Yeniden inceleme talebinin dava süresini kendiliğinden durdurduğu veya uzattığı da bu maddeden çıkarılamaz. İdari talep, yargısal başvuru ve kararın uygulanması üç ayrı takvim olarak yönetilmelidir.

Gümrükte durdurmada dört ve iki iş günü ne demek?

M.28, gümrüğün kendisine iletilen yasak kararına göre şüpheli ürünü belirlediğinde serbest dolaşıma veya ihraca bırakmayı durdurmasını düzenler. Gümrük, ilgili ulusal yetkili makama derhal bilgi verir. Bu işlemle ürünün esas incelemesinin tamamlanmış olması veya her durumda nihai tasfiye kararı verilmiş olması aynı şey değildir. Durdurma nedeni ve bağlantılı karar numarası öğrenilmelidir.

M.29/1-a, yetkili makamın durdurmanın sürmesini istememesi hâlinde, diğer gümrük şartları da tamamlanmışsa dört iş günlük dönem sonunda bırakma kuralı öngörür. Bozulabilir ürünler, hayvanlar ve bitkilerde süre iki iş günüdür. Bu süreler işletmenin bütün itirazlarını sunmak için sahip olduğu genel başvuru süresi değildir. Aynı şekilde diğer gümrük eksikliklerini otomatik ortadan kaldırmaz.

M.29/2, bırakma kararının AB hukukuna veya bu Tüzüğe uygunluğun kanıtı olmadığını açıkça belirtir. Gümrükten geçiş ile maddi uygunluk ayrımı farklı hukuk düzenlerinde de ayrıca kontrol edilmesi gereken bir konudur. Somut AB işleminde doğrudan uygulanacak hüküm bu Tüzük ve ilgili AB gümrük kurallarıdır.

Tasfiye ve değiştirilebilir parça

M.25, atık hiyerarşisine uygun geri dönüşümü, bunun mümkün olmadığı durumda ürünün kullanılamaz hâle getirilmesini düzenler. Bozulabilir ürünler için hayır veya kamu yararı amacıyla bağış, mümkün değilse kullanılamaz hâle getirme yolu yer alır. Bu sonuçlar ilgili karar ve uygulanabilir kurallar çerçevesinde yürütülür. İşletme kendi başına ürünü başka pazara yönlendirerek karardan kurtulduğunu varsaymamalıdır.

Değiştirilebilir ihlalli parçanın belirlenmesi, teknik olarak gerçekten ayrılabilir ve değiştirilebilir olmasına dayanmalıdır. Sadece bir parçanın ticari değerinin düşük olması yeterli açıklama değildir. Kararın hangi parçanın değiştirilmesini istediği, yeni parçanın tedarik zinciri ve işlem sonrası ürün kimliği kaydedilir. Ürün güvenliği bakımından GPSR yükümlülükleri ve uygulanabilir teknik kurallar ayrıca devam eder.

Başvuru dosyasında süre ve delil eşleştirmesi

İşletme ilk yazıdan itibaren tek bir olay çizelgesi tutmalıdır. Bilgi talebinin alınması, cevap, ek süre isteği, esas inceleme bildirimi, kararın tebliği ve yeniden inceleme başvurusu farklı tarihlerdir. Her belge, ilgili ürün ve üretim aşamasına bağlanır. Böylece başka partiye ait bir fatura veya eski tesise ait raporun güncel incelemeye yanlışlıkla sunulması önlenir.

Masraf ve tazminat değerlendirmesi ayrı bir ticari dosya gerektirir. Depolama, gecikme, müşteri talebi veya tedarikçiye rücu gibi kalemlerin dayanağı sözleşme ve uygulanacak hukuktur. Yasak kararının varlığı, her bedelin otomatik olarak karşı tarafa yükletileceği anlamına gelmez. Genel AB ürün sorumluluğu rejimiyle bu idari ürün yasağı aynı dava türü değildir.

Yeni bilgiyle başvuruda ürün eşleştirmesi

Yeniden inceleme dosyasının başlangıcında karardaki ürün tanımı aynen kaydedilir ve başvuruya konu yeni üretimle karşılaştırılır. Aynı model adı altında farklı tesislerde üretilen mallar varsa parti, tarih ve tedarikçi bağlantısı gösterilir. Yeni bilginin neden önceki incelemede bulunmadığı ve sonucu nasıl etkilediği açıklanmalıdır. Bir ticaret unvanının değişmesi, üretim zincirinin değiştiğini tek başına göstermez; hukuki ve teknik kayıtlar birbirini doğrulamalıdır.

İşletme ayrıca kararın hangi emirlerine uyduğunu belgelemelidir. Piyasadan çekilen miktar, durdurulan ilanlar, değiştirilen parça veya ilgili zincirde sona erdirilen uygulama birbirinden farklıdır. Her işlem için tarih, sorumlu ve doğrulama kaydı tutulur. Bu dosyalama yöntemi kanunda zorunlu bir isimle belirlenmiş rapor değildir; m.21’de aranan yeni ve önemli bilginin somutlaştırılmasına hizmet eder. Başvuruda henüz yapılmamış düzeltmeler tamamlanmış gibi sunulmamalı, gerçekleşen işlem ile planlanan işlem açıkça ayrılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Ön incelemede cevap süresi kaç gündür?

M.17/2, talebin alındığı günden itibaren 30 iş günü öngörür. Takvim günü olarak hesaplanmamalıdır.

Esas incelemede her zaman 60 iş günü mü verilir?

Hayır. Makam m.18/4 kapsamında 30 ile 60 iş günü arasında süre belirler. Gerekçeli uzatma ayrıca istenebilir.

İnceleme dokuz ayda otomatik kapanır mı?

Hayır. M.20/1 dokuz ay içinde sonuçlandırmak için çaba yükümlülüğü içerir; otomatik uygunluk veya kapanma sonucu kurmaz.

Bilgi vermemek güvenli bir savunma mı?

Hayır. M.20/2’deki koşullarda makam mevcut diğer olgular üzerinden karar verebilir. Eksiklikler dürüst ve gerekçeli açıklanmalıdır.

Yasak kararının yeniden incelenmesi istenebilir mi?

Evet. M.21, önceki incelemede sunulmamış yeni ve önemli bilgilerle her zaman talep imkânı tanır.

Yeniden inceleme talebinde karar süresi nedir?

M.21/2, talebin alınmasından itibaren 30 iş günü öngörür. Bu süre yargısal dava süresiyle aynı değildir.

Gümrükte dört iş günü bütün başvuruların süresi mi?

Hayır. M.29’daki kural durdurmanın sürdürülmesinin istenip istenmemesine ve diğer şartlara ilişkindir.

Gümrükten bırakılan ürün kesin uygun mu sayılır?

Hayır. M.29/2, bırakmanın Tüzüğe uygunluk kanıtı olmadığını açıkça düzenler.

Her durumda bütün ürün imha edilir mi?

Hayır. Değiştirilebilir parça, geri dönüşüm ve belirli ürünlere ilişkin özel tasfiye kuralları ayrıca uygulanır.

Bu süreçler 2026’da bütünüyle uygulanıyor mu?

Genel uygulama 14 Aralık 2027’de başlar. 28 Eylül 2026 tarihli bu yazı, ilgili sürece hazırlık ve hukuki kapsam bilgisidir.

Resmî kaynaklar

EUR-Lex — 2024/3015 sayılı Tüzük m.15–32 ve 39; Avrupa Komisyonu inceleme, karar ve uygulama açıklaması; Resmî tek portal.