ABD–Türkiye Çifte Vergilendirme Anlaşması 2026: Vergi Nerede Ödenir?
Kısa ve net cevap: ABD–Türkiye Çifte Vergilendirme Anlaşması, aynı gelirin iki ülkede sınırsız biçimde vergilendirilmesini önlemek için hangi gelirde hangi devletin vergi alma hakkı bulunduğunu belirler. Anlaşma 1 Ocak 1998’den beri uygulanmaktadır. Türkiye bakımından önce GVK m.3–7 veya şirketlerde KVK m.3 ile tam/dar mükellefiyet tespit edilir; daha sonra ÇVÖA’nın gelir türüne ilişkin hükmü uygulanır. ABD’de ödenen verginin Türkiye’de mahsubu gerçek kişilerde GVK hükümleri, kurumlarda KVK m.33 ve anlaşmanın m.23 hükmüyle birlikte değerlendirilir. Uluslararası anlaşmanın iç hukuktaki dayanağı Anayasa m.90/son hükmüdür.
ABD’de Yaşayan Türk Vatandaşı Türkiye’de Tam Mükellef midir?
Vergi hukukunda vatandaşlık ve mukimlik aynı şey değildir. GVK m.3’e göre Türkiye’de yerleşmiş gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilir. GVK m.4 yerleşme ölçütünü ikametgâh ve bir takvim yılında Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturma üzerinden kurar; GVK m.5 ise belirli geçici bulunma hâllerini ayrı tutar. Türkiye’de yerleşmiş sayılmayanlar GVK m.6 uyarınca yalnız Türkiye’de elde ettikleri gelirler üzerinden dar mükellef olur. Gelirin Türkiye’de elde edilmiş sayılmasına ilişkin kaynak kuralları GVK m.7’dedir.
Bu nedenle Kaliforniya’da, New York’ta veya başka bir eyalette sürekli yaşayan bir Türk vatandaşının Türkiye’de vergi statüsü yalnız pasaportuna göre belirlenmez. Türkiye’deki konutunu koruması, aile bağları, Türkiye’de kalınan süre, ekonomik faaliyet merkezi ve ABD’deki sürekli yaşam düzeni birlikte değerlendirilir. İki ülke mevzuatı da aynı kişiyi mukim kabul ederse anlaşmanın m.4 çatışma kuralları devreye girer.
ABD vergi sistemi ayrıca ABD vatandaşları ve belirli statüdeki kişiler bakımından dünya çapındaki gelirleri vergilemeye devam eden özel iç hukuk kurallarına sahiptir. Bu özellik, Türkiye’deki mükellefiyet analizini ortadan kaldırmaz. Dosya iki ayrı düzlemde çözülür: önce her ülkenin iç hukukundaki mükellefiyet, sonra anlaşmanın vergileme hakkını paylaştıran maddeleri ve mahsup mekanizması. Türkiye’deki temel 183 gün çerçevesi için vergi mukimliği rehberimize bakılabilir.
ABD–Türkiye Anlaşmasında Gelir Türleri Nasıl Ayrılır?
Türkiye’deki taşınmazın kira geliri
Anlaşma m.6, taşınmaz varlıklardan elde edilen gelirde taşınmazın bulunduğu devlete vergileme hakkı tanır. ABD mukimi bir kişinin Türkiye’deki dairesini veya işyerini kiraya vermesi durumunda Türkiye’nin vergileme hakkı vardır. Kiranın Amerikan banka hesabına yatırılması, sözleşmenin İngilizce hazırlanması veya malikin ABD’de beyanname vermesi Türkiye’deki kaynak niteliğini ortadan kaldırmaz.
Dar mükellef gerçek kişinin Türkiye’deki konut kirasında beyan koşulları ayrıca GVK’ya göre belirlenir. Ayrıntı için dar mükellefin konut kira geliri ve yurt dışındakilerin kira geliri vergisi rehberlerimiz kullanılabilir.
ABD şirketinin Türkiye’de ticari faaliyeti
Anlaşma m.7’ye göre bir ABD teşebbüsünün ticari kazancı, Türkiye’de m.5 anlamında işyeri bulunmadıkça kural olarak Türkiye’de ticari kazanç olarak vergilendirilmez. Ancak şube, sabit işyeri, belirli temsil ilişkileri veya anlaşmanın işyeri kabul ettiği faaliyet yapısı oluşursa, Türkiye işyerine atfedilebilen kazanç üzerinde vergi alma hakkına sahip olur. KVK m.3 de yabancı kurumların dar mükellefiyetini düzenler.
Bir Türk müşteriye fatura kesilmiş olması tek başına işyeri oluşturmaz; fakat Türkiye’de sürekli personel bulundurulması, sabit ofis kullanılması veya sözleşme kurma fonksiyonu üstlenen temsil yapısı işyeri incelemesini zorunlu kılar. Bu nedenle sözleşme, iş organizasyonu ve personelin fiili bulunduğu günler birlikte incelenmelidir.
Serbest meslek ve bağımsız hizmet
Anlaşmanın m.14 hükmü serbest meslek ve benzeri bağımsız faaliyetleri düzenler. Gelir İdaresi uygulamasında ABD mukimi teşebbüslerin Türkiye’de hizmet icrası bakımından m.14 altında işyeri ve belirli durumlarda herhangi bir kesintisiz 12 aylık dönemde 183 günü aşan faaliyet süresi önem taşır. Bu nedenle ABD’den danışmanlık, mühendislik, yazılım geliştirme veya profesyonel hizmet sunan kişi ve şirketlerde yalnız ödeme ülkesi değil hizmetin nerede ve ne kadar süreyle icra edildiği belgelenmelidir.
Ücret geliri ve uzaktan çalışma
Anlaşma m.15 ücret gelirlerini düzenler. Esas ölçüt, çalışmanın fiilen nerede icra edildiğidir. ABD şirketinin çalışanı İstanbul’dan veya Mersin’den uzaktan çalışıyorsa ücretin Amerikan banka hesabına yatması, çalışmanın Türkiye’de icra edildiği gerçeğini değiştirmez. Buna karşılık Türkiye şirketinin çalışanının ABD’de fiilen çalıştığı dönemde ABD’nin vergileme hakkı doğabilir. Kısa süreli görevlendirmelerde anlaşmadaki süre, işveren ve ücret maliyetini taşıyan işyeri şartları birlikte kontrol edilir.
Temettü
Anlaşma m.10 temettüyü düzenler. Türk şirketinin ABD mukimi ortağına kâr payı ödemesinde Türkiye kaynak devlet olarak anlaşmadaki sınırlara tabi biçimde stopaj uygulayabilir. Anlaşma avantajının uygulanabilmesi için gerçek lehdarlık ve ABD mukimliğinin yetkili makam belgesiyle ispatı gerekir. Şirket kârının yurt dışına aktarılmasında ayrıca temettünün yurt dışına transferi rehberimiz kullanılabilir.
Faiz
Anlaşma m.11 faiz gelirini düzenler. Borç ilişkisinin niteliği, ödemenin gerçek lehdarı ve faizin bir işyerine bağlı olup olmadığı önemlidir. Türkiye’deki bir şirketin ABD mukimine faiz ödemesinde hem iç hukuk stopaj hükümleri hem anlaşmadaki üst sınır kontrol edilir. Mukimlik belgesi olmaksızın anlaşma oranı varsayılamaz.
Gayrimaddi hak bedelleri: yüzde 10 ve yüzde 5 ayrımı
ABD–Türkiye ÇVÖA m.12 bakımından Gelir İdaresi’nin resmi açıklamalarında iki ayrı üst sınır bulunmaktadır. Maddenin 3/a kapsamındaki telif, patent, marka, desen, plan, gizli formül, üretim yöntemi ve bilgi birikimi gibi haklarda kaynak devlette alınacak vergi, gerçek lehdar diğer devlet mukimi ise gayrisafi tutarın yüzde 10’unu; m.12/3-b kapsamındaki belirli sınai, ticari veya bilimsel teçhizat kullanım bedellerinde ise yüzde 5’ini aşamaz. Hizmet bedelini yanlış biçimde “royalty” olarak sınıflandırmak veya gerçek royalty ödemesini sıradan hizmet saymak stopaj sonucunu değiştirir.
Taşınmaz ve diğer varlıkların satış kazancı
Anlaşma m.13 değer artış kazançlarını düzenler. Türkiye’de bulunan taşınmazın elden çıkarılması Türkiye’de vergileme hakkı doğurabilir. İç hukukta GVK mükerrer m.80 ve devamı, edinme şekli ve elde tutma süresi ayrıca incelenir. Miras veya bağışla edinim için mirasla edinilen taşınmazın satış vergisi yazımızdaki özel kurallar geçerlidir.
Emekli aylıkları
Özel emeklilik ödemelerinde anlaşma m.18; kamu görevine bağlı ödemelerde kamu hizmetleri hükmü kontrol edilir. ABD Social Security ödemesi, özel işveren emekliliği ve kamu hizmeti emekliliği aynı hukuki kategori olarak kabul edilmemelidir. Ödemenin kaynağı ve niteliği belirlenmeden yalnız “pension” ifadesinden hareketle sonuç kurulması yanlıştır.
ABD’de Ödenen Vergi Türkiye’de Nasıl Mahsup Edilir?
Anlaşmanın m.23 hükmü çifte vergilendirmenin önlenmesini düzenler. Gelir İdaresi’nin ABD bağlantılı özelgelerinde, Türkiye’de anlaşmaya uygun biçimde ödenen verginin ABD’de ödenecek vergiden mahsup edilmesi suretiyle aynı gelirin iki kez vergilenmesinin giderilmesi açıkça belirtilmiştir. Türkiye mukimi açısından yabancı ülkede ödenen verginin Türkiye’de dikkate alınması ise iç hukuktaki mahsup hükümleriyle birlikte yürütülür. Kurumlar bakımından temel madde KVK m.33 hükmüdür.
Mahsup için verginin gerçekten ödenmiş olması, ilgili gelirle bağlantısının kurulması ve resmi belgeyle tevsik edilmesi gerekir. KVK m.33 uygulamasının ayrıntıları yurt dışında ödenen verginin mahsubu rehberimizde ele alınmıştır.
ABD Mukimlik Belgesi Nasıl Kullanılır?
ABD mukimi kişi veya şirketin anlaşma hükümlerinden yararlanabilmesi için ABD yetkili makamlarından alınmış mukimlik belgesini sunması gerekir. Gelir İdaresi uygulamasında belgenin aslı ile Türkçe tercümesinin noter veya ABD’deki Türk Konsolosluğu tarafından tasdikli örneğinin vergi sorumlusuna ya da ilgili vergi dairesine ibrazı istenir. Ödeme zamanına kadar belge sunulmamışsa vergileme iç mevzuat hükümlerine göre yapılır. Bu, anlaşma oranlarının otomatik değil belgeye bağlı uygulandığını gösteren net bir kuraldır.
ABD için IRS tarafından verilen vergi mukimliği belgesinin ilgili dönemi kapsaması gerekir. Yalnız ABD ehliyeti, Green Card fotokopisi, kira kontratı veya banka ekstresi anlaşma mukimliği belgesinin yerine geçmez.
FATCA ile ÇVÖA Aynı Şey Değildir
ABD bağlantılı dosyalarda FATCA ile çifte vergilendirme anlaşması sıkça karıştırılır. ÇVÖA gelirin hangi devlette vergilendirileceğini ve çifte verginin nasıl giderileceğini belirler. FATCA ise finansal hesap bilgilerinin bildirilmesine yönelik ayrı bir uluslararası vergi uyum sistemidir. Bir banka hesabının bildirim kapsamında olması, hesaptaki gelirin otomatik olarak iki ülkede vergilendirileceği anlamına gelmez; tersi de doğru değildir. Türkiye’deki diğer otomatik bilgi değişimi süreçleri için CRS ve yurt dışı banka hesapları rehberimiz ayrıca incelenebilir.
ABD Bağlantılı Dört Uygulama Senaryosu
1. New York’ta yaşayan kişinin Türkiye’de evi var
Kişi ABD anlaşma mukimi olsa bile Türkiye’deki evden doğan kira m.6 gereği Türkiye’de vergilendirilebilir. Beyan ve dar mükellefiyet koşulları ayrıca GVK’ya göre uygulanır. Kiranın ABD’ye gönderilmesi sonucu değiştirmez.
2. ABD yazılım şirketi Türkiye’de 200 gün proje yürütüyor
Hizmetin niteliğine göre m.5, m.7 ve m.14 birlikte değerlendirilir. Türkiye’de proje ekibinin fiili günleri, sabit yer kullanımı ve faaliyet süresi belgelenmelidir. 183 günlük hizmet eşiğinin gündeme geldiği serbest meslek/benzeri faaliyetlerde gün hesabı sözleşme tarihinden değil fiili icradan yapılır.
3. Türkiye mukimi kişi ABD şirketinden uzaktan maaş alıyor
Çalışma Türkiye’den fiilen yapılıyorsa ücretin kaynağı ve m.15 koşulları incelenir. ABD’de kesinti yapılmış olması Türkiye’deki tam mükellefiyet ve beyan analizini ortadan kaldırmaz. Aynı gelir için ödenen yabancı vergi belgelendirilerek mahsup mekanizması değerlendirilir.
4. Türk şirketi ABD şirketine lisans bedeli ödüyor
Önce ödemenin gerçek hizmet mi yoksa m.12 anlamında gayrimaddi hak bedeli mi olduğu sınıflandırılır. Royalty ise 3/a ve 3/b ayrımına göre yüzde 10 veya yüzde 5 üst sınır kontrol edilir; mukimlik belgesi ve gerçek lehdarlık dosyada bulunmalıdır.
İşlem Kontrol Listesi
- İlgili vergi yılını ve gelir türünü belirleyin.
- GVK m.3–7 veya KVK m.3 uyarınca Türkiye statüsünü tespit edin.
- ÇVÖA m.4 ile mukimlik çatışmasını çözün.
- Geliri m.6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 15 veya 18 altında doğru sınıflandırın.
- ABD mukimlik belgesini ilgili dönem için alın.
- Türkiye ve ABD’deki vergi ödeme/stopaj belgelerini aynı dosyada toplayın.
- Mahsup için KVK m.33 veya GVK’daki ilgili yabancı vergi hükümlerini uygulayın.
- Transfer, stopaj ve beyan tarihlerini birbirinden ayrı takip edin.
Resmî Kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı – ABD–Türkiye ÇVÖA metni ve özelgeler.
- Mevzuat Bilgi Sistemi – GVK, KVK ve Anayasa.
- Internal Revenue Service – ABD vergi mukimliği ve federal vergi belgeleri.
Sık Sorulan Sorular
ABD’de yaşamak Türkiye’deki vergiyi tamamen kaldırır mı?
Hayır. Türkiye kaynaklı kira, taşınmaz satış kazancı, işyeri kazancı veya diğer gelirlerde Türkiye’nin vergileme hakkı devam edebilir.
ABD’de vergi ödedim; Türkiye’de aynı vergi tekrar alınır mı?
ÇVÖA m.23 ve iç hukuk mahsup hükümleri uygulanır. Ancak mahsup için yabancı verginin aynı gelire ilişkin olduğunun ve gerçekten ödendiğinin belgelenmesi gerekir.
ABD mukimlik belgesi olmadan anlaşma oranı uygulanır mı?
Gelir İdaresi uygulamasına göre ödeme zamanına kadar mukimlik belgesi ibraz edilmezse iç mevzuat hükümleri uygulanır.
ABD şirketine ödenen her yazılım bedeli yüzde 10 royalty midir?
Hayır. Önce ödeme türü sınıflandırılır. Lisans, telif veya know-how hakkı varsa m.12 gündeme gelir; salt hizmet bedeli farklı maddelere tabi olabilir.
Türkiye’deki evin satışında ABD mukimi olmak vergi doğurmaz mı?
Taşınmaz Türkiye’deyse anlaşma m.13 ve Türk iç hukuku birlikte uygulanır. Edinme şekli, süre ve GVK mükerrer m.80 hükümleri kontrol edilir.
ABD vatandaşlığı tek başına Türkiye’de tam mükellef yapar mı?
Hayır. Türkiye’de tam mükellefiyet GVK m.3–5 ölçütlerine göre belirlenir; iki ülkede mukimlik çatışırsa anlaşma m.4 uygulanır.
Sonuç
ABD–Türkiye vergi dosyalarında doğru sıra, vatandaşlıktan değil hukuki statüden başlamaktır. Önce Türkiye’de tam/dar mükellefiyet, ardından anlaşma mukimliği, sonra gelir türü ve en son mahsup uygulanır. Özellikle ABD vatandaşları, Green Card sahipleri, ABD şirketi ortakları ve Türkiye’de taşınmazı bulunanlar için tek bir “iki ülkede vergi var/yok” cevabı hukuken yeterli değildir. Her gelir kalemi m.6–18 arasındaki ilgili anlaşma maddesine göre ayrı değerlendirilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu | Mersin Avukat, yurt dışında yaşayan müvekkillerin Türkiye’deki vergi bağlantılı hukuki işlemlerini Mersin’den Türkiye genelinde dosya bazında takip eder; vekâletname, şirket, taşınmaz ve idari başvuru süreçleri tek dosyada koordine edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
