Alman Şirket Çalışanı Türkiye’ye Geçici Görevlendirilirse Çalışma İzni ve T/A 1 Nasıl Uygulanır?

Kısa ve net cevap: Almanya’daki işverenin çalışanını belirli bir proje, yönetim, montaj, teknik destek veya başka görev için geçici olarak Türkiye’ye göndermesi iki ayrı hukuki dosya yaratır: çalışma hakkı ve sosyal güvenlik. Çalışanın Almanya sosyal güvenlik sistemine tabi kalmasını sağlayan T/A 1 formüleri, Türkiye’de çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin yerine geçmez. Çalışma faaliyeti 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve Uygulama Yönetmeliğine göre izin/muafiyet açısından değerlendirilir; sosyal güvenlik ise Türkiye–Almanya Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre yürütülür. SGK’nın güncel Almanya uygulamasına göre Almanya’dan Türkiye’ye ilk geçici görevlendirmede Alman yetkili kurumunca düzenlenen T/A 1 belgesi ilgili SGİM/SGM’ye sunulur; ilk geçici görev süresi 24 aya kadardır ve iki ülke makamlarının önceden onayıyla 24 aylık dönemler hâlinde uzatma mümkündür. Sağlık yardımı için ayrıca T/A 11 benzeri formüler ve Türkiye’de YUPASS işlemleri gerekebilir. Bu nedenle “T/A 1 var, çalışma izni gerekmez” yaklaşımı hatalıdır.

Kısa Özet

Geçici görevlendirmede neden iki ayrı rejim vardır?

Çalışma izni göç ve işgücü hukukuna ilişkindir; kişinin Türkiye’de çalışabilmesini sağlar. T/A 1 ise hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını gösterir. Bir kişi çalışma izni alıp Alman sosyal güvenliğinde kalabilir veya belirli şartlarda muafiyet belgesiyle çalışırken T/A 1 kullanabilir. Belgeler birbirinin alternatifi değildir.

Şirketler proje başlangıcında iki takvim oluşturmalıdır: Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü başvurusu ve sosyal güvenlik formülerleri. Birinin tamamlanması diğerini otomatik sonuçlandırmaz.

Alman çalışan Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce ne yapmalı?

6735 sayılı Kanun kapsamındaki yabancı Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce çalışma izni veya muafiyeti almalıdır. Yönetici, mühendis veya teknik uzman uzun süre Türkiye’de fiilen çalışacaksa süreli çalışma izni tipik çözümdür. İş/hizmet sözleşmesi, görev tanımı ve işveren yapısı başvuruda gösterilir.

İş ziyaretinde bulunmak ile üretim hattını yönetmek veya düzenli teknik hizmet sunmak farklıdır. Ücretin Almanya’dan ödenmesi çalışma izni analizini tek başına değiştirmez.

Hangi kısa görevlerde çalışma izni muafiyeti gündeme gelir?

Uygulama Yönetmeliği m.48 kapsamında belirli görevler için süreli muafiyet kategorileri bulunur. Türkiye’ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım/onarımı, kullanım eğitimi veya teslim alma için gelenler ile sınır ötesi hizmet sunucuları bakımından toplam üç aya kadar muafiyet kategorileri öne çıkar. Muafiyet resmi belge şeklinde düzenlenir.

Görev süresi veya niteliği muafiyet sınırını aşacaksa çalışma izni alınmalıdır. Muafiyet kategorileri tekrarlanırken Bakanlığın bekleme süreleri de dikkate alınır.

T/A 1 belgesi neyi kanıtlar?

Türkiye–Almanya Sosyal Güvenlik Sözleşmesi geçici görevlendirme halinde çalışanın gönderen ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi kalmasına imkân tanır. Almanya’dan Türkiye’ye ilk kez gelen geçici görevli için Alman yetkili kurumunca T/A 1 formüleri düzenlenir ve Türkiye’de ilgili SGİM/SGM’ye sunulur.

Belge, anlaşmanın kapsadığı sigorta dallarında uygulanacak mevzuatı gösterir; bütün sigorta türlerinde ve her durumda sınırsız prim muafiyeti belgesi değildir. Kapsam dışında kalan dallar ve fiilî görevlendirme koşulları ayrıca incelenir. T/A 1 Türk çalışma izni değildir; Türkiye’deki çalışma hakkı için gerekli izin veya muafiyet dosyası ayrı tamamlanır.

İlk geçici görev süresi neden 24 aydır?

SGK’nın Almanya ülke sayfasına göre hem hizmet akdiyle çalışan hem belirli bağımsız çalışan statüleri bakımından ilk geçici görevlendirme süresi azami 24 aydır. Bu süre sosyal güvenlik mevzuatının devamına ilişkindir. İş projesinin 24 ay sürmesi çalışma izninin de otomatik 24 ay olacağı anlamına gelmez.

Çalışma izninin kendi süreleri 6735 sayılı Kanun uyarınca ayrıca uygulanır. İlk bağımlı çalışma izni en çok bir yıl verilebilir ve uzatma gerekir.

24 aydan uzun görevlendirme mümkün mü?

SGK bilgisine göre iki ülke yetkili makamlarının önceden onayıyla 24 aylık periyotlar hâlinde uzatma yapılabilir. Başvurunun mevcut süre dolmadan önce yürütülmesi gerekir. Alman kurum ve SGK arasında onay süreci zaman alabileceğinden son güne bırakılmamalıdır.

Çalışma izni de kendi bitişinden önce uzatılmalıdır. Sosyal güvenlik uzatmasının çıkması çalışma izni uzatması yerine geçmez.

Türkiye’de sağlık hizmetinden nasıl yararlanılır?

Almanya’dan Türkiye’ye geçici görevli için Türkiye–Almanya sözleşmesindeki sağlık formülerleri kullanılır. SGK, Almanya’dan gelen geçici görevlinin T/A 11 formülerini ilgili SGİM/SGM’ye teslim ederek YUPASS numarası alması gerektiğini açıklar. Görevin ve sağlık yardımının kapsamına göre ilgili belge kontrol edilir.

Özel sağlık sigortası yapılması sosyal güvenlik formülerinin hukuki işlevini ortadan kaldırmaz; şirket ek koruma olarak özel poliçe sağlayabilir.

Maaş Almanya’dan ödenmeye devam edebilir mi?

Geçici görevlendirme modelinde iş sözleşmesi Alman işverenle devam edebilir ve ücret Almanya’dan ödenebilir. Ancak Türkiye’de çalışma izni dosyasında ücret ve görev bilgileri ile fiilî çalışma koşulları uyumlu olmalıdır. Türk bağlı şirket masrafı Alman şirkete recharge ediyorsa transfer fiyatlandırması ve vergi boyutu ayrıca doğar.

Uzun görevlendirmelerde yan hak, konut, araç, günlük harcırah, fazla çalışma ve tatil düzeni yazılı assignment letter ile belirlenmelidir.

Sosyal güvenlik istisnası vergi muafiyeti sağlar mı?

Hayır. T/A 1 yalnız sosyal güvenlik mevzuatını koordine eder. Çalışanın gelir vergisi bakımından Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının ücret gelirleri maddesi, Türkiye’de kalış süresi, işveren ve ücret maliyetini kimin taşıdığı gibi şartlar ayrıca incelenir.

183 gün ifadesi tek başına otomatik vergi sonucu değildir; anlaşma maddesindeki diğer koşullar birlikte değerlendirilir.

Alman işveren ile Türk bağlı şirket arasında hangi belge yapılmalı?

Secondment/assignment agreement, çalışanın kimin talimatına tabi olacağı, maliyet paylaşımı, iş sağlığı ve güvenliği, ekipman, gizlilik, fikrî haklar, performans, veri aktarımı ve görevin sona ermesini düzenler. Çalışanın ayrıca assignment letter veya ek protokolü bulunmalıdır.

Türk bağlı şirket fiilen işveren yetkilerini kullanıyorsa iş hukuku ve vergi riskleri sözleşme etiketiyle ortadan kaldırılamaz. Gerçek organizasyon modeli incelenmelidir.

Başlangıç dosyası neden yalnız pasaport ve davet yazısından oluşmaz?

Pasaport, iş sözleşmesi, görev açıklaması, izin veya muafiyet belgesi, sosyal güvenlik formüleri ve gerektiğinde sağlık yardımı belgesi ayrı işlevlere sahiptir. Her belgenin hangi makam için ve hangi faaliyeti doğrulamak amacıyla hazırlandığı yazılmalıdır. Belgelerdeki sürelerin farklı olması tek başına hata değildir; ancak farklılık doğru açıklanmalı ve her rejimin bitişi ayrı izlenmelidir.

Varsayımsal örnek: İthal makinenin altı haftalık kurulumu

Alman makine üreticisinin teknisyenini Türkiye’deki müşteriye altı haftalık kurulum için gönderdiği varsayılsın. İlk inceleme, kişinin fiilen ne yapacağını belirlemektir: makineyi monte etmek, kullanım eğitimi vermek, üretimi yönetmek veya başka işyerinde ek hizmet sunmak birbirinin aynı değildir. Müşterinin davet mektubunda yalnız “iş ziyareti” yazması fiilî çalışmanın niteliğini değiştirmez.

Kurulum işi muafiyet kategorisi kapsamında değerlendirilse bile belge başvurusu ve sosyal güvenlik dosyası ayrıca tamamlanmalıdır. T/A 1’nin mevcut olması, çalışma izni muafiyetinin otomatik verildiği anlamına gelmez. Alman işverenin teknisyene ödediği maaşın devam etmesi de Türkiye’deki işin izin yönünden incelenmesini gereksiz kılmaz. Görev içeriği, ithal makine bağlantısı ve süresi somut belgelerle gösterilir.

Kişi mühendis sıfatıyla düzenlenmiş mesleki hizmet yürütüyorsa ayrıca dikkat gerekir. Bakanlığın muafiyet açıklamasında, bu kapsamdaki yabancı mimar, mühendis ve şehir plancılarının hizmetinin bir ayı aşmasında akademik ve mesleki yeterlilik, çalışma izni ve meslek kuruluşu koşulları ayrıca belirtilir. Bu nedenle bütün teknik personel için yalnız üç aylık sınırı okumak yeterli değildir. Unvandan çok gerçek görev ve mesleki faaliyet incelenir.

Makine kurulumundan sonra teknisyenin altı ay daha üretim yöneticisi olarak kalması kararlaştırılırsa ilk dosya aynı biçimde devam ettirilmez. Süre uzaması kadar işin niteliğinin değişmesi de önemlidir. Yeni çalışma modeli için gerekli izin ve sosyal güvenlik değerlendirmesi yeniden yapılır. Sözleşmeye “geçici” yazılması, gerçekte sürekli hâle gelen çalışmayı otomatik geçici görev statüsünde tutmaz.

T/A 1 başvurusu ve gerçek çalışma koşulları

DVKA’nın T/A 1 açıklaması, belgenin anlaşmanın kapsadığı sigorta dallarında Alman mevzuatının devamını gösterdiğini belirtir. Belgedeki olguların gerçek çalışma düzeninden farklı olması hâlinde düzenleyen kurumun inceleme, düzeltme veya geçersiz sayma yetkisi bulunur. Dolayısıyla başvuruda gösterilen işveren, görev yeri ve çalışma ilişkisinin sonradan değişmesi izlenmelidir.

Almanya’daki başvuru mercii kişinin mevcut sigorta durumuna göre belirlenir. DVKA’nın çalışanlar için başvuru sayfası elektronik başvuru düzenini ve özel kurum istisnasını açıklar. Her çalışan adına doğrudan aynı kuruma kağıt form gönderileceği varsayılmaz. İlgili Alman kurumun verdiği başvuru sonucu ile Türkiye’de yapılacak sunum ayrı kaydedilir.

Formülerdeki kişi ve işveren bilgileri pasaport ve görevlendirme yazısıyla eşleştirilir. Başlangıç ve bitiş tarihleri, Türkiye’de çalışılacak işyeri ve varsa farklı proje noktaları açıklanmalıdır. Bir formun taslağının bulunması düzenlenmiş belgeyle aynı değildir. İşe başlama kararı verilirken hangi izinlerin gerçekten sonuçlandığı kontrol edilir; yalnız başvuru ekranı görüntüsü yeterli kabul edilmez.

Sağlık yardımı ile sosyal güvenlik tabiiyeti

T/A 1 ile sağlık hizmetinde kullanılacak T/A 11 aynı belge değildir. DVKA’nın sağlık ve kaza sigortası açıklaması, geçici görevde sağlık yardımı için T/A 11 düzenini ayrıca gösterir. Çalışan ve yanında gelen aile bireyleri bakımından kapsam, sigorta kurumu ve SGK işlemleri somut duruma göre kontrol edilir. Özel poliçe yapılması bu kamu sistemi belgelerinin yerini kendiliğinden almaz.

İş kazası meydana gelirse sağlık hizmetinin alınmasıyla iş kazası bildirim ve sorumluluk incelemesi birbirine karıştırılmaz. İşin yapıldığı yer, olayı öğrenen sorumlular, işverenler ve sigorta kuruluşları arasındaki iletişim planı önceden hazırlanmalıdır. Çalışana yalnız sigorta kartı verilmesi, acil olayda hangi kuruma ve kime haber vereceğini bilmesini sağlamaz.

Görev mektubunda hangi konular somutlaştırılmalıdır?

Görev yeri, işin kapsamı, beklenen başlangıç ve dönüş, ücret ve yan haklar, konaklama, seyahat ve ekipman düzeni açık gösterilmelidir. Türk işyerindeki günlük iş organizasyonu ile Alman işverenin personel yönetimi görevleri ayrılır. Talimat veren kişinin kimliği, iş güvenliği sorumluları ve çalışanın sorun bildireceği muhatap belirsiz bırakılmaz.

Görev bitmeden hastalık, ailevi zorunluluk veya proje iptali olursa dönüş ve masraf düzeninin ne olacağı da yazılmalıdır. Bu maddeler kişinin kanuni haklarını ortadan kaldıran genel feragat metnine dönüştürülmemelidir. İş sözleşmesine uygulanacak hukukla Türkiye’deki doğrudan uygulanacak çalışma ve güvenlik hükümleri ayrıca değerlendirilir. Sosyal güvenlik formüleri bu özel hukuk incelemesinin yerine geçmez.

Ücret vergisinde 183 gün neden tek başına sonuç değildir?

Türkiye–Almanya vergi anlaşmasının 15. maddesi, süreye ek olarak işveren ve ücretin hangi işyerinden karşılandığı koşullarını birlikte düzenler. Çalışanın Türkiye’de az sayıda gün kalması, diğer koşullar incelenmeden otomatik vergi muafiyeti sonucu doğurmaz. Ücretin banka transferinin Almanya’dan yapılmasıyla maliyetin ekonomik olarak kimin üzerinde kaldığı da aynı soru değildir.

Gün hesabında kullanılan seyahat ve görev kayıtları ile grup içi maliyet faturaları tutarlı olmalıdır. Türk şirketin hangi masrafı üstlendiği sözleşme ve muhasebe belgeleriyle gösterilir. Konaklama veya seyahat ödemelerinin ücret ve vergi niteliği ayrıca incelenir. Çalışanın bireysel vergi dosyasıyla Alman şirketin hizmet kazancı farklı mükellefiyetlerdir; aynı anlaşma maddesiyle tek sonuç kurulmaz.

Proje uzarsa kontrol listesi yeniden çalıştırılır

İzin bitişi, sosyal güvenlik formüleri bitişi, sağlık belgesi kapsamı, pasaport süresi ve iş sözleşmesindeki görev takvimi ayrı tarihlerdir. Yeni süre için yalnız proje yöneticisinin e-postasıyla yetinilmez. İlgili kurumların gereken onayları ve değişiklik bildirimleri belirlenir. Başvuru süreci sürerken hangi hukuki dayanakla çalışılacağı ayrıca doğrulanmalıdır.

Görevlendirme başka bir ülkeye de uzanıyorsa Türkiye için düzenlenen belgelerin yeni ülke için otomatik geçerli olduğu varsayılmaz. Aynı şekilde Türkiye’den kısa süre çıkıp yeniden girmek muafiyet veya sosyal güvenlik sürelerini kendiliğinden sıfırlamaz. Her yeni fiilî düzen, uygulanan kuralların kendi koşullarıyla değerlendirilir. Dosya takvimi gerçek giriş, çıkış ve çalışma tarihlerini birlikte göstermelidir.

İşin Türkiye genelindeki takibi için yurt dışındaki müvekkiller rehberi; şirket adına temsil için Alman şirket vekâleti rehberi bağlantılıdır. Bu başvuru hazırlığı sonuç veya süre garantisi değildir; görevin gerçek niteliği ve ilgili kurumun kararı esas alınır.

Sık yapılan hatalar

1. T/A 1’i çalışma izni sanmak.
2. 3 aylık her görevin otomatik muaf olduğunu düşünmek.
3. Muafiyet belgesi almadan işe başlamak.
4. 24 aylık SG süresini çalışma izni süresi sanmak.
5. Sağlık/YUPASS işlemini atlamak.
6. Vergiyi sosyal güvenlikle karıştırmak.
7. Alman ve Türk şirket arasındaki maliyet/işveren rolünü yazmamak.
8. Uzatmaları son güne bırakmak.

Türkiye geneli takip

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Alman şirket çalışanlarının Türkiye’ye geçici görevlendirme, çalışma izni ve şirket sözleşme süreçleri üstlenilen iş çerçevesinde Mersin’den koordine edilir. yabancı yönetici çalışma izni ve Almanca ana sayfa bağlantılıdır.

Sık sorulan sorular

T/A 1 varsa çalışma izni gerekir mi?

Çalışma faaliyetinin niteliğine göre çalışma izni veya muafiyet ayrıca gerekir. T/A 1 sosyal güvenlik belgesidir.

İlk T/A 1 süresi kaç ay?

SGK’nın Almanya uygulamasında azami 24 aydır.

24 ay uzatılabilir mi?

İki ülke yetkili makamlarının önceden onayıyla 24 aylık dönemler hâlinde uzatma mümkündür.

Üç aylık teknisyen görevi otomatik muaf mıdır?

Hayır. Görevin Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği m.48’deki belirli kategoriye girmesi ve gereken muafiyet belgesinin düzenlenmesi gerekir. Düzenlenmiş meslek faaliyeti yürüten mühendis, mimar veya şehir plancısında ayrıca mesleki ve süreye bağlı özel şartlar kontrol edilir. Sosyal güvenlik için T/A 1 ayrı değerlendirilir.

Örneğin kişinin yalnız makinenin kullanımını öğretmesiyle sahadaki tesisin mühendislik tasarımını üstlenmesi aynı iş değildir. Davet yazısı, iş sözleşmesi ve gerçekte sunulan hizmet bu ayrımı göstermelidir. Proje yöneticisinin kişiye yeni görev vermesi hâlinde önceki muafiyetin kapsamı yeniden incelenir. Belgenin varlığı, kapsam dışında çalışmaya izin vermez.

Türkiye’de SGK primi de ödenir mi?

Geçerli T/A 1 ile sözleşme şartları kapsamında Alman mevzuatına tabi kalınabilir ve mükerrer sigortalılık önlenir.

YUPASS ne için?

Almanya’dan gelen sözleşme kapsamındaki kişinin Türkiye’de sağlık yardımı işlemlerinde kullanılır.

Görevlendirme 1 yıldan uzunsa?

Çalışma izni uzatması ve sosyal güvenlik süreleri ayrı ayrı takip edilir.

Alman yönetici sadece toplantıya gelirse?

Fiilî çalışma yapmayan kısa iş ziyareti ayrıca değerlendirilir; düzenli yönetim işi çalışma niteliğindedir.

Resmî dayanaklar

SGK – Almanya geçici görevlendirme; ÇSGB çalışma izni muafiyetleri; 6735 sayılı Kanun ve Türkiye–Almanya Sosyal Güvenlik Sözleşmesi. Bu rehber genel bilgilendirmedir.