Alman Şirketi Türk Tedarikçiyle NDA ve Ticari Sır Sözleşmesi Yaparken Neleri Koruma Altına Almalı?

Kısa ve net cevap: Alman şirketi Türk tedarikçi, üretici, distribütör veya potansiyel yatırım ortağıyla teknik ve ticari bilgi paylaşacaksa yalnız iki sayfalık genel bir gizlilik taahhüdüyle yetinmemelidir. NDA; hangi bilginin gizli olduğu, bilginin hangi amaçla kullanılabileceği, kimlerin erişebileceği, çalışan ve alt yüklenicilere aktarım, kopyalama ve saklama, kişisel veri içeren dosyalar, teknik numune ve prototipler, bilgi güvenliği, ihlal bildirimi, sözleşme sona erince iade/imha, tersine mühendislik, fikrî hakların devredilmediği, ispat ve yaptırım mekanizması gibi konuları ayrı ayrı düzenlemelidir. Türk hukukunda ticari sırların korunması tek bir “ticari sır kanunu”na bağlı değildir; TTK m.54 ve devamındaki haksız rekabet hükümleri, çalışan ve vekil sadakat borçları, sözleşme hükümleri ve koşulları varsa TCK m.239 birlikte önem taşır. Bu nedenle NDA’nın asıl değeri yalnız dava açıldığında değil, bilginin gerçekten sır olarak yönetildiğini gösterecek organizasyonel tedbirleri kurmasındadır.

Kısa Özet

Gizli bilgi nasıl tanımlanmalıdır?

NDA’nın en sık hatası, “taraflar arasında paylaşılan her türlü bilgi gizlidir” cümlesiyle yetinmektir. Bu yaklaşım pratikte hangi bilginin gerçekten korunduğunu tartışmalı hâle getirir. Teknik çizimler, CAD dosyaları, reçeteler, maliyet tabloları, müşteri listeleri, fiyatlama modeli, iş planı, kaynak kod, numune, prototip, üretim parametreleri, tedarikçi listeleri ve sözleşme görüşmeleri kategoriler hâlinde sayılmalıdır. Sözlü toplantıda açıklanan bilginin sonradan yazılı teyitle gizli bilgi kapsamına alınması da düzenlenebilir.

Bilginin “gizli” işareti taşıması tek koruma şartı yapılırsa işaretlenmemiş kritik dosyalar kapsam dışında kalabilir. Bunun yerine makul bir iş insanının niteliği gereği gizli olduğunu anlayacağı bilgilerin de korunduğu; buna karşılık kamuya açık, alıcının önceden hukuka uygun biçimde bildiği, bağımsız geliştirdiği veya üçüncü kişiden hukuka uygun aldığı bilginin istisna olduğu yazılmalıdır.

Hangi bilgiler gizlilik dışında bırakılır?

Kamuya daha önce açıklanmış bilgi, NDA’yı ihlal etmeksizin sonradan kamuya açılan bilgi, alıcının sözleşmeden önce belgeyle ispatlayabildiği bilgi ve bağımsız geliştirme istisnaları standarttır. Mahkeme veya idari makamın zorunlu açıklama talebinde ise mümkünse açıklama öncesinde diğer tarafa bildirim, yalnız gerekli kapsamda açıklama ve gizlilik tedbiri talep etme yükümlülüğü kurulmalıdır.

Bu istisnaların ispatı belgeye bağlanmalıdır. Türk tedarikçi “bu teknik yöntemi zaten biliyordum” diyorsa önceki tarihli proje dosyası veya bağımsız geliştirme kayıtları önem taşır. Aksi hâlde sonradan yaratılan genel savunmalar uyuşmazlığı büyütür.

Purpose limitation neden önemlidir?

Gizli bilginin yalnız “görülmemesi” değil, amaç dışında kullanılmaması gerekir. Alman şirket fiyat teklifi almak için teknik çizim gönderdiyse Türk tedarikçi bu çizimi rakip müşteri için üretim yapmak, kendi ürününü geliştirmek veya patent başvurusu hazırlamak için kullanmamalıdır. Sözleşmede izin verilen amaç somut yazılmalıdır.

Due diligence sürecindeki verinin yalnız şirket satın alma değerlendirmesi için kullanılacağı; işlem gerçekleşmezse ticari kullanım yapılamayacağı ayrıca belirtilir. Bu yaklaşım Alman şirketi Türkiye due diligence yazısıyla da bağlantılıdır.

Şirket içindeki kimler bilgiye erişebilir?

Need-to-know ilkesi uygulanmalıdır. Bilginin bütün çalışanlara açık ortak klasöre yüklenmesi, şirketin kendi gizlilik iddiasını zayıflatabilir. Projede görevi bulunan çalışan, danışman ve yönetici listesi veya erişim kategorileri belirlenir. Her erişen kişinin aynı veya daha sıkı gizlilik yükümlülüğüne tabi olması sağlanır.

Alman şirket bakımından da aynı disiplin geçerlidir. Karşı taraftan alınan Türk tedarikçi bilgileri merkez şirkette gereksiz biçimde yayılmamalıdır. NDA tek taraflı değil karşılıklıysa yükümlülükler simetrik veya bilgi akışına göre farklı kurulabilir.

Alt yüklenici ve grup şirketine aktarım nasıl düzenlenir?

Türk üretici işi alt yükleniciye verecekse Alman şirketin teknik dosyaları otomatik olarak üçüncü kişiye açılmamalıdır. Ön yazılı onay, alt yüklenicinin aynı gizlilik seviyesine tabi olması ve ana yüklenicinin ihlalden sözleşmesel sorumluluğu düzenlenebilir. Grup şirketlerine aktarım da “affiliate” tanımı ve ihtiyaç ölçüsüyle sınırlandırılmalıdır.

Grup şirketine aktarılan dosyada kişisel veri varsa NDA tek başına yeterli değildir. Türkiye’den Almanya’daki veri alıcısına yapılan aktarım için KVKK m.9 şartları ayrıca yerine getirilir. Müşteri ve tedarikçi dosyaları bakımından Alman ana şirkete kişisel veri aktarımı rehberi, ticari gizlilik sözleşmesinden ayrı yürütülecek bu kontrolü açıklar.

Know-how ile genel bilgi arasındaki fark nedir?

Know-how korunabilmek için uygulamada belirli, ticari değer taşıyan ve gizli tutulan bilgi bütününü ifade eder. Kamuya açık katalog veya genel sektör tecrübesi aynı koruma seviyesine sahip değildir. Alman şirket teknik reçete, tolerans, kaynak parametresi veya algoritma aktaracaksa bunları versiyon numarası ve teslim kaydıyla tanımlamalıdır.

Teknoloji lisansı da varsa NDA, lisans sözleşmesinin yerine geçmez. Kullanım hakkı, royalty ve geliştirilen iyileştirmelerin sahipliği know-how ve teknoloji lisansı rehberinde açıklandığı gibi ayrı düzenlenir.

Gizli dosya kişisel veri içeriyorsa ne olur?

Müşteri, çalışan veya tedarikçi gerçek kişilerine ait veriler KVKK kapsamında ayrıca korunur. NDA, KVKK’daki işleme şartı, aydınlatma, veri güvenliği veya yurt dışı aktarım yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Alman merkeze insan kaynakları listesi gönderiliyorsa standart sözleşme veya başka uygun güvence gerekebilir.

Bu nedenle şirketler “gizli bilgi” ve “kişisel veri” kavramlarını aynı sanmamalıdır. Bir ticari sır kişisel veri olmayabilir; bir çalışan telefonu ise ticari sır olmasa bile kişisel veridir. İki rejim birlikte uygulanabilir.

Bilgi güvenliği tedbirleri sözleşmeye yazılmalı mı?

Evet. Şifreli aktarım, rol bazlı erişim, çok faktörlü kimlik doğrulama, taşınabilir medyaya indirme yasağı, log tutma, olay bildirimi ve yedekleme politikası somutlaştırılabilir. “Makul güvenlik tedbirleri” ifadesi büyük teknoloji dosyalarında yetersiz kalabilir.

İhlal meydana geldiğinde tarafın kaç saat/gün içinde bildirim yapacağı, ilk olay raporunda hangi bilgilerin bulunacağı ve adli bilişim incelemesine nasıl izin verileceği önceden yazılmalıdır. Veri sızıntısı hem sözleşmesel hem KVKK hem de bazı olaylarda ceza hukuku sonucu doğurabilir.

Gizlilik yükümlülüğü kaç yıl sürmelidir?

Her bilgi için otomatik aynı süre doğru değildir. Fiyat listesi birkaç yıl sonra değerini kaybedebilir; üretim reçetesi veya kaynak kodu onlarca yıl ticari değer taşıyabilir. Ticari sır niteliğini koruduğu sürece devam eden yükümlülük ile diğer bilgiler için belirli yıl sınırı birlikte kurulabilir.

Sözleşme sona erince gizlilik borcunun da hemen sona ermesi çoğu projede korumayı anlamsızlaştırır. Özellikle üretim ve teknoloji ilişkilerinde post-termination süre açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşme sonunda bilgi nasıl iade veya imha edilir?

Fizikî numune, çizim, USB, prototip, basılı dosya ve dijital kopyaların iade/imhası ayrı ele alınmalıdır. Yedek sistemlerde otomatik kalan kopyalar için erişim yasağı ve normal yedek döngüsünde silme yöntemi kurulabilir. İmha tamamlandığında yetkili kişi tarafından yazılı sertifika verilmesi istenebilir.

Kanunen saklanması zorunlu kayıtlar istisna tutulabilir; fakat bunların aktif ticari kullanımına izin verilmez. Mahkeme uyuşmazlığı nedeniyle delil saklama gerekiyorsa legal hold prosedürü uygulanır.

Ceza koşulu, zararı ispat ve ihlalin durdurulması nasıl ayrılır?

Türk hukukunun uygulandığı NDA’da TBK m.179–182 ile tacir borçlu bakımından TTK m.22 birlikte incelenir. Ceza koşulu, koşulları oluştuğunda gerçek zarar bulunmasa da talep edilebilir; fakat sözleşmenin geçerliliği ve cezayı doğuran ihlal yine ortaya konulmalıdır. Zararı aşan bölüm için m.180’deki şartlar ayrıca uygulanır. Cezanın ödenmesiyle gizli bilginin kullanımının serbest hâle geldiği, metin ve hukuk incelenmeden varsayılmaz.

TTK m.22, tacir borçlunun sırf aşırılık iddiasıyla cezanın indirilmesini istemesini sınırlar. Bu nedenle iki ticari şirket arasında “mahkeme her yüksek cezayı zaten düşürür” düşüncesiyle metin imzalanmamalıdır. Buna karşılık hükmün baştan geçerli olup olmadığı ve emredici sınırlara aykırılığı ayrı sorudur. Dayanak: TTK m.22 ve TBK ceza koşulu hükümleri.

Varsayımsal olay: Tek dosya, birden çok gönderim

Teknik çizimin üç kişiye aynı e-posta ile gönderildiği varsayılsın. NDA’da “her ihlal için” ceza yazıyorsa bir gönderim mi, üç alıcı mı, her çizim mi yoksa devam eden her gün mü ayrı ihlal sayılacak? Bu hesap belirsiz bırakılmamalıdır. Ceza üst sınırı, devam eden kullanım ve birbirine bağlı fiillerin ele alınışı açık düzenlenmelidir. Belirsiz ifade, alacaklının istediği sayıda ceza çıkarabileceği anlamına gelmez.

Şirket dosyayı geri aldığını söylemiş fakat alıcılardan biri kullanmayı sürdürüyorsa para talebinin yanında kullanımın durdurulması ayrıca önem kazanır. TTK m.55–56 çerçevesinde haksız rekabetin şartları ve uygun koruma talepleri değerlendirilir. Gizli dosyayı gereksiz yere dava eklerinde herkese açmadan hangi bilginin korunacağı gösterilmelidir. Başvuru, teknik bilgiye erişimi artıran yeni bir sızıntı kanalı hâline getirilmemelidir.

Bilgi paylaşımını aşamalı yapmak

Fiyat teklifi aşamasında üreticinin bütün kaynak koduna veya tam reçeteye ihtiyacı olmayabilir. İlk aşamada kapasite ve maliyet hesabı için gerekli sınırlı veri; sonraki aşamada seçilen tedarikçiye üretim dosyası açılması önerilebilir. Bu, her proje için zorunlu tek yöntem değil, gereksiz açıklamayı azaltan bir tasarım seçeneğidir. Erişim, projenin gerçekleşen aşamasına göre genişletilir.

Numune verilmesiyle onu parçalayarak inceleme, üçüncü kişiye gönderme veya ticari üretimde kullanma yetkisi aynı değildir. Planlanan inceleme ve testler sözleşmede belirtilir; ilgili fikrî hak ve emredici hukuk sınırları saklı tutulur. Tedarikçinin fiyat hazırlamak için ihtiyaç duyduğu işlem yasaklanıyorsa bunun ticari etkisi de değerlendirilmelidir. Uygulanamayacak genel yasak yerine gerçek iş akışına uygun sınır kurulur.

Bağımsız geliştirme savunmasının kayıtları

Tedarikçi benzer bir ürünü zaten geliştirdiğini söylüyorsa eski proje sürümleri, test sonuçları ve çalışma tarihleri incelenir. Benzerlik tek başına bütün teknik çözümün kopyalandığını kanıtlamaz; buna karşılık dosyadaki özgün işaretlerin veya hataların aynen bulunması açıklanması gereken bir olgudur. Uzman incelemesi hangi benzerliğin genel teknik gereklilikten, hangisinin belirli bilgi paketinden kaynaklandığını ayırmalıdır.

Hash değeri dosyanın bütünlüğünü karşılaştırmada yardımcıdır; dosyanın kimin tarafından hangi tarihte oluşturulduğunu veya yetkisiz kullanıldığını tek başına ispatlayan sihirli belge değildir. Erişim kaydı, teslim, yetki ve işlem zamanı birlikte değerlendirilir. Yalnız ekran görüntülerine dayanmak yerine hukuka uygun biçimde asıl dijital kayıtların korunması planlanmalıdır.

Zorunlu açıklama ve gizlilik tedbiri

NDA, kanunen zorunlu açıklamayı veya yetkili makamın bağlayıcı talebini ortadan kaldıramaz. Açıklama kapsamı ve talebin yetkisi incelenir; hukuken izin verildiği ölçüde karşı tarafa bildirim ve gizlilik önlemleri değerlendirilir. Bildirimin kanunen yasak olduğu bir durumda sözleşme buna rağmen bildirim yapılmasını dayatamaz. Zorunlu olanın ötesindeki ticari açıklama ise ayrıca değerlendirilir.

Şirket içi inceleme gerekçesiyle çalışanların özel hesaplarına izinsiz girilmesi, gizlice cihaz kopyalanması veya ilgisiz kişisel verilerin toplanması önerilmez. Delilin hukuka uygun elde edilmesi, ihlal iddiasının gücünden bağımsız bir zorunluluktur. Yetkili merciler ve gerektiğinde uygun teknik uzmanlık üzerinden kayıtlar korunur.

Bu örnekler varsayımsaldır. Amaç ceza tutarını büyütmek değil; korunacak bilginin, izin verilen kullanımın ve ihlal hâlindeki talebin anlaşılmasını sağlamaktır. Üretim amacıyla devam eden kullanım hakkı verilecekse teknoloji lisansı rehberi ayrıca incelenmelidir; NDA tek başına bu lisansı yaratmaz.

TCK m.239 ne zaman gündeme gelir?

TCK m.239 ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin yetkisiz kişilere verilmesi veya açıklanmasını belirli koşullarda suç olarak düzenler. Her NDA ihlali otomatik suç değildir. Bilginin gerçekten kanundaki sır niteliği, failin bilgiyi hangi sıfatla öğrendiği ve açıklamanın unsurları somut olayda incelenir.

Ceza şikâyeti özel hukuk tazminatını otomatik tahsil etmez. Delillerin korunması ve ticari kullanımın durdurulması için hukuk mahkemesi tedbirleri ayrı yürütülebilir.

NDA ihlali nasıl ispatlanır?

Belge hash kayıtları, indirme logları, e-posta iletimleri, erişim yetkileri, dosya metadata’sı, toplantı tutanakları ve teslim listeleri önemlidir. Sızdırılan teknik dosyayla rakip üründeki özgün hata veya işaretlerin eşleşmesi güçlü teknik delil oluşturabilir. Gerektiğinde HMK m.400 kapsamında delil tespiti değerlendirilir.

İhlal şüphesi doğduğunda şirket çalışanlarının bilgisayarına hukuka aykırı biçimde müdahale edilmemeli; kişisel veri ve özel hayat sınırlarına uygun adli bilişim yöntemi kullanılmalıdır.

Alman–Türk NDA’sında hangi mahkeme veya tahkim seçilir?

Taraflar tacirse MÖHUK ve HMK çerçevesinde hukuk ve yetki/tahkim şartı kurulabilir. Gizlilik ihlalinde hızlı tedbir ihtiyacı nedeniyle seçilen tahkim kurumunun acil durum hakemi ve Türk mahkemelerinde geçici hukuki koruma imkânı birlikte değerlendirilmelidir.

Alman mahkemesi seçilmesi, Türkiye’de bulunan fabrika veya sunucudaki delil ve tedbir ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Uyuşmazlık maddesi NDA’nın sonunda standart kopyalanan bir paragraf değil, bilgi ve malvarlığının bulunduğu yere göre tasarlanmalıdır.

Türkiye geneli takip ve Mersin’den koordinasyon

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Alman şirketlerinin Türkiye’deki tedarikçi, üretici ve şirket uyuşmazlıkları görev/yetki kuralları ve üstlenilen dosyanın kapsamı çerçevesinde Mersin’den koordine edilir. Almanca başlangıç bilgisi için Almanca ana sayfa, genel yurt dışı temsil için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfası kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

NDA olmadan ticari sır korunmaz mı?

Koruma tamamen ortadan kalkmaz; TTK haksız rekabet ve diğer hükümler uygulanabilir. Ancak yazılı NDA kapsamı, kullanım amacını ve delili önemli ölçüde netleştirir.

Alman hukukundaki NDA Türkiye’de geçerli olur mu?

Tarafların hukuk seçimi ve sözleşmenin içeriği MÖHUK çerçevesinde değerlendirilir. Türkiye’de uygulanacak emredici hükümler ve ihtiyati tedbir rejimi ayrıca dikkate alınır.

Çalışanların ayrıca NDA imzalaması gerekir mi?

İş sözleşmesindeki sadakat/gizlilik borcu vardır; kritik know-how projelerinde ayrı politika veya gizlilik taahhüdü kapsamı somutlaştırabilir.

Cezai şart ne kadar olmalı?

Tek sabit oran yoktur. Bilginin ekonomik değeri, ihlal riski ve sözleşmenin niteliği dikkate alınır; ölçüsüz şartlardan kaçınılır.

Rakibe bilgi verilirse ihtiyati tedbir alınabilir mi?

HMK m.389 ve devamındaki şartlar varsa kullanımı ve açıklamayı durduracak geçici hukuki koruma talep edilebilir.

NDA’ya rekabet etmeme maddesi konulur mu?

Gizlilik ile rekabet yasağı farklı yükümlülüklerdir. Rekabet yasağı ayrıca süre, konu ve pazar bakımından rekabet hukuku ve sözleşme hukuku denetimine tabidir.

Know-how herkesçe bilinir hâle gelirse ne olur?

Gerçekten kamuya açık hâle gelen bilgi gizlilik istisnasına girebilir; ancak ihlal sonucu kamuya açılmışsa ihlal eden taraf bundan yararlanamaz.

Mahkemenin zorunlu açıklama talebi NDA ile engellenir mi?

Hayır. Sözleşmede istisna unutulmuş olsa da NDA kanuni yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Talebin yetkisi ve gerekli açıklama kapsamı incelenir; hukuk izin veriyorsa karşı tarafa bildirim ve gizlilik önlemleri değerlendirilir. Zorunlu sınırı aşan açıklamalar ayrı tutulur.

Resmî dayanaklar

6102 sayılı TTK: haksız rekabet m.54 ve devamı. 5237 sayılı TCK: m.239. 6098 sayılı TBK: sözleşme ve ceza koşulu hükümleri. Bu rehber genel bilgilendirmedir; korunacak bilgi seti ve tarafların fiilî güvenlik tedbirleri dosya bazında incelenmelidir.