Alman Yatırımcı Türk Anonim Şirkette Azınlık Pay Sahibi Olursa Hangi Hakları Kullanabilir?

Kısa ve net cevap: Alman yatırımcı AŞ azınlık hakları, yabancı yatırımcının Türk anonim şirkette çoğunluğu elinde bulundurmaması nedeniyle ortadan kalkmaz. Halka açık olmayan anonim şirkette sermayenin en az yüzde 10’unu, halka açık şirkette en az yüzde 5’ini oluşturan pay sahipleri TTK bakımından “azlık” haklarını kullanabilir. Bu haklar arasında yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını veya gündeme madde eklemesini isteme, finansal tabloların görüşülmesini erteleme, genel kurulun reddettiği özel denetim talebini mahkemeye taşıma ve şartları varsa haklı sebeple şirketin feshini isteme gibi güçlü araçlar vardır. Bunlara ek olarak her pay sahibinin genel kurulda bilgi alma ve inceleme, gündemde olmasa dahi belirli olaylar için özel denetim isteme, genel kurul kararının iptali ve yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin hakları bulunur. Alman yatırımcının yurt dışında olması bu hakları düşürmez; ancak pay sahipliği, temsil yetkisi, noter/apostil ve süre yönetimi doğru kurulmalıdır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Kısa Özet

Türk anonim şirkette “azlık” hangi pay oranıdır?

TTK, bazı hakları her pay sahibine, bazı güçlendirilmiş hakları ise belirli sermaye oranına ulaşan azlığa tanır. TTK m.411’e göre sermayenin en az onda birini oluşturan pay sahipleri, halka açık şirketlerde ise yirmide birini oluşturan pay sahipleri azlık çağrı hakkını kullanabilir. Esas sözleşmeyle bu oran daha aşağı çekilebilir; yukarı çıkarılması ise kanuni azlık korumasını zayıflatacak şekilde yapılamaz.

Bu nedenle Alman yatırımcı yüzde 8 payla halka kapalı şirkette kanuni yüzde 10 azlık eşiğine ulaşmayabilir; ancak esas sözleşme yüzde 5’e özel hak tanımış olabilir. Yüzde 12 pay sahibi ise kanuni azlık haklarını kullanabilir. Pay oranı değerlendirilirken sermaye artırımından sonra sulanma olup olmadığı ve payların gerçekten yatırımcı adına kayıtlı olup olmadığı kontrol edilir.

Almanya’daki yatırımcı haklarını Türkiye’ye gelmeden kullanabilir mi?

Tüzel kişi Alman yatırımcı, kendi yetkili organı veya usulüne uygun vekil aracılığıyla; gerçek kişi yatırımcı ise vekâletnameyle birçok pay sahipliği hakkını kullanabilir. Genel kurulda temsilci ortak olmak zorunda değildir. Ancak yabancı tüzel kişi adına vekâlet, Türk konsolosluğu yolundan değil Alman noter/tasdik zincirinden hazırlanır; gerçek kişi için konsolosluk veya Alman noter yolu somut duruma göre kullanılabilir.

Pay sahipliği hakları süreye bağlıysa vekâlet hazırlığı nedeniyle süre kaçırılmamalıdır. Genel kurul çağrısı, gündem talebi veya iptal davası için takvim önceden çıkarılır. Alman şirketin temsil yetkisi güncel Handelsregister belgeleriyle ispatlanır. Alman şirketin avukata vekâlet vermesi rehberi tüzel kişi temsil zincirini açıklar.

Azınlık pay sahibi hangi bilgi ve belgeleri isteyebilir?

TTK m.437 uyarınca finansal tablolar, konsolide finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve kâr dağıtım önerisi genel kuruldan önce pay sahiplerinin incelemesine hazır tutulur. Genel kurulda pay sahibi yönetim kurulundan şirket işleri, denetçiden denetimin yürütülmesi ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir.

Bilgi alma hakkı sınırsız şirket sırrı erişimi değildir. TTK m.437/3’teki şirket sırlarının açıklanması veya korunması gereken şirket menfaatlerinin tehlikeye girmesi gerekçesi somutlaştırılmalıdır. Talebin haksız reddinde reddi izleyen on gün içinde; talebin cevapsız bırakılması, ertelenmesi veya maddede sayılan diğer hâllerde makul bir süre sonra şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. TTK m.437/5’teki bu yol ile özel denetim istemi ve genel kurul kararının iptali davası farklıdır; her birinin süresi ayrı izlenir.

Finansal tablolar ve maddede sayılan raporlar genel kuruldan en az on beş gün önce incelemeye hazır bulundurulur. Ticari defter ve yazışmaların soruyla ilgili kısımlarının ayrıca incelenmesi için m.437/4’teki genel kurul izni veya yönetim kurulu kararı aranır. İzin verildiğinde inceleme uzman aracılığıyla yürütülür. Şirketin bütün ticari kayıtlarının koşulsuz biçimde kişisel e-posta adresine gönderilmesini istemek ile kanuni inceleme hakkı aynı değildir.

Alman yatırımcı özellikle ilişkili kişi işlemleri, yönetici ücretleri, grup şirketi alacakları, büyük varlık satışları ve sermaye artırımında yönetimden açıklama isteyebilir. Talep “bütün şirket belgelerini gönderin” şeklinde sınırsız değil, pay sahipliği hakkının kullanımına yönelik somut başlıklarla hazırlanmalıdır.

Azlık genel kurulu nasıl toplantıya çağırabilir?

TTK m.411’e göre yüzde 10/yüzde 5 azlık, yönetim kurulundan yazılı olarak gerekçeleri ve gündemi belirterek genel kurulu toplantıya çağırmasını isteyebilir. Ticaret Bakanlığı yönetmeliği uygulamada bu talebin noter aracılığıyla yapılmasını düzenler. Talebin amacı, yönetim kurulunun gündeme almadığı ciddi bir konunun pay sahiplerinin önüne getirilmesidir.

İki durum birbirinden ayrılır. Yönetim kurulu çağrı talebini kabul etmişse, TTK m.411/4 uyarınca toplantının en geç kırk beş gün içinde yapılmasını sağlayacak çağrıyı gerçekleştirir; aksi hâlde çağrıyı istem sahipleri yapar. Talep reddedilmiş veya yedi iş günü içinde olumlu yanıt verilmemişse, TTK m.412 uyarınca şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Mahkeme toplantıyı gerekli görürse gündemi düzenleyip çağrıyı yapmak üzere kayyım atar. Kabul edilmiş talebin uygulanmaması ile ret veya cevapsızlık aynı başvuru koşulu değildir.

Çağrı ve gündeme madde ekleme isteminin noter aracılığıyla yapılması doğrudan TTK m.411/3’te öngörülür. Yalnız genel bir e-posta göndermek bu şeklin yerine geçtiği varsayımıyla kullanılmamalıdır. Pay oranının, noter bildiriminin yönetim kuruluna ulaşma tarihinin, yanıtın ve planlanan toplantı gününün ayrı ayrı belgelenmesi gerekir.

Azlık mevcut genel kurul gündemine madde ekletebilir mi?

Genel kurul zaten toplanacaksa azlık, karara bağlanmasını istediği konunun gündeme konulmasını talep edebilir. Talep gerekçeli ve yazılı olmalıdır. Yönetmelik, gündeme madde koyma talebinin çağrı ilanının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasına ilişkin ilan ücretinin yatırılmasından önce yönetim kuruluna ulaşmasını arar.

Gündeme “şirketin durumu görüşülsün” gibi belirsiz ifade yerine belirli karar konusu yazılmalıdır. Örneğin belirli yönetim kurulu üyesinin görevden alınması, özel denetim talebi veya belirli ilişkili kişi işleminin açıklanması gibi. Talebin reddedilmesi hâlinde kanuni başvuru yolları ve genel kurul kararlarının iptali ayrı değerlendirilir.

Finansal tabloların görüşülmesini erteleme hakkı ne sağlar?

TTK m.420, finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konuların azlığın istemi üzerine toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılmasını öngörür. Bu hak, azlığın mali bilgileri incelemesi ve sorularına yanıt alması için güçlü bir korumadır. İlk erteleme için ayrıca gerekçe göstermek kanunda aranmaz.

İkinci erteleme ise finansal tabloların itiraza uğrayan ve tutanağa geçirilmiş noktaları hakkında dürüst hesap verme ilkesi ölçüsünde cevap verilmemiş olması şartına bağlıdır. Alman azınlık yatırımcı, tabloların belirsiz veya ilişkili kişi işlemlerinin açıklamasız olması hâlinde toplantı tutanağına somut itirazlarını yazdırmalıdır.

Özel denetim nasıl istenir?

TTK m.438’e göre her pay sahibi, pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekliyse ve bilgi alma/inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteyebilir; bu talep gündemde bulunmasa dahi ileri sürülebilir. Genel kurul kabul ederse şirket veya her pay sahibi otuz gün içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Genel kurul özel denetim istemini reddederse TTK m.439 kapsamında üç ay içinde şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Başvuru hakkı, halka kapalı şirkette sermayenin en az yüzde 10’unu veya halka açık şirkette en az yüzde 5’ini oluşturan pay sahiplerine; alternatif olarak paylarının itibari değeri toplamı en az 1.000.000 TL olan pay sahiplerine tanınır. Bir milyon liralık tutar payların piyasa fiyatı ya da yatırımcının ödediği alım bedeli değildir.

Örneğin sermayesi 50 milyon TL olan halka kapalı bir şirkette itibari değeri 1 milyon TL’lik pay yüzde 2’ye karşılık gelir. Bu pay sahibi yüzde 10’a ulaşmasa da m.439’daki tutar alternatifini karşılar; yine de bilgi alma veya inceleme hakkının önceden kullanılması, genel kurulun ret kararı ve m.439/2’deki ihlal-zarar koşullarını göstermesi gerekir. Eşiğin karşılanması özel denetçinin otomatik atanması demek değildir. Kurucuların veya organların kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek şirkete veya pay sahiplerine zarar verdiği ikna edici biçimde ortaya konulmalıdır.

Özel denetim, şirketin bütün geçmişini sınırsız araştıran genel soruşturma değildir. İncelenecek belirli olay açıkça tanımlanmalıdır. Örneğin ana ortağa yapılan belirli varlık satışı, grup şirketine verilen kredi veya yönetim kurulunun açıkladığı belirli mali işlem.

Azlık haklı nedenle şirketin feshini isteyebilir mi?

TTK m.531, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden pay sahiplerine haklı sebeplerin varlığında şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden şirketin feshini isteme hakkı verir. Mahkeme fesih yerine davacı pay sahiplerine paylarının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun başka bir çözüme karar verebilir.

Haklı sebep otomatik liste değildir. Sürekli bilgi saklama, sistematik kâr dağıtmama, azlığın haklarını etkisizleştiren kötüye kullanım, şirket malvarlığının çoğunluk lehine boşaltılması gibi olaylar somut bütünlük içinde değerlendirilir. Fesih ağır bir yaptırım olduğundan mahkeme ölçülü alternatif çözümü tercih edebilir.

Genel kurul kararının iptali azlık hakkından farklı mıdır?

Evet. Genel kurul kararının iptali için her zaman yüzde 10 azlık eşiği aranmaz. TTK m.445 ve devamındaki şartları sağlayan pay sahipleri kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararına karşı iptal davası açabilir. Dava için üç aylık hak düşürücü süre önemlidir.

Sitede bu konu için ayrı olarak yurt dışındaki anonim şirket pay sahibinin genel kurul kararını iptal ettirmesi rehberi bulunmaktadır. Bu yazı aynı davayı tekrar etmez; dava öncesindeki bilgi, çağrı, erteleme, özel denetim ve fesih araçlarını bir araya getirir.

Alman azınlık yatırımcı kanuni haklarını sözleşmeyle güçlendirebilir mi?

Evet. Yatırım sözleşmesi ve esas sözleşmede kanuna uygun şekilde yönetim kurulu atama hakkı, belirli konularda veto, bilgi paketleri, bütçe onayı, tag-along, önalım ve sulandırma koruması düzenlenebilir. Ancak sözleşmesel veto hakkı ile TTK’daki kanuni azlık hakkı aynı şey değildir.

Örneğin yüzde 8 pay sahibi Alman yatırımcı kanuni yüzde 10 azlık eşiğine ulaşmasa bile ortaklar sözleşmesinde bütçe ve sermaye artırımı için onayı aranabilir. Buna karşılık sözleşmenin ihlaliyle alınan şirket organ kararının geçerliliği ve yatırımcının sözleşmesel tazminat hakkı ayrı incelenir. Kurumsal hakların mümkün olduğu ölçüde esas sözleşmeye yansıtılması önemlidir.

Almanya’dan elektronik genel kurula katılım mümkün mü?

TTK ve ikincil düzenlemeler anonim şirketlerde elektronik genel kurul sistemine imkân verir. Sistemi uygulayan şirketlerde pay sahibi elektronik ortamda toplantıyı izleyebilir, görüş bildirebilir ve oy kullanabilir. Şirketin esas sözleşmesinde gerekli hüküm, teknik rapor ve sistem kayıtları bulunmalıdır.

Alman yatırımcı açısından elektronik katılım seyahat ihtiyacını azaltır; ancak EGKS kaydı, temsilci bildirimi ve toplantı öncesi elektronik prosedürlerin süresinde tamamlanması gerekir. Elektronik katılım mümkün değilse vekil aracılığıyla temsil yolu kullanılır.

Azınlık uyuşmazlığında hangi belgeler saklanmalıdır?

Pay defteri, pay senedi, ticaret sicili, esas sözleşme, ortaklar sözleşmesi, genel kurul çağrıları, toplantı tutanakları, yönetim kurulu kararları, bilgi talepleri ve verilen cevaplar arşivlenmelidir. Almanya’dan gönderilen e-posta tek başına kanunda noter veya yazılı şekil aranan talebin yerine geçmeyebilir.

İlişkili kişi işlemi veya şirket varlığının eksiltilmesi iddiası varsa sözleşme, banka hareketi ve değerleme belgeleri toplanmalıdır. Mahkemeye başvuru yapılmadan önce talep edilen hakkın hangi kanuni koşulunun gerçekleştiği belge bazında gösterilmelidir.

Türkiye geneli dosya takibi ve Mersin’den koordinasyon

Anonim şirketin merkezi Türkiye’nin başka bir ilinde olabilir; azlık davalarında yetkili mahkeme çoğu kez şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; üstlenilen şirket uyuşmazlıkları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir.

Almanca bilgi isteyen yatırımcılar Almanca Türkiye hukuku ana sayfasını, genel temsil için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasını kullanabilir.

Sık sorulan sorular

Türk anonim şirkette yüzde kaç pay azlık sayılır?

Halka açık olmayan anonim şirkette sermayenin en az yüzde 10’u, halka açık şirkette en az yüzde 5’i TTK’daki birçok azlık hakkının eşiğidir. Esas sözleşme daha düşük oran tanıyabilir.

Yüzde 5 pay sahibi halka kapalı şirkette hiçbir azınlık hakkı kullanamaz mı?

Kanuni yüzde 10 eşiğine bağlı hakları tek başına kullanamayabilir; ancak her pay sahibine tanınan bilgi alma, özel denetimi genel kuruldan isteme ve şartları varsa genel kurul iptal davası gibi hakları vardır. Esas sözleşme ayrıca daha düşük azlık oranı tanıyabilir.

Yönetim kurulu genel kurulu çağırmazsa ne yapılır?

TTK m.411’deki usule uygun azlık talebi reddedilir veya süresinde olumlu cevap verilmezse m.412 kapsamında şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesinden genel kurulu çağırmak üzere kayyım atanması istenebilir.

Özel denetim için önce bilgi alma hakkı kullanılmalı mı?

Evet. TTK m.438 özel denetim talebinde pay sahipliği haklarının kullanılması için gereklilik ve daha önce bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılmış olması şartını arar.

Genel kurul özel denetimi reddederse süre nedir?

TTK m.439’daki şartları taşıyan azlık, ret kararından sonra üç ay içinde şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir.

Azlık finansal tabloların görüşülmesini kaç kez erteletebilir?

İlk erteleme azlığın istemiyle bir ay için yapılır. İkinci erteleme için itiraz edilen ve tutanağa geçirilen konular hakkında dürüst hesap verme ölçüsünde yanıt verilmemiş olması gerekir.

Azlık şirketi doğrudan feshedebilir mi?

Hayır. TTK m.531 şartlarında mahkemeden fesih talep edilir. Mahkeme fesih yerine payların gerçek değerinin ödenerek davacının çıkarılması veya başka uygun çözüm kararı verebilir.

Alman şirket azlık hakkı için Türkiye’ye gelmek zorunda mı?

Usulüne uygun temsil belgesi ve vekâletle birçok başvuru avukat aracılığıyla yürütülebilir. Genel kurul elektronik katılım veya temsil yolu şirket sistemine göre ayrıca kullanılabilir.

Resmî dayanaklar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.411–412 azlık çağrı hakkı, m.420 erteleme, m.437 bilgi alma, m.438–441 özel denetim ve m.531 haklı nedenle fesih. T.C. Ticaret Bakanlığı – Şirketler SSS: anonim şirket genel kurul ve elektronik kurul uygulaması. Bu içerik genel bilgilendirmedir; pay oranı, şirketin halka açıklığı, esas sözleşme ve somut ihlal birlikte değerlendirilmelidir.