Yurt Dışındaki Mirasçı Türkiye’de Vasiyetnamenin Açılması Duruşmasına Gelmek Zorunda mı?
Kısa ve net cevap: Hayır. Yurt dışında yaşayan mirasçının Türkiye’de vasiyetnamenin açılması sırasında mutlaka şahsen bulunması zorunlu değildir. Türk Medeni Kanunu m.596’ya göre vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer isterlerse hazır bulunmak üzere çağrılır. Yurt dışındaki mirasçı uygun vekâletnameyle avukatı aracılığıyla dosyayı takip edebilir, vasiyetname örneğini alabilir ve gerekiyorsa iptal, tenkis veya mirasçılık haklarına ilişkin sonraki işlemleri planlayabilir.
Vasiyetname Neden Mahkemede Açılır?
Vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın son iradesinin resmî olarak ortaya konulmasını ve bilinen ilgililere bildirilmesini sağlar. Bu aşamada mahkeme her zaman vasiyetnamenin kesin geçerliliği hakkında hüküm kurmaz; geçerlilik tartışması ayrı dava konusu olabilir.
Bir Aylık Süre
TMK m.596’daki bir ay, vasiyetnamenin mahkemeye tesliminden itibaren açılması için öngörülen süredir. Bu hüküm, mirasçıların bir ay içinde mutlaka Türkiye’ye gelip dava açması gerektiği anlamına gelmez. Mahkeme belgenin geçerli olup olmadığına bakmadan açılma işlemini yapar. Sonradan başka bir vasiyetname ortaya çıkarsa onun için de aynı işlemler yürütülür. Mahkemenin açılmayı bir aydan sonra yapması, vasiyetnameyi sırf bu nedenle geçersiz kılmaz; mirasçıların diğer başvuru süreleri kendi başlangıçlarına göre hesaplanır.
TMK m.595 uyarınca belgeyi elinde bulunduran kişi, mirasbırakanın ölümünü öğrendiğinde vasiyetnameyi gecikmeksizin sulh hâkimine teslim eder. Belgenin kendisine yararlı olup olmadığını veya el yazısının tartışmalı olmasını gerekçe göstererek saklayamaz. Fotokopiyle başvuru hazırlığı yapılmışsa aslın nerede olduğu da açıklanmalıdır. Belgenin kenarına not yazılmamalı, sayfaları değiştirilmemeli ve ekleri ayrılmamalıdır. Teslim tutanağı veya mahkeme alındısı saklanır. Resmî dayanak: Türk Medeni Kanunu m.595-598.
Açılma, bildirim ve mirasçılık belgesi birbirinden farklıdır
Açılma, belgenin mahkemece ortaya çıkarılıp okunmasıdır. Bildirim ise TMK m.597 çerçevesinde ilgili bölümlerin onaylı örneklerinin hak sahiplerine ulaştırılmasıdır. Bilinen adreslere yapılacak tebligat ile adresi bilinmeyen kişiler için öngörülen ilan aynı işlem değildir. Duruşma davetiyesinin alınması, belgenin içeriğinin tamamının usulüne uygun bildirildiğini her durumda göstermez. Dosyada davetiye, açılma tutanağı, vasiyetname örneği ve tebliğ mazbatası ayrı ayrı incelenmelidir.
TMK m.598’deki diğer bir aylık süre, mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufun bildirilmesinden sonra itiraz edilmemesi hâlinde atanmış mirasçıya yahut vasiyet alacaklısına belge verilmesiyle ilgilidir. Bu süre, vasiyetnamenin iptali veya tenkis davasının genel süresi değildir. Bir ay içinde açılma dosyasına itiraz yazılmış olması da ayrıca açılması gereken iptal veya tenkis davasının yerine geçmez. Mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebilmesi ile başka bir talebin hak düşürücü süresi birbirine karıştırılmamalıdır.
| İşlem | Sürenin veya işlemin anlamı |
|---|---|
| Vasiyetnamenin mahkemeye teslimi | Belgeyi elinde tutan kişi, ölümü öğrendikten sonra gecikmeksizin teslim eder. |
| TMK m.596 kapsamında açılma | Mahkemeye teslimden itibaren bir ay içinde yapılması öngörülür. |
| TMK m.598 kapsamında itiraz | Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısına belge verilmesi bakımından bildirimden sonraki bir aylık dönemdir. |
| Vasiyetnamenin iptali | TMK m.559’daki öğrenme ve mutlak üst süreler ayrıca uygulanır. |
| Tenkis | TMK m.571’deki saklı pay ihlalini öğrenme ve mutlak üst süreler ayrıca uygulanır. |
Atanmış mirasçı ile belirli mal vasiyeti alacaklısı
Vasiyetnamede bir kişiye bütün mirasın veya belirli bir oranının bırakılması ile yalnız bir dairenin, aracın veya para tutarının verilmesi aynı sonuçları doğurmaz. Atanmış mirasçı, TMK m.599’daki mirasın kazanılması düzenine göre değerlendirilir. Belirli mal vasiyeti alacaklısı ise TMK m.600 kapsamında vasiyeti yerine getirme görevlisine veya yükümlü mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir. Belgenin açılması, her vasiyet alacaklısını otomatik olarak bütün terekenin mirasçısı yapmaz.
Örneğin “Mersin’deki dairem yeğenime verilsin” ifadesinin ne anlama geldiği, belgenin bütünü ve mirasbırakanın iradesiyle incelenir. Açılma tutanağını almak, bu dairenin tapusunun o gün kendiliğinden yeğene geçtiğini göstermez. Gerekli tescil, teslim veya ifa işlemleri ayrıca yürütülür. Buna karşılık “bütün malvarlığımın yarısı yeğenimindir” gibi mirasçı atama içeren düzenleme farklı değerlendirilir. Yalnız başlığa veya günlük dilde kullanılan “mirasçı” kelimesine bakılarak sonuç çıkarılmaz.
Yurt dışındaki mirasçı için doğru mahkeme nasıl belirlenir?
Mirasbırakanın son yerleşim yeri Türkiye’deyse sulh hukuk dosyasının yeri bu bağlantı üzerinden belirlenir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri Almanya veya başka bir ülkedeyse milletlerarası yetki ayrıca incelenir. MÖHUK m.43, mirasa ilişkin davalarda ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri ve bu yerin Türkiye’de bulunmaması hâlinde tereke mallarının bulunduğu yer bağlantısını düzenler. Belgenin nerede bulunduğu, Türkiye’deki tereke ve başka ülkede yürüyen işlemler birlikte ortaya konulmalıdır.
Yurt dışında yaşayan mirasçı, avukatın Mersin’deki ofisine vekâlet verdiği için bütün miras işlemlerinin Mersin mahkemelerinde yapılacağını varsaymamalıdır. Büromuzun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; diğer illerdeki dosyalar ilgili merciin görev ve yetkisi korunarak Mersin’den koordine edilir. Yabancı mahkeme kararı, yabancı noter belgesi ve bizzat vasiyetname de aynı belge türü değildir. Türkiye’de hangi işlemin talep edildiği baştan açıklanır. Kaynak: 5718 sayılı Kanun m.20 ve m.43.
Açılma dosyasında itiraz nasıl somutlaştırılır?
Belgenin imzasının mirasbırakana ait olmadığı, tarihinin değiştirildiği, daha sonraki bir vasiyetname bulunduğu veya mirasçı listesinin eksik olduğu düşünülüyorsa bu hususlar birbirinden ayrılarak yazılır. Açılma dosyasında verilen dilekçe, belgenin okunmasını engelleme amacıyla değil itirazın ve delil taleplerinin kayda geçirilmesi amacıyla hazırlanmalıdır. Mahkemenin açılma işlemini yapması, itirazı esastan reddeden kesin bir iptal hükmü sayılmaz.
İmza itirazında karşılaştırmaya elverişli belgelerin nerede olduğu belirtilir. Ehliyet itirazında ise yalnız yaşlılık veya hastalık adı yeterli değildir; vasiyetnamenin düzenlendiği tarihteki ayırt etme gücüne ilişkin sağlık kayıtları ve diğer deliller araştırılır. Mirasbırakanın yıllar sonra geçirdiği rahatsızlık, daha önceki işlemin ehliyetsiz yapıldığını tek başına kanıtlamaz. Bu inceleme için gereken uzman değerlendirmesi, açılma tutanağının basitçe değiştirilmesiyle elde edilmez.
İptal ve tenkis süreleri nasıl ayrılır?
Türk hukukunun uygulandığı iptal talebinde TMK m.559 uyarınca davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süre vardır. Mutlak üst süre, vasiyetnamenin açılması veya diğer tasarruflarda mirasın geçmesi üzerinden iyiniyetli davalıya karşı on yıl, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıldır. Bu süreler, belgenin geçersizliğinin savunma olarak ileri sürülmesine ilişkin kuraldan ayrıdır. Dava açmak ile bir talebe karşı hükümsüzlük savunması yapmak aynı şey değildir.
Tenkiste TMK m.571 uygulanır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve kanundaki başlangıca göre on yıllık mutlak süre söz konusudur. İptal davasındaki kötüniyete bağlı yirmi yıllık süre tenkis davasına otomatik aktarılmaz. Ayrıca her yasal mirasçı saklı paylı mirasçı değildir. Hangi hakkın ihlal edildiği, tasarrufun geçersiz mi yoksa geçerli olup saklı payı aşan bir kazandırma mı olduğu belirlenir. İki davanın koşullarını karıştırmak yanlış talep ve süre hesabı doğurur.
Mirasın reddi ve tereke borçları ayrıca kontrol edilmelidir
Vasiyetnamenin açılmasını beklemek, bütün mirasçılar için mirası ret süresini kendiliğinden durdurmaz. Yasal mirasçı ile atanmış mirasçının ret süresinin başlangıcı TMK m.606 ve ilgili hükümler çerçevesinde ayrı hesaplanır. Terekenin borca batık olduğu iddiasında hükmen ret, gerçek ret ve resmî defter tutulması da farklı kurumlardır. Açılma oturumuna katılmamak, usulüne uygun mirası ret beyanı değildir.
Mirasçı, borç durumunu bilmeden tereke parasını kendi yararına kullanma, taşınmaz satma veya miras ortaklığı hesabını boşaltma gibi işlemlere girişmemelidir. Olağan yönetim ve zorunlu koruma işlemleriyle mirası sahiplenme sonucuna yol açan tasarruflar ayrı değerlendirilir. Tereke borçlarının araştırılması için banka, icra, vergi ve şirket kayıtlarının hangi ölçüde gerektiği somutlaştırılır. Bu kontrol, vasiyetnameden bir mal kazanma beklentisinden bağımsız yürütülür.
Malvarlığını koruma tedbirleri ve hesapların durumu
Vasiyetnamenin sulh hukukta açılması, bütün banka hesaplarını ve taşınmazları kendiliğinden süresiz bloke eden bir işlem değildir. Terekenin korunmasına ilişkin TMK m.589 ve devamındaki önlemler, gerekiyorsa mühürleme, defter veya yönetim düzeni ayrı değerlendirilir. Bir taşınmazın yeniden devredilmesi tehlikesinde açılacak davayla bağlantılı ihtiyati tedbirin koşulları da somut olarak gösterilmelidir. Sırf mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunması, istenen her tedbirin kabul edilmesini gerektirmez.
Başvuruda korunması istenen mal, kayıt bilgisi, riskin kaynağı ve talep edilen önlemin kapsamı açıklanır. Terekeyi yönetmek için atanan temsilci, vasiyetnamenin iptalini otomatik olarak sağlamaz. Vasiyeti yerine getirme görevlisi ile tereke temsilcisi de farklı yetkilere sahiptir. Görev belgesinin kapsamı okunmadan kişisel banka hesabına tahsilat yönlendirilmez; miras ortaklığına ait para ile kişisel alacak ayrılır.
Yabancı belge ve tercüme hazırlığı
Almanca vasiyetnamenin tam ve okunaklı örneği, varsa ekleri ve yabancı makamca düzenlenen ilgili tutanaklarla birlikte alınmalıdır. Türkçe tercümede sayfalar eksiltilmemeli, mirasçı atama ile belirli mal bırakmaya ilişkin ifadeler aynı kelimeyle geçiştirilmemelidir. HMK m.223 yabancı dildeki belgenin tercümesini; m.224 yabancı resmî belgelerin tasdikini düzenler. Apostil, belgenin içeriğinin maddi olarak doğru veya vasiyetnamenin Türk hukukuna göre geçerli olduğunu onaylayan bir karar değildir.
Şekil bakımından uygulanacak hukuk ile mirasın esasına uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. Yabancı ülkede düzenlenmiş belgenin Türkiye’de kullanılması için her zaman yeni bir Türk vasiyetnamesi hazırlanması gerekmez. Buna karşılık yabancı makamın mirasçılık belgesinin bulunması da Türkiye’deki bütün taşınmazların başka inceleme yapılmadan devredileceği anlamına gelmez. İlgili milletlerarası sözleşmeler, MÖHUK ve talep edilen işlemin niteliği birlikte değerlendirilir.
Örnek dosya takvimi: Almanya’daki mirasçı
Varsayımsal olarak mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesine teslim edilmiş ve Almanya’da yaşayan çocuğuna duruşma davetiyesi gönderilmiş olsun. Mirasçı önce davetiyedeki dosya numarasını ve mahkemeyi doğrular; vasiyetname, açılma tutanağı ve tebligat kayıtlarını ister. Belgenin içeriğini ilk kez hangi tarihte öğrendiğini, iptal sebebini ne zaman fark ettiğini ve saklı pay ihlalini gösteren malvarlığı bilgisini ne zaman edindiğini ayrı kaydeder.
Vekil dosyaya katılıp itirazı sunarken iptal veya tenkis için ayrıca dava gerekip gerekmediğini belirler. Mirasçı yalnız açılma dosyasındaki itirazının sonuçlanmasını bekleyerek diğer süreleri geçirmez. Belge verilmesine ilişkin bir aylık dönem ile esas davadaki bir yıllık süre aynı çizelgede farklı başlıklar altında tutulur. Bu örnek belirli bir dosyanın son gününü hesaplamaz; gerçek hesap tebliğ evrakı ve öğrenme olgularıyla yapılır.
İşlem sonunda alınacak belgeler
Dosya takibinin sonunda yalnız “vasiyetname açıldı” bilgisiyle yetinilmez. Okunan belgenin tam örneği, açılma tutanağı, kime hangi bölümün bildirildiği, varsa itirazlar ve verilen mirasçılık veya vasiyet alacaklısı belgesi dosyada tutulur. Başka bir vasiyetname ortaya çıktığında ilk dosyayla bağlantısı kurulur. Tapu ve banka işlemine geçilecekse belgeyi isteyen kurumun talebi ayrıca kontrol edilir; açılma işlemiyle malın teslimi birbirine eşit sayılmaz.
Yurt dışındaki müvekkile, yapılan işlem ve hâlen korunması gereken süreler yazılı aktarılır. Genel bir vekâlet, sulh, ibra veya feragat gibi sonuçları ağır işlemler için gereken açık yetkinin yerine her durumda geçmez. İstenen yetki işlemle sınırlı ve anlaşılır hazırlanır. Böylece mirasçı Türkiye’ye seyahat etmeden dosyayı izlerken hangi hakkın kullanıldığını ve hangi sonraki işlemin gerektiğini görür.
Yurt Dışındaki Mirasçıya Çağrı
Mirasçının bilinen yurt dışı adresi varsa tebligatın 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve uluslararası tebligat kurallarına uygun yapılması gerekir. Eski Türkiye adresine yapılan usulsüz tebligatın sonuçları için Usulsüz Tebligat Rehberi incelenebilir.
Duruşmaya Katılmamak Hakkı Kaybettirir mi?
Vasiyetnamenin açılması oturumuna katılmamak tek başına mirasçılık veya dava haklarını ortadan kaldırmaz. Ancak vasiyetnamenin içeriğini öğrenme tarihi, iptal veya tenkis davalarının süreleri bakımından önem taşıyabilir. Bu nedenle çağrı veya karar ulaştığında dosya gecikmeden incelenmelidir.
Vasiyetname İptal Edilebilir mi?
Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka/ahlaka aykırılık veya şekil eksikliği gibi TMK m.557’de sayılan sebepler varsa vasiyetnamenin iptali davası gündeme gelebilir. İptal ve tenkis aynı dava değildir.
Saklı Pay Zedelenmişse
Vasiyetname geçerli olsa bile saklı paylı mirasçının payı zedelenmişse tenkis davası değerlendirilebilir. Bu konuda ayrıca Yurt Dışındaki Mirasçının Tenkis Davası rehberi kullanılabilir.
Yabancı Ülkede Düzenlenen Vasiyetname
Vasiyetname Almanya veya başka ülkede düzenlenmişse şekil ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. Sitedeki Yurt Dışında Düzenlenen Vasiyetname Türkiye’de Geçerli mi? yazısı bu ayrı konuyu açıklar.
Türkiye’ye Gelmeden Dosya Takibi
Avukat mahkeme dosyasını inceleyebilir, vasiyetname ve tutanak örneklerini alabilir, mirasçılık belgesi ve tapu/banka işlemlerini koordine edebilir. Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfası genel çalışma sistemini açıklar.
Vekâletname
Almanya’da yaşayan mirasçı için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanya’dan Avukata Vekâletname rehberleri kullanılabilir. Almanca bilgi için Almanca ana sayfa mevcuttur.
Belge Listesi
- Ölüm kayıt örneği,
- Mirasçılık belgesi veya nüfus kayıtları,
- Vasiyetname açılması dosya numarası,
- Yurt dışı adres ve tebligat evrakı,
- Varsa önceki vasiyetname veya miras sözleşmesi,
- Tapu ve malvarlığı bilgileri.
Sık Sorulan Sorular
Almanya’da yaşıyorum, vasiyetname açılışına gitmezsem dava düşer mi?
Hayır. Hazır bulunma zorunlu değildir; ancak içeriğin öğrenilmesi ve sonraki dava süreleri bakımından dosya takip edilmelidir.
Vasiyetname açılınca otomatik geçerli mi olur?
Hayır. Açılma, belgenin içeriğinin resmî şekilde ortaya konulmasıdır; geçerlilik ayrı dava konusu olabilir.
Açılma dosyasına itiraz dilekçesi verdim; ayrıca iptal davası gerekir mi?
Açılma dosyasındaki itiraz ile vasiyetnamenin iptali davası farklıdır. İleri sürülen sebebin TMK m.557 kapsamına girip girmediği ve m.559’daki süre ayrıca değerlendirilir. İtiraz dilekçesinin verilmesi, açılması gereken esas davanın kendiliğinden açıldığı anlamına gelmez. Avukat bu nedenle her başvurunun dosya numarasını ve talep sonucunu ayrı takip etmelidir.
Vasiyetnamede tek bir daire bana bırakıldıysa bütün mirasın borçlarından sorumlu muyum?
Belirli mal vasiyeti alacaklısı ile atanmış mirasçı sıfatı ayrılır. Tek bir mal bırakılması her olayda kişinin bütün terekenin mirasçısı yapıldığı anlamına gelmez; belgenin bütünü ve irade incelenir. Vasiyetin ifası, tereke borçları ve diğer haklarla ilişkisi kendi hükümlerine tabidir. Açılma tutanağında kişinin adının bulunması tek başına bu sıfat sorununu çözmez.
Başka bir vasiyetname daha bulunduysa ilk dosya yok mu sayılır?
Sonradan çıkan belge de sulh hâkimine teslim edilir ve açılma işlemleri yürütülür. Belgelerin tarihleri, birbirleriyle ilişkileri ve önceki tasarrufun kaldırılıp kaldırılmadığı ayrıca değerlendirilir. Belgenin daha yeni tarihli olması, içeriği ve geçerliliği incelenmeden bütün önceki düzenlemelerin otomatik olarak yok sayılmasını gerektirmez. Her iki belgenin aslı ve ekleri korunmalıdır.
Vasiyetnamenin fotokopisi yeterli olur mu?
Fotokopi ilk incelemede kullanılabilir; ancak aslın kimde ve nerede olduğu açıklanmalıdır. Aslın mevcut olmadığı dosyada belgenin içeriği, varlığı ve kaybolma koşulları ayrıca ispat konusu olur. Fotokopinin aynı belge gibi kesin geçerli sayıldığı veya her durumda değersiz olduğu varsayılmaz. Mevcut kayıt değiştirilmeden mahkemeye sunulur ve gerekiyorsa asıl belgenin getirtilmesi istenir.
Vasiyetnamenin açılmasını beklerken mirası ret süresi de durur mu?
Bütün mirasçılar bakımından otomatik durma yoktur. Yasal ve atanmış mirasçının ret süresinin başlangıcı farklı koşullara bağlanmıştır. Ölüm, mirasçılık sıfatı ve tasarrufun bildirilmesi tarihleri ayrı incelenir. Tereke borçları belirsizse ret, resmî defter veya diğer koruyucu yolların süresi açılma dosyasından bağımsız olarak izlenmelidir.
Resmî mevzuat nerede?
Türk Medeni Kanunu m.595-598 güncel metni kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yurt dışındaki mirasçı vasiyetnamenin açılması için Türkiye’ye gelmek zorunda değildir. Ancak vasiyetname açıldıktan sonra iptal, tenkis, mirasçılık belgesi ve malvarlığı işlemleri için süreler ve talepler hızla değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
