Almanya’da Yapılan Evlilik Sözleşmesi Türkiye’de Geçerli mi? Mal Rejimi ve Tapu Ayrımı

Evlilik sözleşmesi başlığı hangi işlemleri kapsıyor?

Yurt dışında düzenlenen ve günlük dilde evlilik sözleşmesi denilen belge, yalnızca mal rejimi seçimini içermeyebilir. Belirli taşınmazın paylaşımı, nafaka, emeklilik hakları, borçlar ve ölüm sonrası düzenlemeler aynı metinde yer alabilir. Her hükmün hukuki niteliği ayrı belirlenmelidir. Belgenin başlığı, içindeki bütün işlemleri tek kurala tabi kılmaz.

Bir ülke hukukunu seçmek ile o hukukta belirli mal rejimini seçmek farklıdır. Metinde Alman hukukunun uygulanacağı yazması, bütün malların belirli biçimde ayrıldığı anlamına gelmez. Aynı şekilde mal ayrılığı ifadesi kullanılması da hangi ülke hukukunun hangi şartlarla uygulandığını tek başına açıklamaz. İki seçim varsa kapsamları ayrı okunmalıdır.

Sözleşmede yalnızca eşlerin evlilik öncesi malları listelenmiş olabilir. Böyle bir envanter, bütün gelecekteki haklardan vazgeçildiği anlamına otomatik gelmez. Liste, beyan ve bağlayıcı tasarruf birbirinden ayrılır. Tarafların hangi sonucu kabul ettiği metnin bütünü ve uygulanacak hukukla birlikte değerlendirilmelidir.

Noterlikte imzalanan asıl metin, özel taslak ve sonradan gönderilen e-posta farklı belgelerdir. İmzalanmış sürüm ve ekler temin edilir. Eski taslağın daha avantajlı hükümlerini sanki yürürlükteki sözleşmeymiş gibi kullanmak doğru değildir. Sonradan değişiklik yapılmışsa hangi bölümlerin yerini aldığı açıkça gösterilmelidir.

Almanca metinde geçen rejim adları neden aynen kaydedilmelidir?

Zugewinngemeinschaft, bütün malların evlilik sırasında ortak mülkiyete dönüşmesi değildir. Alman Medenî Kanunu BGB §1363, başka bir rejim kararlaştırılmadığında bu rejimin uygulanmasını; eşlerin mevcut ve evlilikten sonra edindiği malvarlığının ayrı kalmasını, rejim sonunda ise evlilikteki kazanımların denkleştirilmesini düzenler. Terimi sadece “mal ortaklığı” diye çevirmek, tapu sahipliği ile tasfiye alacağını karıştırır.

Gütertrennung farklı bir rejimdir. BGB §1414, yasal mal rejiminin dışlanması veya kaldırılması durumunda sözleşmeden başka sonuç çıkmıyorsa mal ayrılığına ilişkin düzeni getirir. Ancak belgenin yalnız bu kelimeyi içermesi bütün ortak mülkiyet paylarını, bireysel borçları veya ayrıca kararlaştırılmış ödemeleri ortadan kaldırmaz. Metindeki seçimin kapsamı ve istisnaları ayrı okunmalıdır.

BGB §1410 bakımından Alman hukukundaki evlilik sözleşmesinin şekli, tarafların eşzamanlı katılımıyla noter tarafından düzenlenen işlem esasına dayanır. Bu düzeni herhangi bir özel kâğıttaki imzanın onaylanmasıyla aynı saymak doğru değildir. Somut belgenin hangi noterlik işlemiyle yapıldığı ve temsil kullanılmışsa bunun geçerliliği ayrıca belirlenir. Alman şekil kuralına uygunluk, Türkiye’deki her mal için uygulanacak hukuku tek başına seçmez.

İncelemeye gönderilecek tercümede Almanca rejim adı parantez içinde korunmalıdır. Ayrıca “hukuk seçimi”, “mal rejimi seçimi”, “belirli mal için ödeme” ve “haklardan vazgeçme” hükümleri ayrı başlıklarla gösterilir. Örneğin iki sayfalık Türkçe özetin sadece mal ayrılığından söz etmesi, asıl sözleşmedeki Türkiye’deki ev için özel ödeme maddesini inceleme dışı bırakmamalıdır. Her hüküm için belge sayfası, yürürlük tarihi ve kapsadığı mal yazılır. Bu karşılaştırma metni anlamayı kolaylaştırır; Türk mahkemesinin MÖHUK m.15 ve taşınmaz yönünden ilgili özel hükümlerle yapacağı incelemenin yerine geçmez.

MÖHUK m.15 kapsamında açık hukuk seçimi

MÖHUK m.15, eşlerin mal rejiminde evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçmesine ilişkin düzen getirir. Bu yüzden sözleşme tarihindeki vatandaşlık ve yerleşim bilgileri tek başına her durumda yeterli değildir. Evlilik anındaki bağlantılar da belgelenmelidir. Seçilen hukukun kanuni seçenekler içinde bulunup bulunmadığı araştırılır.

Hukuk seçimi bulunmuyorsa kanundaki sıralı bağlama kuralları değerlendirilir. Evlenme anındaki müşterek millî hukuk, müşterek mutad mesken ve Türk hukuku yönündeki düzen önemlidir. Tarafların bugün farklı ülkelerde yaşaması geçmiş bağlantıları kendiliğinden silmez. Sonradan gerçekleşen vatandaşlık veya yerleşim değişikliğinin etkisi ayrıca incelenmelidir.

Hukuk seçiminin hangi ilişkiyi kapsadığı da önemlidir. Mal rejimi için yapılan seçim, çocuğun nafakasını, soybağını veya mirasın tamamını otomatik aynı hukuka bağlamaz. Farklı hukuki konular için özel bağlama kuralları ve milletlerarası sözleşmeler bulunur. Tek cümleyle bütün aile ilişkilerinde sınırsız seçim yapıldığı varsayılmaz.

Yabancı hukukun uygulanması gerektiğinde içeriği hukuken doğru biçimde belirlenmelidir. Sadece taraflardan birinin o ülkede böyle deniliyor açıklaması yeterli değildir. MÖHUK m.2 çerçevesinde yabancı hukukun uygulanması ve içeriğinin araştırılması değerlendirilir. Yabancı hukuk, tercüme edilmiş özel görüşle karıştırılmadan ilgili usul içinde ele alınmalıdır.

Türk kamu düzeni ve doğrudan uygulanan kurallar yönünden gerekli inceleme ayrıca yapılır. Yabancı hukukun farklı sonuç doğurması tek başına bütün hükmü geçersiz yapmaz. Buna karşılık sözleşmenin yabancı noterlikte imzalanması, her içeriği sınırsız dokunulmaz hâle getirmez. Somut hükmün etkisi kanuni sınırlar içinde değerlendirilmelidir.

Noter onayı, düzenleme ve apostil

Türk hukuku uygulanan mal rejimi sözleşmesinde TMK m.203 ve 205 temel öneme sahiptir. Kanun, mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılmasını ve kanuni sınırlar içinde seçim, kaldırma veya değiştirmeyi düzenler. M.205 noterlikte düzenleme veya onaylama biçimine ilişkin hüküm içerir. Yabancı unsurda şekil için MÖHUK m.7 ve ilgili özel kurallar birlikte incelenir.

Yabancı noterin imzayı onaylaması ile sözleşmenin içeriğini belirli usulde düzenlemesi farklı işlemlerdir. Belgedeki noterlik şerhi okunmalıdır. Her resmî mühür aynı hukuki hizmeti göstermeyebilir. Türkçe tercümede onay türü doğru aktarılır; sadece noter belgesi denilerek bu ayrım görünmez hâle getirilmez.

Apostil, belgedeki resmî imza, mühür veya sıfatın tasdikiyle ilgilidir. Sözleşmedeki bütün mal paylaşımı hükümlerinin Türk hukukunda geçerli olduğunu doğrulayan genel karar değildir. Apostil ve tercüme rehberi bu ayrımı açıklar. Şekil, yetki ve içerik birbirinin yerine geçen kontroller değildir.

Özel mesajlaşmayla yapılan sonradan değişiklik, asıl sözleşmenin tabi olduğu şekil şartlarını her durumda karşılamaz. Hangi değişikliğin bağlayıcı olduğu ve gerekli biçimin korunup korunmadığı araştırılır. İki eşin e-postada anlaşmış görünmesi, tapu veya mal rejimi gibi özel şekilli işlemlerin otomatik tamamlandığı anlamına gelmez.

Türk hukukunun şekil ve ehliyet hükümlerine tabi mal rejimi sözleşmesinde tarafların imzası zorunludur. TMK m.204 ayırt etme gücünü; küçük ve kısıtlılarda ayrıca yasal temsilci rızasını arar. TMK m.205, sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanmasını düzenler. Genel dava veya tapu vekâletnamesi bu kişisel imza şartının yerine geçirilmez. Bununla birlikte Almanya’da düzenlenmiş bir belge incelenirken önce MÖHUK m.7 ve ilgili bağlama kurallarıyla hangi şekil hukukunun uygulanacağı belirlenir; Türk şekil kuralı, her yabancı belgenin baştan geçersiz sayılmasına gerekçe yapılmaz. Yabancı belgede temsil kullanılmışsa temsilin dayanağı ve o işleme uygulanacak hukuk ayrıca araştırılır. Dayanaklar: TMK m.204–205 ve MÖHUK m.7 ve 15.

Evlilik öncesi ve sonrası sözleşme

Sözleşmenin hangi tarihten itibaren uygulanacağı açıkça belirlenmelidir. Evlilikten önce imzalanan metinle yıllar sonra yapılan değişiklik aynı zaman etkisini taşımaz. Geçmişte edinilmiş haklar ve üçüncü kişilerin durumu ayrıca incelenir. Sonradan yapılan anlaşmanın her ekonomik olayı geriye dönük sınırsız biçimde değiştirdiği varsayılmaz.

Türk hukukundaki mal rejimi ve geçiş düzenlemeleri bakımından evlilik tarihi önemlidir. Uzun süreli evliliklerde farklı dönemler için farklı hukuki değerlendirme gerekebilir. Her malın edinme tarihi ayrı kaydedilir. Yeni sözleşmenin bulunduğu gerekçesiyle eski dönemin bütün finansman ve hak kayıtları gereksiz sayılmamalıdır.

Sözleşmede yalnızca gelecekte edinilecek mallar düzenlenmişse daha önceki malvarlığı ayrıca değerlendirilir. Evlilik öncesi ev, evlilik içindeki maaş birikimi ve mirasla gelen para tek kategori değildir. Hangi malın hangi hükme girdiği liste üzerinden belirlenir. Genel ifade, gerçek kapsamından daha geniş okunmamalıdır.

MÖHUK m.15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşlerin, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olmalarına imkân tanır. Bu, adres değişikliğinin eski sözleşmeyi kendiliğinden ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. Yeni müşterek hukuk bağlantısı, eşlerin buna ilişkin iradesi ve üçüncü kişilere etkisi ayrı incelenir. Bu ihtimal, yalnız evlenme anındaki bağlantılardan söz edilerek tamamen dışlanmamalıdır. Türkiye’deki taşınmazların tasfiyesinde m.15/2 ve ayni işlemlerin şekli bakımından m.21/4 ayrıca uygulanır. Dayanak: MÖHUK m.15 ve 21.

Türkiye’deki evin tapusu sözleşmeyle otomatik değişir mi?

Mal rejimi düzenlemesi ile taşınmazın mülkiyetini devreden işlem farklıdır. Sözleşmede Türkiye’deki ev bir eşe kalacak denilmesi, tapu sicilinin kendiliğinden değiştiğini göstermez. Taşınmazın ayni haklarına ilişkin şekil ve tescil kuralları ayrıca uygulanır. Hak iddiasının para alacağı mı yoksa mülkiyet değişikliği mi olduğu açıkça belirlenmelidir.

MÖHUK m.15’in taşınmaz tasfiyesine ilişkin özel kuralı ve m.21’deki ayni hak düzeni birlikte önem taşır. Türkiye’de bulunan taşınmazla Almanya’daki banka hesabı aynı bağlama kuralına otomatik tabi tutulmaz. Sözleşmenin her mal grubu üzerindeki etkisi ayrı incelenir. Yabancı noterlikte düzenlenmesi bu ayrımı ortadan kaldırmaz.

Ev üzerindeki ipotek veya üçüncü kişinin hakkı, eşlerin özel anlaşmasıyla kendiliğinden silinmez. Borcun aralarında kime bırakıldığı ile bankanın alacaklı sıfatı farklıdır. Alacaklıyı bağlayan işlem için gerekli şartlar ayrıca tamamlanmalıdır. Tapu ve kredi kayıtları görülmeden temiz devir veya borçtan tamamen kurtulma sonucu vaat edilmez.

Evin ediniminde miras parası, kredi veya eşlerin farklı katkıları kullanılmışsa finansman çizelgesi hazırlanır. Sözleşmenin bu katkıları nasıl düzenlediği görülür. Miras kalan malın boşanmadaki durumu ve kredi borcu rehberi ayrı hesap başlıklarını açıklar.

Çocuk nafakası ve miras hükümleri neden ayrı incelenir?

Eşlerin kendi malvarlığı ilişkilerini düzenlemesi, çocuğun bütün haklarından onun adına sınırsız vazgeçme yetkisi vermez. Çocuk nafakasına ilişkin hükmün uygulanabilirliği kendi kanuni koşullarıyla değerlendirilir. Mal ayrılığı kararlaştırılmış olması çocuğun bakım ve eğitim ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaz. Çocuğun yararı ve ilgili emredici hükümler ayrıca gözetilir.

Alman hukukunun uygulandığı nafaka hükümlerinde de çocuk nafakası ile boşanma sonrası eş nafakası aynı değildir. BGB §1614(1), çocuk nafakasının da yer aldığı hısımlık nafakası bakımından gelecekteki nafakadan vazgeçmeyi yasaklar. Buna karşılık BGB §1585c, boşanma sonrasındaki eş nafakası hakkında anlaşma yapılmasını düzenler; boşanma kesinleşmeden yapılan anlaşmada noterlikçe düzenleme aranır ve kanundaki mahkeme tutanağı yolu ayrıca saklıdır. Şekle uygunluk, sözleşmenin bütün içerik denetimlerinden geçtiği anlamına gelmez.

Bu nedenle sözleşmedeki “nafaka istenmeyecek” cümlesinde hak sahibinin çocuk mu eş mi olduğu, hangi dönemin düzenlendiği ve hangi hukukun uygulandığı açıkça belirlenir. Mal rejimini seçmek çocuğun bağımsız haklarını ortadan kaldırmaz. Alman hukukundaki bu ayrım da Türkiye’de her nafaka talebine otomatik Alman hukuku uygulanacağı anlamına gelmez; ilgili bağlama kuralları ve milletlerarası sözleşmeler ayrıca esas alınır.

Ölüm hâlinde malvarlığının kime geçeceği yazılmışsa bunun miras sözleşmesi, vasiyetname veya başka işlem niteliği araştırılır. Mal rejimi sözleşmesinin şekli, bütün ölüme bağlı tasarrufların şekli yerine geçmez. MÖHUK m.20 ve ilgili miras kuralları ayrıca uygulanır. Belgenin aynı sayfada bulunması hukuki ayrımları kaldırmaz.

Sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı ile miras payı farklıdır. Sözleşmede birini düzenleyen hükmün diğerini de otomatik kaldırdığı varsayılmaz. Tereke hesabında önce hangi hak ve borcun bulunduğu belirlenir. Mirastan feragat sözleşmesi rehberi, farklı işlemin ayrı şekil ve sonuçlarını açıklar.

Sözleşmenin dili ve serbest irade

Tarafın imzaladığı metni anlayıp anlamadığı somut olgularla değerlendirilir. Yabancı dil bilmemek, her belgeyi kendiliğinden geçersiz yapmadığı gibi önemli açıklama eksiklikleri de yok sayılmaz. Tercüman, verilen açıklamalar ve imza süreci araştırılır. Tercümenin varlığıyla kişinin gerçekten bilgilendirildiği hususu ayrı delillerle değerlendirilebilir.

Baskı, aldatma veya yanılma iddiasında hangi hükmün hangi bilgiyle kabul edildiği açıklanmalıdır. Sonradan ekonomik sonuçtan pişman olmak farklıdır. İddianın öğrenme tarihi ve ilgili başvuru süreleri ayrıca belirlenir. Uygulanacak hukuk görülmeden her sözleşme için aynı iptal süresi yazılmamalıdır.

İki dilde sözleşme varsa metinler karşılaştırılır. Malların listesi, ödeme yükümlülüğü veya ibra kapsamındaki küçük çeviri farkı önemli sonuç doğurur. Hangi dilin esas alınacağına ilişkin kayıt da incelenir. Türkçe özet, yabancı asıl metnin bütün hükümlerini doğru aktarmıyorsa yalnızca özet üzerinden değerlendirme yapılmaz.

Sözleşme hazırlanırken iki tarafın menfaatleri farklı olabilir. Bir eşin danışmanının hazırladığı metin, diğer eş için bağımsız hukuki değerlendirme yerine geçmez. Mevcut temsil ve çıkar çatışması dikkatle ele alınır. Tarafın imza atması için yanlış bilgi veya sonuç garantisi verilmesi uygun bir yöntem değildir.

Boşanma dosyasında sözleşme nasıl kullanılır?

Sözleşmenin varlığı mahkemeye açıkça bildirilir ve tam örneği sunulur. Yalnızca lehine olan hükmü içeren sayfa seçilmez. Sonradan yapılan değişiklik ve önceki mahkeme kararları da dosyaya alınır. Geçerlilik, kapsam ve uygulanacak hukuk tartışmaları ayrı başlıklarla açıklanmalıdır.

Yabancı mahkeme sözleşmeyi değerlendirerek karar vermişse kararın Türkiye’deki etkisi ayrıca incelenir. Sözleşmenin özel belge olarak kullanılması ile yabancı kararın tanınması veya tenfizi aynı değildir. Alman boşanma kararı ve Türkiye’de mal paylaşımı rehberi bu ayrımı açıklar.

Sözleşme uyarınca ödeme veya devir yapılmışsa bunlar hesapta gösterilir. Aynı hak iki ülkede yeniden tahsil edilmeye çalışılmamalıdır. Kısmi ifa varsa hangi yükümlülüğün ne kadar yerine getirildiği belirtilir. Sadece anlaşma imzalandı demek, bütün ekonomik edimlerin tamamlandığını kanıtlamaz.

Bir hükmün uygulanamayacağı ileri sürülüyorsa bunun bütün sözleşmeyi etkileyip etkilemediği ayrıca değerlendirilir. Her kısmi sorun, tüm metni otomatik yok saymaz. Ayrılabilirlik ve uygulanacak hukukun sonuçları incelenir. Talep, hangi bölümün neden tartışıldığı açıkça gösterilerek hazırlanmalıdır.

Örnek: Mal ayrılığı ve Türkiye’deki ev için ayrı ödeme

Alman noterlikte düzenlenen metinde mal ayrılığına ilişkin hüküm ve Türkiye’deki ev için ayrıca belirli ödeme düzeni bulunduğunu varsayalım. İlk inceleme mal rejimi seçiminin geçerliliğini, ikinci inceleme belirli ödeme borcunu ele alır. Evin tapusunun kime ait olduğu ve sözleşmeyle neyin değiştirildiği ayrı belirlenir. Tek başlık altında bütün sonuçlar birleştirilmez.

Ödeme yapılmış fakat tapu devri tamamlanmamışsa ekonomik ifa ile ayni hak sonucu farklıdır. Yapılan para transferi belgeye bağlanır, tescil için gereken usul ayrıca değerlendirilir. Banka ipoteği veya üçüncü kişinin hakkı varsa bunlar da korunur. Sözleşmenin yabancı ülkede imzalanması Türk sicilindeki gerekli işlemleri kendiliğinden tamamlamaz.

Konsolosluk ve belge hazırlığı

Dosyada evlilik belgesi, tarafların ilgili tarihlerdeki vatandaşlık ve yerleşim bilgileri, sözleşmenin tamamı ve mal listesi bulunmalıdır. Vekâletname için Dünya Türk Konsoloslukları ve Vekâletname Rehberi kullanılır. Belge inceleme, dava, sulh ve taşınmaz işlemi yetkileri ayrı değerlendirilir.

Almanca bilgi isteyen kişi için Almanca ana sayfa sunulur. Türkçe dosyada asıl metni doğru yansıtan tercüme ve gerekli onaylar hazırlanır. Yabancı noter mührü veya sözleşmenin başlığı görülerek bütün hükümlerin geçerliliği konusunda sonuç verilmez. Hukuki inceleme, gerçek metin ve bağlantı bilgilerine dayanır.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye geneli dosya takibi ve Mersin uygulaması

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye geneli dosya yönetimi Mersin’den koordine edilir. Yabancı sözleşme, tarafların bağlantıları ve Türkiye’deki mallar birlikte incelenir. Görev, yetki ve uygulanacak hukuk belgenin başlığına değil gerçek talebe göre belirlenir. Tam metin görülmeden genel geçerlilik veya paylaşım sonucu garanti edilmez.

Resmî kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK: m.2, 7, 15, 20 ve 21.
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m.203 ve 205.
• Dışişleri Bakanlığı: noterlik işlemleri.