Arabulucu Tarafsız Olmak Zorunda mı? 6325 m.9 Çıkar Çatışması Rehberi 2026
- 6325 m.9 ne düzenler?
- Tarafsızlık nedir?
- Şüphe doğuran hâller
- Arabulucunun açıklama yükümlülüğü
- Taraflar kabul ederse devam edebilir mi?
- Eşitliği gözetme yükümlülüğü
- Görevin şahsen yürütülmesi
- Sonradan taraf avukatı olabilir mi?
- Tarafsızlık sorunu nasıl ileri sürülür?
- Kontrol listesi
- SSS
Kanuni dayanak: 6325 sayılı Kanun m.9
Kanun m.9 dört temel kural getirir. Birincisi, arabulucunun görevini özenle, tarafsız biçimde ve şahsen yerine getirmesidir. İkincisi, tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli hâl ve şartlar varsa tarafları bilgilendirmesidir. Üçüncüsü, taraflar arasında eşitliği gözetmesidir. Dördüncüsü ise arabulucu olarak görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili açılan davada daha sonra taraflardan birinin avukatı olamamasıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu hükümler arabulucunun rolünün özünü oluşturur. Arabulucu taraflardan birinin temsilcisi değildir; uyuşmazlığın çözümünü taraflardan biri lehine sonuçlandırmak için görevlendirilmez. Tarafların müzakere edebilmesi için güvenilir, bağımsız ve tarafsız bir süreç yöneticisi olarak hareket eder.
Tarafsızlık yalnız sonuca ilişkin değildir. Toplantı organizasyonu, söz hakkı, ayrı görüşmeler, belge paylaşımı, tekliflerin iletilmesi ve anlaşma metninin hazırlanması gibi bütün aşamalarda korunmalıdır.
Arabuluculukta tarafsızlık ne demektir?
Tarafsızlık, arabulucunun taraflardan birine karşı önceden belirlenmiş olumlu veya olumsuz tutum taşımaması ve süreci bir tarafın çıkarına göre yönlendirmemesidir. Arabulucu bir tarafın iddiasını “haklı” ilan eden karar makamı değildir. Tarafların hukuki ve ekonomik pozisyonlarını anlamaya çalışır; fakat kendi tercihini uyuşmazlığın sonucu haline getiremez.
Tarafsızlık, arabulucunun hiçbir soru sormaması veya hiçbir değerlendirme yapmaması anlamına gelmez. Arabulucu taraflara gerçekçi sorular yöneltebilir, taleplerin netleşmesini sağlayabilir, müzakere tıkanırsa çözüm önerisi getirebilir. Ancak aynı yöntemi her iki tarafa karşı adil ve dengeli biçimde kullanmalıdır.
Bir tarafın teklifini diğer tarafa iletmek taraf tutmak değildir. Buna karşılık bir tarafın teklifini savunmak, diğer tarafı kabul etmeye zorlamak veya kendi hukuki kanaatini bağlayıcı sonuç gibi sunmak tarafsızlıkla bağdaşmaz.
Tarafsızlıktan şüphe edilmesini gerektirecek hâller nelerdir?
Kanun tek tek bütün çıkar çatışması örneklerini saymaz; “tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli hâl ve şartlar” ölçütünü kullanır. Böylece somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılır. Arabulucunun taraflardan biriyle yakın kişisel ilişkisinin bulunması, devam eden ticari ilişki, geçmişte aynı uyuşmazlıkta taraflardan birine hukuki hizmet verilmesi veya sonuçtan doğrudan menfaat sağlanması bu değerlendirmede önem taşıyabilir.
Önemli olan yalnız fiilî taraflılık değil, makul biçimde tarafsızlık şüphesi doğurabilecek bağlantıdır. Arabulucu kendisini tarafsız hissetse bile objektif olarak açıklanması gereken bir ilişki varsa bunu gizleyemez. M.9/2’nin amacı tarafların bilinçli karar vermesidir.
Örneğin arabulucunun bir şirketin uzun süredir dış danışmanı olması, o şirketin taraf olduğu uyuşmazlıkta açıklama gerektiren ciddi bağlantıdır. Benzer şekilde arabulucunun yakın aile üyesinin taraf şirketin yöneticisi olması da tarafların bilmesi gereken ilişkidir.
Arabulucunun açıklama yükümlülüğü
M.9/2, tarafsızlık konusunda önemli hâl ve şart varsa arabulucunun tarafları bilgilendirmesini zorunlu tutar. Bu yükümlülük, tarafların sonradan tesadüfen öğrenmesine bırakılmaz. Arabulucu bağlantıyı açıklar ve tarafların görevin devamı konusunda serbest karar vermesini sağlar.
Açıklama mümkün olduğunca sürecin başında yapılmalıdır. İlişki sonradan ortaya çıkarsa öğrenildiği anda bildirilmelidir. Örneğin taraflardan birinin sürece sonradan katılan şirket temsilcisinin arabulucunun eski ortağı olduğu toplantı sırasında anlaşılırsa, yeni durum saklanmadan taraflara açıklanmalıdır.
Açıklama yalnız “taraflardan birini tanıyorum” gibi belirsiz olmamalıdır. Tarafların sağlıklı değerlendirme yapabilmesi için şüphe yaratabilecek ilişkinin niteliği anlaşılır şekilde belirtilmelidir; gizlilik veya üçüncü kişilerin hakları gereksiz ayrıntı açıklanmasına izin vermiyorsa hukuki sınırlar korunur.
Taraflar kabul ederse arabulucu göreve devam edebilir mi?
Evet. Kanun m.9/2, gerekli açıklama yapıldıktan sonra tarafların birlikte talep etmesi halinde arabulucunun görevi üstlenebileceğini veya sürdürmeye devam edebileceğini açıkça düzenler. Bu nedenle her bağlantı otomatik ve mutlak yasak doğurmaz.
Ancak devam iradesi iki tarafın da bilgilendirilmiş ve özgür iradesine dayanmalıdır. Bir tarafın karşı çıkmasına rağmen “diğer taraf istiyor” gerekçesiyle devam edilmesi m.9/2 sistemiyle bağdaşmaz. “Birlikte talep” şartı, ortak iradeyi gerektirir.
Ayrıca bazı bağlantılar o kadar ağır olabilir ki arabulucunun meslek etiği ve güvenilirliği bakımından görevi kabul etmemesi daha doğru olur. Kanunun izin verdiği devam mekanizması, arabulucunun tarafsız olma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; tarafların rızası taraflı davranma yetkisi vermez.
Arabulucu taraflar arasında eşitliği nasıl gözetir?
M.9/3, arabulucunun taraflar arasında eşitliği gözetmekle yükümlü olduğunu düzenler. Bu hüküm m.3/2’deki tarafların eşit haklara sahip olması ilkesiyle birlikte uygulanır. Eşitlik, her tarafa aynı sonucu vermek değil, sürece katılım haklarını adil biçimde kullanabilmelerini sağlamaktır.
Taraflardan biri konuşurken sürekli kesilmesi, diğerine sınırsız söz hakkı verilmesi, bir tarafın belgelerinin dikkate alınıp diğerinin açıklamalarının sistematik biçimde yok sayılması eşitlik sorunu doğurabilir. Arabulucu tarafların bilgi seviyeleri veya temsil durumları farklıysa süreci anlaşılır şekilde açıklayarak her tarafın neyi kabul ettiğini bilmesini sağlamalıdır.
Ekonomik olarak güçlü tarafın bulunması arabulucunun güçsüz taraf adına karar vermesini gerektirmez. Arabulucunun görevi, müzakere alanının baskısız ve eşit haklara dayalı olmasını sağlamaktır. Tarafın bağımsız hukuki danışmanlık ihtiyacı varsa bunu hatırlatabilir.
Arabulucu görevini şahsen mi yürütmek zorunda?
Evet. M.9/1, görevin şahsen yerine getirilmesini açıkça düzenler. Görevlendirilen arabulucu kendi yerine başka bir kişiyi göndererek arabuluculuk faaliyetini devredemez. İdari destek personeli toplantı organizasyonu veya teknik işlerde yardımcı olabilir; ancak arabuluculuk görevi ve mesleki yetkiler arabulucunun şahsına bağlıdır.
Birden fazla arabulucu ile eş arabuluculuk yapılacaksa bunun tarafların ve görevlendirme sisteminin bilgisi dâhilinde kurulması gerekir. Bu durum görevin üçüncü kişiye devredilmesinden farklıdır. Her arabulucu kendi mesleki sorumluluğunu taşır.
Son tutanağın imzası, tarafların aydınlatılması, gizli bilgilerin yönetimi ve müzakerenin yürütülmesi gibi işlemler görevli arabulucunun sorumluluğundadır.
Arabulucu aynı uyuşmazlıkta sonradan tarafın avukatı olabilir mi?
Hayır. M.9/4 bu konuda açık yasak getirir: arabulucu, bu sıfatla görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili olarak açılan davada daha sonra taraflardan birinin avukatı olarak görev üstlenemez. Yasak, arabulucunun süreçte iki tarafın da gizli bilgilerine erişebilmesi ve tarafsız üçüncü kişi sıfatını taşıması nedeniyle önemlidir.
Örneğin ticari alacak arabuluculuğunu yürüten arabulucu, anlaşmama sonrasında alacaklı şirket adına aynı alacak davasını açamaz. Aynı şekilde borçlunun savunmasını da üstlenemez. Taraflardan birinin “siz dosyayı biliyorsunuz, davamızı da siz takip edin” demesi yasağı ortadan kaldırmaz.
Bu yasak, tarafların arabuluculuk sürecine güvenini korur ve arabulucunun gizli bilgiyi sonraki davada taraf lehine kullanma ihtimalini önler.
Tarafsızlık sorunu fark edilirse ne yapılmalı?
Taraf, arabulucunun bağlantısı veya davranışı nedeniyle tarafsızlıktan şüphe duyuyorsa konuyu gecikmeden arabulucuya bildirmelidir. Şüphenin somut dayanağı açıklanmalı ve gerekli bilgi istenmelidir. Arabulucu m.9/2 kapsamında açıklama yapar.
Taraf açıklamadan sonra arabulucunun devamını istemiyorsa bunu açıkça belirtmelidir. İhtiyari arabuluculukta taraflar başka arabulucu seçebilir. Dava şartı arabuluculukta görevlendirme sistemi ve arabuluculuk bürosu üzerinden yapılacak işlem, somut duruma göre yürütülür.
Tarafsızlık sorunu, arabuluculuk anlaşmasının geçerliliği veya disiplin sorumluluğu bakımından sonradan da tartışma doğurabilir. Bu nedenle toplantı sırasında yapılan itiraz ve açıklamaların uygun şekilde kayıt altına alınması yararlıdır.
Tarafsızlık için kontrol listesi
- Arabulucunun taraflardan biriyle mevcut iş ilişkisi olup olmadığını sorun.
- Geçmişte aynı uyuşmazlıkta taraflardan birine hizmet verip vermediğini kontrol edin.
- Aile, ortaklık veya mali çıkar bağlantısı varsa açıklanmasını isteyin.
- Açıklamanın ardından devam konusunda her iki tarafın ortak iradesinin bulunduğundan emin olun.
- Toplantı süresinde söz hakkı ve bilgi paylaşımının dengeli yürütülmesini gözlemleyin.
- Ayrı görüşmelerde gizli bilginin izinsiz aktarılmadığını kontrol edin.
- Arabulucunun hukuki temsilci gibi tek taraflı tavsiye vermesi halinde rol sınırını hatırlatın.
- Çözüm önerisinin bağlayıcı olmadığını bilin.
- Arabulucunun görevi şahsen yürüttüğünü teyit edin.
- Anlaşmama halinde arabulucunun aynı davada taraf avukatı olamayacağını göz önünde bulundurun.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6325 m.9 Türkiye genelinde geçerlidir. Mersin’de görevlendirilen arabulucu da aynı tarafsızlık, eşitlik ve açıklama yükümlülüklerine tabidir. Özellikle küçük iş çevrelerinde taraflar ve arabulucular arasında daha önce mesleki temas bulunması mümkün olduğundan, açıklama yükümlülüğü pratik önem taşır.
Mersin’deki lojistik, inşaat, şirket ve kira uyuşmazlıklarında arabulucunun taraflardan biriyle önceki profesyonel bağlantısı varsa bunun taraflara açık biçimde bildirilmesi gerekir. Tarafların birlikte talebi olmadan şüphe doğuran bağlantıya rağmen sürecin sürdürülmesi doğru değildir.
Sık sorulan sorular
Arabulucu tarafsız olmak zorunda mı?
Evet. 6325 m.9/1 bunu açıkça düzenler.
Arabulucu taraflardan birini tanıyorsa görev yapabilir mi?
Tarafsızlıktan şüphe doğuran önemli ilişki varsa açıklama yapmak zorundadır. Taraflar açıklamaya rağmen birlikte talep ederse görevi sürdürebilir.
Bir taraf devam etmek istemezse ne olur?
M.9/2’de devam için tarafların birlikte talebi aranır.
Arabulucu bir tarafın teklifini daha güçlü biçimde savunabilir mi?
Hayır. Teklifleri iletebilir ve çözüm önerisi getirebilir; ancak bir tarafın savunucusu gibi davranamaz.
Arabulucu taraflar arasında eşitliği gözetmek zorunda mı?
Evet. M.9/3 bu yükümlülüğü açıkça düzenler.
Arabulucu görevi başka birine devredebilir mi?
Hayır. Görevini şahsen yerine getirmelidir.
Arabulucu sonradan benim avukatım olabilir mi?
Aynı uyuşmazlıkla ilgili açılan davada olamaz.
Özel oturum tarafsızlığa aykırı mı?
Hayır. M.8 ayrı görüşmeye izin verir; arabulucu m.9’daki tarafsızlık ve eşitliği korumalıdır.
Tarafsızlık itirazı tutanağa yazılabilir mi?
Somut durumun kayıt altına alınması mümkündür; sürecin belgelendirilmesi uyuşmazlığı azaltır.
Arabulucu çözüm önerisi verirse taraflı olur mu?
Tek başına hayır. Kanunun izin verdiği çerçevede tarafsız biçimde çözüm önerisi getirebilir; tarafları kabul etmeye zorlayamaz.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İnceleyen: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu
Güncelleme: 11 Eylül 2026. Rehber 6325 sayılı Kanun m.3, m.8 ve özellikle m.9’un güncel hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Tarafsızlık şüphesi, açıklama yükümlülüğü ve tarafların birlikte devam talebi birbirinden ayrılmıştır.
İlgili rehberler
Resmî kaynaklar
Hukuki destek: Arabuluculukta tarafsızlık, çıkar çatışması, temsil ve anlaşma metni sorunlarında Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
