Arabuluculuk Anlaşma Belgesine İcra Edilebilirlik Şerhi Nasıl Alınır?

Arabuluculuk Anlaşma Belgesinde İcra Edilebilirlik Şerhi Nedir?

Arabuluculuk sonunda taraflar anlaşırsa 6325 sayılı Kanun m.18/1 uyarınca anlaşmanın kapsamını kendileri belirler. Anlaşma belgesi düzenlenmişse bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Bu belge özel hukuk bakımından tarafları bağlar; ancak cebri icrada doğrudan ilam gibi kullanılabilmesi, belgenin imza yapısına ve uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

İcra edilebilirlik şerhi, mahkemenin anlaşma belgesinin cebri icraya elverişli olduğunu belirleyen çekişmesiz yargı işlemidir. Şerh verilen anlaşma, m.18/2 gereğince ilam niteliğinde belge sayılır. Bu nitelik, anlaşmada üstlenilen edimin yerine getirilmemesi hâlinde İcra ve İflas Kanununun ilamların icrasına ilişkin hükümlerinden yararlanılmasını sağlar.

Şerh, arabulucunun veya mahkemenin taraflar adına yeni bir sözleşme kurması değildir. Mahkeme anlaşmanın ekonomik olarak uygun olup olmadığını, taraflardan birinin daha avantajlı olup olmadığını veya uyuşmazlığın esasındaki haklılığı yeniden yargılamaz. İnceleme, Kanunun m.18/3’te çizdiği sınırlar içinde yapılır.

İcra Edilebilirlik Şerhi Ne Zaman Gerekir?

Şerh ihtiyacı belirlenirken önce anlaşma belgesini kimin imzaladığı kontrol edilir. Taraflar ve arabulucu imzalamış, fakat taraf avukatları imzalamamışsa anlaşma belgesinin ilam niteliğine kavuşması için kural olarak m.18/2 uyarınca şerh talep edilir. Aynı şekilde taraflardan birinin avukatsız, diğerinin avukatlı olduğu ve m.18/4’teki birlikte imza koşulunun oluşmadığı durumda şerhsiz ilam niteliği sonucu doğmaz.

Bununla birlikte “şerh yoksa anlaşma geçersizdir” denilemez. Şerh, esas olarak cebri icra niteliğini etkiler. Arabuluculuk sonunda usulüne uygun kurulan anlaşma belgesi, tarafların iradelerini bağlayan özel hukuk belgesidir. Sorun, edimin ifa edilmemesi hâlinde belgenin hangi takip yoluyla icra edileceğinde ortaya çıkar.

Kanun özel olarak icra edilebilirlik şerhi alınmasını zorunlu kılmışsa, m.18/4’teki şerhsiz ilam niteliği istisnasına dayanılmaz. En açık örnek, taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmadır. 6325 m.17/B/4 bu anlaşmalarda şerhi zorunlu tutar.

Hangi Arabuluculuk Anlaşmaları Şerhsiz İlam Niteliğindedir?

6325 m.18/4 güncel metnine göre kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hâller hariç olmak üzere, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu koşulda tarafların kendileri, avukatları ve arabulucu birlikte imza atmıştır.

Aynı fıkra ticari uyuşmazlıklar bakımından 2023 yılında genişletilmiştir. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi de, özel kanunda şerh zorunlu değilse, şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir. Böylece ticari uyuşmazlıkta tarafların bizzat imzası olmadan, yetkili avukatlar ile arabulucunun imzası m.18/4’teki özel sonucu doğurabilir.

Bu düzenleme vekilin anlaşma yapma yetkisini ortadan kaldırmaz. HMK ve Avukatlık Kanunu bakımından sulh, ibra, feragat, kabul gibi işlemlerde vekâletnamedeki özel yetki ayrıca kontrol edilmelidir. Arabuluculuk anlaşmasında avukat imzası bulunması, vekâletnamedeki gerekli özel yetkinin varlığını kendiliğinden ispatlamaz.

İcra Edilebilirlik Şerhi Hangi Mahkemeden Alınır?

Arabuluculuğa dava açılmadan önce başvurulmuşsa 6325 m.18/2 uyarınca şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edilir. Burada asıl uyuşmazlık ticari, iş veya tüketici uyuşmazlığı olsa bile m.18/2’nin genel yetki kuralı sulh hukuk mahkemesini gösterir.

Dava görülürken taraflar arabuluculuğa gitmiş ve anlaşmışsa icra edilebilirlik şerhi, davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Böylece devam eden davada ayrıca başka bir mahkemede şerh dosyası açılması gerekmez.

Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulması hakkında anlaşma varsa m.17/B/4 özel hükmü uygulanır ve şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Özel hüküm genel m.18/2 kuralına göre önceliklidir.

Milletlerarası sulh anlaşma belgelerinin Singapur Konvansiyonu kapsamındaki icrasında ise m.17/A ayrı görev kuralı getirir: icra edilebilirlik şerhi asliye ticaret mahkemesinden alınır. Bu tür sınır aşan ticari belgeler, sıradan m.18 başvurusundan farklı ele alınmalıdır.

Mahkeme İcra Edilebilirlik Şerhinde Neyi İnceler?

6325 m.18/3’e göre şerh verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır. Mahkemenin inceleme kapsamı iki ana noktada sınırlıdır: anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa elverişli olup olmadığı ve cebri icraya elverişli olup olmadığı.

Arabuluculuğa elverişlilik bakımından 6325 m.1/2 temel sınırı oluşturur. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklar arabuluculukla kesin olarak sonuçlandırılamaz. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar Kanun gereği arabuluculuğa elverişli değildir. Aile hukukunda tarafların serbestçe tasarruf edebileceği sınırlı alanlar bakımından ise m.18/3 gereğince şerh incelemesi duruşmalı yapılır.

Cebri icraya elverişlilik bakımından anlaşma ediminin açık, belirli ve icra organlarınca yerine getirilebilir olması gerekir. “Taraflar ileride makul bir ödeme planında anlaşacaktır”, “gerekli işler yapılacaktır” veya miktar/tarih/edim içermeyen belirsiz ifadeler icra kabiliyetini zayıflatır. Para borcunda tutar, para birimi, ödeme tarihi ve taksitler; teslim borcunda malın nitelikleri ve teslim yeri; yapma borcunda yapılacak iş mümkün olduğunca tereddütsüz yazılmalıdır.

Mahkeme, uyuşmazlığın esasını yeniden çözüp tarafların haklılığını tartışmaz. Ancak anlaşmanın emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine veya arabuluculuğa elverişlilik sınırına açık aykırılığı, icra edilebilirlik bakımından göz ardı edilemez.

Taşınmaz Devrinde İcra Edilebilirlik Şerhi Neden Zorunlu?

6325 sayılı Kanuna 7445 sayılı Kanunla eklenen m.17/B, taşınmazın devrine veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olduğunu açıkça kabul etmiştir. Buna karşılık bu anlaşmaların tapu sicilinde sonuç doğurması için daha sıkı bir denetim kurmuştur.

M.17/B/3’e göre anlaşma belgesi, taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin kanuni sınırlamalar ve usul esasları gözetilerek düzenlenmelidir. M.17/B/4 ise icra edilebilirlik şerhinin alınmasını zorunlu tutar. Şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi verir.

Bu mahkeme yalnız arabuluculuğa ve cebri icraya elverişliliği değil, taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin kanuni sınırlamalara ve usule uyulup uyulmadığını da inceler. Mahkeme gerekli görürse kurum ve kuruluşlardan bilgi/belge isteyebilir ve duruşma açabilir. Dolayısıyla taşınmaz anlaşması, m.18/4’teki imza kombinasyonuna sahip olsa bile m.17/B’nin özel “şerh zorunluluğu” istisnasına tabidir.

İcra Edilebilirlik Şerhi Başvurusunda Hangi Belgeler Sunulur?

Başvuruda temel belge, arabuluculuk sonunda düzenlenmiş ve gerekli kişilerce imzalanmış anlaşma belgesidir. Anlaşma belgesinin arabulucu sicil bilgilerini ve arabuluculuk dosyasını belirlemeye elverişli olması gerekir. Uyuşmazlığın tarafları tüzel kişiyse temsil ve imza yetkisini gösteren güncel belgeler; avukatla başvuru yapılıyorsa vekâletname ve gerekiyorsa özel yetki kayıtları eklenir.

Uygulamada sunulması gereken belgeler somut uyuşmazlığa göre değişir. Para borcu anlaşmasında ayrıca dayanak sözleşmenin tüm ekleri zorunlu olmayabilir; ancak mahkemenin elverişlilik incelemesini yapabilmesi için uyuşmazlığın niteliğini ve anlaşmanın konusunu açıklayan belgeler önem taşır. Taşınmaz anlaşmasında tapu kaydı, tarafların kimlik/temsil belgeleri ve kanuni sınırlamaları denetlemeye yarayan kayıtlar daha belirleyicidir.

Dilekçede anlaşma tarihi, arabulucu, uyuşmazlığın konusu, m.18’deki yetki bağlantısı, şerh talep edilen hükümler ve varsa yalnız belirli hükümlere şerh istenip istenmediği açıkça yazılmalıdır. Mahkemenin, icraya elverişli olmayan belirsiz hükümlere şerh vermesi beklenmemelidir.

İcra Edilebilirlik Şerhinden Sonra Ne Yapılır?

Şerh içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır. Borçlu anlaşmada üstlendiği edimi süresinde yerine getirmezse alacaklı ilamlı icra hükümlerinden yararlanabilir. Takip talebinde anlaşma belgesi ile icra edilebilirlik şerhinin birlikte sunulması gerekir.

Şerhsiz olarak ilam niteliği taşıyan m.18/4 belgelerinde de doğrudan ilamlı icra mümkündür. Ancak icra dairesinde belgenin m.18/4’teki imza şartlarını taşıdığı açıkça anlaşılmalıdır. Avukatların temsil yetkisi veya belgenin ticari uyuşmazlığa ilişkin olup olmadığı konusunda tereddüt çıkmaması için belge düzenlenirken uyuşmazlık türü ve imza sıfatları açık tutulmalıdır.

İlam niteliği, anlaşma belgesindeki her cümlenin zorla icra edilebileceği anlamına gelmez. Cebri icra yalnız belirli, muaccel ve icra edilebilir edimler yönünden yürütülür. Gizlilik, gelecekte iş birliği, iyi niyet veya genel davranış taahhütleri gibi hükümler her zaman doğrudan icra emrine konu olabilecek nitelikte değildir.

İcra Edilebilirlik Şerhinde Harç ve Giderler

6325 m.18/3’e göre anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi için mahkemeye yapılacak başvuruda ve şerh kararına karşı istinaf yoluna gidildiğinde maktu harç alınır. Taraflar anlaşma belgesini şerh verdirmeden başka bir resmî işlemde kullanmak isterlerse damga vergisi de maktu olarak alınır.

Arabuluculuk ücretinin kendisi ise ayrı konudur. 6325 m.7/2’ye göre aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu ücreti faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir ve ücret ile masraf taraflarca eşit karşılanır. Dava şartı arabuluculukta m.18/A ve yıllık tarife ayrıca uygulanır.

İcra Edilebilirlik Şerhinde Sık Yapılan Hatalar

• Her anlaşmada şerh zorunlu sanmak: M.18/4’teki şerhsiz ilam niteliği istisnası kontrol edilmelidir.
• Şerhsiz her belgenin doğrudan ilamlı icraya konulacağını varsaymak: İmza kombinasyonu ve özel kanun istisnaları belirleyicidir.
• Taşınmaz anlaşmasında m.18/4’e dayanmak: M.17/B/4 şerhi zorunlu tutar.
• Yanlış mahkemeye başvurmak: Dava öncesi genel kural arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesidir.
• Belirsiz edim yazmak: Miktar, vade, teslim konusu veya işlem açık değilse cebri icraya elverişlilik sorunu doğar.
• Avukatın özel yetkisini kontrol etmemek: Sulh ve benzeri işlemlerde vekâletnamedeki özel yetki ayrıca incelenir.
• Anlaşma tutanağı ile son tutanağı karıştırmak: Son tutanak yalnız sürecin nasıl sonuçlandığını belgeleyebilir; icra edilecek taahhütler anlaşma belgesinde açıkça kurulmalıdır.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar

Arabuluculuk süresince ücret ve süreç için Hukuk Yargılaması, icra aşaması için İcra ve İflas Hukuku, sözleşme ve borç ilişkileri için Borçlar Hukuku içerikleri incelenebilir.

• Adalet Bakanlığı – 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
• Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı – Ücret Tarifeleri

İcra Edilebilirlik Şerhi Hakkında Sık Sorulan Sorular