Kiraya Veren Hapis Hakkını Nasıl Kullanır? TBK 338 Alıkoyma Kararı ve 10 Günlük Süre | 2026

TBK m.338 Hapis Hakkının Kullanılmasını Nasıl Düzenler?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.338, kiraya verenin kanundan doğan hapis hakkının nasıl kullanılacağını düzenler. Maddeye göre kiracı taşınmak veya kiralananda bulunan taşınırları başka bir yere taşımak istediğinde, kiraya veren alacağını güvence altına almaya yetecek miktardaki taşınırın sulh hâkiminin veya icra müdürünün kararıyla alıkonulmasını isteyebilir. İkinci fıkraya göre alıkoyma kararının konusu eşya gizlice veya zorla götürülürse, götürülmesinden başlayarak on gün içinde kolluk gücünün yardımıyla kiralanana geri getirilebilir.

Bu hüküm, hapis hakkının varlığı ile hapis hakkının fiilen kullanılması arasındaki farkı ortaya koyar. Kiraya verenin TBK m.336 uyarınca bazı taşınırlar üzerinde hapis hakkının bulunması, ona kiracının işyerine veya konutuna girip istediği eşyayı kendi iradesiyle kilitleme, taşıma, satma ya da zorla alıkoyma yetkisi vermez. Kanun, somut alıkoyma işlemini yetkili makam kararına bağlamıştır.

Güncel kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Kiraya Verenin Hapis Hakkı Hangi Alacağı Güvence Altına Alır?

TBK m.338 tek başına okunamaz. Hapis hakkının konusu ve miktar sınırı TBK m.336’da düzenlenmiştir. M.336’ya göre taşınmaz kiralarında kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olmak üzere, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir. Dolayısıyla m.338’deki alıkoyma işlemi sınırsız bir alacak tahsil aracı değildir.

Kiraya veren, örneğin kira borcu 100.000 TL iken milyonlarca lira değerindeki bütün işletme ekipmanının alıkonulmasını sırf baskı amacıyla isteyemez. M.338 açıkça “alacağını güvence altına almasını sağlayacak miktardaki taşınırı” esas alır. Talebin güvence amacıyla orantılı olması gerekir.

Hapis hakkının kapsamını ayrıntılı açıkladığımız Kiraya Verenin Hapis Hakkı Nedir? TBK 336 rehberinde bir yıllık işlemiş ve altı aylık işlemekte olan kira sınırı, alt kiracı eşyası ve haczedilemeyen mallar ayrıca açıklanmıştır.

Alıkoyma Kararını Kim Verir?

TBK m.338 iki yetkili makam sayar: sulh hâkimi veya icra müdürü. Bu açık düzenleme, kiraya verenin tek taraflı fiilî müdahalesini dışlar. Talepte kira ilişkisi, doğmuş veya güvence kapsamındaki kira alacağı, hapis hakkına konu taşınırlar ve eşyaların kiralananla bağlantısı somutlaştırılmalıdır.

Uygulamada kiraya verenin öncelikle yazılı kira sözleşmesini, kira borç dökümünü, banka hesap hareketlerini, varsa ihtarları, kiralanandaki eşyaya ilişkin tespitleri ve kiracının taşınmak üzere olduğuna ilişkin delilleri hazırlaması gerekir. Talep edilen alıkoymanın hangi alacağı güvence altına aldığı ve yaklaşık hangi değerde eşyanın yeterli olacağı açıklanmalıdır.

Hapis hakkı bir “ceza” değildir. Amaç, kira alacağının güvencesini korumaktır. Bu nedenle karar istenirken kiracının bütün ekonomik faaliyetini durduracak ölçüsüz bir talep yerine, kanunun güvence amacıyla uyumlu kalemler gösterilmelidir.

Hangi Eşyalar Hapis Hakkına Konu Olabilir?

TBK m.336, taşınmaz kiralarında kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırları esas alır. Konut kirasında mobilya ve kullanım eşyaları; işyeri kirasında ise faaliyetle bağlantılı masa, sandalye, bazı ekipman ve benzeri taşınırlar teorik olarak kapsama girebilir. Ancak her taşınır otomatik biçimde hapis hakkına tabi değildir.

En önemli sınır, haczedilemeyen mallardır. TBK m.336 son fıkra, kiracının haczedilemeyen malları üzerinde hapis hakkı kullanılamayacağını açıkça düzenler. İcra ve İflas Kanunu m.82 ve diğer özel haczedilmezlik hükümleri bu noktada önem kazanır. Eşyanın haczedilebilir niteliği, kullanım amacı ve kime ait olduğu ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kiraya verenin alacağıyla hiçbir ilgisi olmayan veya kiralananın döşenmesi/kullanılmasına hizmet etmeyen her türlü kişisel eşya m.336 kapsamına otomatik olarak sokulamaz. Ayrıca alıkoyma miktarı m.338’in orantılı güvence ölçüsüyle sınırlıdır.

Kiracıya Ait Olmayan Eşya Alıkonulabilir mi?

Bu sorunun cevabı TBK m.337’de düzenlenmiştir. Üçüncü kişilerin, kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya üzerindeki hakları ile çalınmış, kaybolmuş veya malikinin elinden iradesi dışında çıkmış eşya üzerindeki hakları, kiraya verenin hapis hakkından önce gelir.

Örneğin kiralanan işyerindeki bir makine finansal kiralama şirketine aitse ve kiraya veren bu durumu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, üçüncü kişinin mülkiyet hakkı göz ardı edilemez. Aynı şekilde müşteriye, tedarikçiye veya başka işletmeye ait eşya üzerinde hapis hakkı iddiası kurulmadan önce gerçek malik araştırılmalıdır.

Bu konuda ayrıntılı inceleme için Kiracıya Ait Olmayan Eşyada Kiraya Verenin Hapis Hakkı Var mı? TBK 337 rehberimize bakılabilir.

TBK m.337’nin ikinci fıkrası da önemlidir. Kiraya veren, kiracının getirdiği taşınırların kiracıya ait olmadığını kira devam ederken öğrenmesine rağmen sözleşmeyi en yakın fesih döneminin sonu için feshetmezse bu eşya üzerindeki hapis hakkını kaybeder. Bu nedenle üçüncü kişiye ait olduğu bilinen eşya bakımından pasif kalmanın hukuki sonucu vardır.

Eşya Gizlice veya Zorla Götürülürse 10 Günlük Süre Nasıl İşler?

TBK m.338’in ikinci fıkrası özel ve kısa bir süre öngörür. Alıkoyma kararının konusu olan eşya gizlice veya zorla götürülürse, eşyanın götürülmesinden başlayarak on gün içinde kolluk gücünün yardımıyla kiralanana geri getirilmesi mümkündür. Kanundaki on günlük süre, alıkoyma kararına konu eşyanın fiilen kaçırılması hâline bağlanmıştır.

Burada iki koşul birlikte önem taşır. Birincisi, ortada önceden verilmiş bir alıkoyma kararının konusu olan eşya bulunmalıdır. İkincisi, bu eşya gizlice veya zorla kiralanandan çıkarılmış olmalıdır. Kiraya veren, hiç alıkoyma kararı almadan aylar önce taşınmış kiracının herhangi bir eşyasını sırf m.338’i ileri sürerek kollukla geri getiremez.

On günlük süre kısa olduğundan, eşyanın götürüldüğü tarih mümkün olduğunca belgeye bağlanmalıdır. Güvenlik kamerası, bina giriş kayıtları, nakliye faturası, tanık, tutanak ve kolluk kayıtları bu tarih bakımından önem kazanabilir. Kiraya verenin olayı öğrendiği tarih ile eşyanın götürüldüğü tarih aynı olmak zorunda değildir; kanun metni başlangıç olarak götürülmeyi esas alır.

Kiraya Veren Kapıyı Kilitleyip Eşyayı Kendisi Alıkoyabilir mi?

TBK m.338 böyle bir kendiliğinden zor kullanma yetkisi vermez. Madde açıkça sulh hâkimi veya icra müdürü kararından söz eder. Kiraya veren, kira alacağı bulunduğu gerekçesiyle kiracının işyerini kapatamaz, anahtarı değiştiremez, kiracının eşyasını gizleyemez veya zorla dışarı çıkarmasını engelleyemez. Somut fiilin niteliğine göre zilyetlik, haksız fiil ve ceza hukuku sorunları doğabilir.

Hapis hakkının amacı alacağı güvenceye almak olsa da bunun kullanımı hukuk düzeninin öngördüğü usule bağlıdır. Kiraya verenin “eşya zaten benim taşınmazımdaydı” düşüncesi, yetkili makam kararının yerine geçmez. Özellikle ticari işyerlerinde üretim ekipmanına veya stoklara fiilen müdahale ciddi zarar iddialarına yol açabilir.

Kiracı da alıkoyma kararını etkisizleştirmek için eşyayı gizlice veya zorla kaçırmamalıdır. Kanun bu ihtimale karşı 10 günlük kolluk yardımı mekanizmasını açıkça düzenlemiştir.

Hapis Hakkı ile Haciz Aynı Şey mi?

Hayır. Hapis hakkı, kiraya verene kanundan doğan özel bir ayni güvence imkânı sağlar; haciz ise icra takibinde borçlunun malvarlığına cebri icra organınca el konulmasıdır. Hapis hakkının varlığı tek başına eşyanın satışını ve alacağın tahsilini kendiliğinden gerçekleştirmez. Güvence altına alınan alacağın tahsili için cebri icra süreçlerinin usulüne uygun yürütülmesi gerekir.

Bu ayrım nedeniyle kiraya verenin “hapis hakkım var, eşyayı sattım ve kiraya mahsup ettim” şeklinde tek taraflı davranması hukuken güvenli değildir. Eşyanın paraya çevrilmesi, sıra, üçüncü kişi hakları ve borçlunun itirazları icra hukukunun kurallarına tabidir.

Hapis Hakkı Konut Kiralarında da Var mı?

TBK m.336 “taşınmaz kiraları” ifadesini kullanır. Dolayısıyla hüküm yalnız ticari işyerlerine özgü değildir. Ancak konutlarda haczedilemeyen ev eşyası sınırı pratik olarak çok önemlidir. İİK m.82 uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için gerekli eşyanın haczedilmezliği, hangi konut eşyasının hapis hakkına konu olabileceği değerlendirmesinde dikkate alınır.

Bu nedenle konut kiralarında “evdeki bütün eşya üzerinde hapis hakkı vardır” şeklindeki bir ifade doğru değildir. Her eşyanın haczedilebilir olup olmadığı ve m.336’daki kullanım bağlantısı ayrı değerlendirilmelidir.

Alt Kiracının Eşyası Üzerinde Hapis Hakkı Var mı?

TBK m.336’nın ikinci fıkrasına göre kiraya verenin hapis hakkı, alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcunu aşmamak üzere, alt kiracının kiralanana getirdiği aynı nitelikteki taşınırları da kapsayabilir. Burada hem asıl kiraya verenin alacağı hem alt kiracının asıl kiracıya borcu hem de eşyanın niteliği dikkate alınır.

Alt kiracı, kendi borcunun sınırını ve eşyanın kendisine ait olduğunu belgelemelidir. Kiraya veren de alt kira ilişkisinin varlığını, ilgili borç miktarını ve hapis hakkının sınırını ispatlamalıdır. Bu sınırın aşılması üçüncü kişi hakları ve istihkak uyuşmazlığı doğurabilir.

TBK 338 Başvurusunda Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

Kiraya verenin hapis hakkını kullanmak istemesi hâlinde başvurunun soyut bırakılmaması gerekir. Aşağıdaki belgeler somut olaya göre önem taşır:

• Kira sözleşmesinin tam örneği,
• Kira bedelini ve ödeme gününü gösteren hükümler,
• Ödenmeyen ayları gösteren banka hesap hareketleri ve kira hesabı,
• Varsa noter ihtarı veya yazılı ödeme talebi,
• Kiracının taşınacağını gösteren mesaj, nakliye hazırlığı veya diğer deliller,
• Kiralanandaki taşınırların liste, fotoğraf ve mümkünse mülkiyet bilgileri,
• Eşyanın yaklaşık değerini gösteren fatura, teklif veya ekspertiz,
• Üçüncü kişi mülkiyet iddialarına ilişkin faturalar ve sözleşmeler,
• Alıkoyma kararı sonrasında eşya kaçırılmışsa götürülme tarihini gösteren kayıtlar.

Kira hesabı özellikle açık olmalıdır. TBK m.336’nın işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedeli sınırı ile m.338’in “alacağı güvence altına alacak miktar” ölçüsü birlikte gösterilmelidir. Genel bir “çok borcu var, bütün eşya tutulsun” talebi yerine dönem ve tutar hesabı yapılmalıdır.

Kiracı Alıkoyma Kararına veya Eşyanın Kapsamına İtiraz Edebilir mi?

Kiracı; kira borcunun bulunmadığını, miktarın yanlış olduğunu, eşyanın hapis hakkı kapsamında olmadığını, haczedilemez olduğunu, üçüncü kişiye ait bulunduğunu veya talebin orantısız olduğunu ileri sürebilir. Kullanılacak hukuki yol işlemin hangi merci tarafından ve hangi usulle yapıldığına göre belirlenir. İcra müdürlüğü işlemlerinde İcra ve İflas Kanununun şikâyet ve istihkak mekanizmaları gündeme gelebilir.

Üçüncü kişi de mülkiyet hakkını belgeleyerek kendi hakkının hapis hakkından önce geldiğini ileri sürebilir. Özellikle leasing, konsinye, kiralık makine veya müşteriye ait malların bulunduğu işyerlerinde mülkiyet belgelerinin hızla sunulması önemlidir.

Hapis hakkı uyuşmazlığı kira alacağıyla birlikte ilerliyorsa taraflar kira borcunun varlığı, vadesi ve ödeme kayıtları üzerinde de uyuşabilir. Kira ilişkisinden kaynaklanan dava taleplerinde 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B’deki dava şartı arabuluculuk düzenlemesi, uyuşmazlığın ve talebin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Kanunun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi – 6325 sayılı Kanun üzerinden ulaşılabilir.

TBK 338 ile Kira Temerrüdü Birlikte Kullanılabilir mi?

Hapis hakkı, kiraya verenin kira alacağını güvenceye yönelik bir araçtır; kira borcunun tahsili ve sözleşmenin feshi için öngörülen diğer yollardan farklıdır. Kiracının muaccel kira veya yan gider borcunu ödememesi hâlinde TBK m.315 kapsamında yazılı süre verilerek temerrüt süreci işletilebilir. Kiraya veren ayrıca uygun icra yoluyla kira alacağını takip edebilir.

Hapis hakkı kullanılması, kira borcunu kendiliğinden sona erdirmez; tahliye de sağlamaz. Aynı şekilde tahliye talep edilmesi hapis hakkını otomatik olarak gereksiz hâle getirmez. Somut dosyada güvence, alacak tahsili ve sözleşmenin sona erdirilmesi hedefleri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Yan giderlerin kira borcundan ayrımı için TBK 303 Yan Giderler Rehberi incelenebilir.

Kiraya Verenin Hapis Hakkının Kullanılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ev sahibi kiracının eşyasına kendisi el koyabilir mi?

Hayır. TBK m.338, alıkoymayı sulh hâkimi veya icra müdürü kararına bağlar. Kiraya verenin kendi başına zor kullanma yetkisi yoktur.

Hapis hakkı kaç aylık kira için kullanılabilir?

TBK m.336’ya göre işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedeli için güvence sağlar.

Bütün eşyalar alıkonulabilir mi?

Hayır. Yalnız m.336 kapsamındaki, haczedilebilir ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar söz konusu olabilir; ayrıca alıkoyma alacağı güvence altına alacak miktarla sınırlıdır.

Haczedilemeyen ev eşyası üzerinde hapis hakkı var mı?

Hayır. TBK m.336, haczedilemeyen mallar üzerinde hapis hakkı kullanılamayacağını açıkça düzenler.

Başkasına ait eşya alıkonulabilir mi?

TBK m.337 uyarınca kiraya verenin kiracıya ait olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği eşya üzerindeki üçüncü kişi hakları kural olarak önceliklidir.

Kiracı eşyayı gizlice kaçırırsa ne olur?

Alıkoyma kararına konu eşya gizlice veya zorla götürülmüşse, götürülmesinden başlayarak on gün içinde kolluk yardımıyla kiralanana geri getirilebilir.

10 günlük süre ne zaman başlar?

TBK m.338 metnine göre süre, alıkoyma kararına konu eşyanın götürülmesinden başlar.

Hapis hakkı ile haciz aynı mı?

Hayır. Hapis hakkı kira hukukundan doğan özel güvence hakkıdır; haciz ise cebri icra işlemidir. Eşyanın paraya çevrilmesi için icra hukuku kuralları ayrıca uygulanır.

Hapis hakkı konut kiralarında da uygulanır mı?

TBK m.336 taşınmaz kiralarını kapsar; ancak konutlarda haczedilemez eşya sınırı nedeniyle hangi malların kapsama girdiği özellikle dikkatle belirlenmelidir.

Alt kiracının eşyası hapis hakkına girer mi?

TBK m.336’nın şartlarıyla ve alt kiracının asıl kiracıya olan kira borcunu aşmamak üzere aynı nitelikteki taşınırlar kapsama girebilir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Yetki ve usul elverdiğinde Türkiye genelindeki kira ve icra uyuşmazlıkları Mersin’den koordine edilir.

Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · Telefon: +90 552 224 43 66