Arabulucunun Aydınlatma Yükümlülüğü Nedir? 6325 m.11 Rehberi 2026
- Kanuni dayanak
- Aydınlatma ne zaman yapılır?
- Hangi konular açıklanmalıdır?
- İradi olma ve dava şartı
- Gizlilik ve delil yasağı
- Ücret konusunda bilgilendirme
- Anlaşma belgesinin sonucu
- Hukuki danışmanlıktan farkı
- Eksik aydınlatmanın sonuçları
- Kontrol listesi
- SSS
Kanuni dayanak: 6325 sayılı Kanun m.11
6325 sayılı Kanun m.11, arabulucunun arabuluculuk faaliyetinin başında tarafları arabuluculuğun esasları, süreci ve sonuçları hakkında gerektiği gibi aydınlatmakla yükümlü olduğunu düzenler. Hüküm kısa olmakla birlikte arabuluculukta bilinçli iradenin temel güvencelerinden biridir. Taraf, neye katıldığını, arabulucunun ne yapabileceğini ve yapamayacağını, imzalayacağı belgenin hangi sonucu doğuracağını bilmeden sağlıklı karar veremez.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği de arabulucunun tarafları arabuluculuk yolunun niteliği ve anlaşma belgesinin sonuçları konusunda bilgilendirmesini öngörür. Aydınlatma yalnızca mevzuat maddelerinin okunması değildir; tarafların uyuşmazlık ve süreç bakımından gerçekten anlayabileceği açıklıkta yapılmalıdır.
Taraflardan biri hukuk terminolojisine uzaksa teknik ifadelerin sadeleştirilmesi gerekir. Yabancı dil konuşan taraf varsa tercüman desteğiyle bilginin doğru aktarılması sağlanmalıdır. Şirket temsilcisi katılıyorsa temsil yetkisinin ve karar alma sınırının süreç başında açıklığa kavuşturulması, sonradan yetki tartışmasını önler.
Aydınlatma ne zaman yapılmalıdır?
Kanun açıkça “arabuluculuk faaliyetinin başında” der. Bu nedenle taraflar esas müzakereye geçmeden önce temel süreç bilgisine sahip olmalıdır. İlk toplantının açılış bölümü bunun doğal yeridir. Dava şartı arabuluculukta davet aşamasında da bazı bilgiler verilebilir; ancak m.11 kapsamındaki asıl aydınlatma, tarafların müzakereye başlamasından önce yapılmalıdır.
Süreç içinde başlangıçta öngörülmeyen önemli bir hukuki durum ortaya çıkarsa ek açıklama gerekebilir. Örneğin taraflar yalnız para ödemesi konuşurken daha sonra taşınmaz devri içeren bir çözüm üretirse m.17/B ve m.18/B’deki özel usulün anlaşılması gerekir. Benzer biçimde taraflar anlaşma belgesini avukatlarıyla birlikte imzalamaya karar verirse m.18’deki icra edilebilirlik sonuçları açıklanmalıdır.
Aydınlatmanın bir defalık formalite sayılması doğru değildir. Sürecin esasları değiştiğinde, yeni edimler eklendiğinde veya anlaşma kapsamı genişlediğinde tarafların hukuki sonucu anlayabilmesi için açıklama güncellenmelidir.
Hangi konular açıklanmalıdır?
Kanun “esaslar, süreç ve sonuçlar” kavramlarını kullanır. Esaslar kapsamında arabulucunun tarafsız ve bağımsız üçüncü kişi olduğu, uyuşmazlık hakkında bağlayıcı karar vermediği, tarafların eşit haklara sahip olduğu ve anlaşmanın taraf iradesine dayandığı anlatılmalıdır.
Süreç kapsamında ortak ve ayrı görüşme ihtimali, tarafların bizzat veya vekille katılımı, gizlilik, belge paylaşımı, tekliflerin aktarılması, çözüm önerisinin bağlayıcı olmaması ve faaliyetin hangi hâllerde sona ereceği açıklanmalıdır. Dava şartı dosyada m.18/A’daki başvuru ve son tutanak düzeni ayrıca önemlidir.
Sonuçlar bakımından anlaşma belgesinin bağlayıcılığı, icra edilebilirlik şerhi, ilam niteliğinde belge sonucu, anlaşılan konularda yeniden dava açılamaması ve anlaşmama halinde dava yolunun devam etmesi anlatılmalıdır. Taraf, imza attığı belgenin sıradan bir toplantı tutanağı mı yoksa borç, feragat, tahliye veya başka maddi hukuk sonucu doğuran anlaşma mı olduğunu bilmelidir.
İradi olma ve dava şartı arabuluculuk nasıl anlatılır?
“Zorunlu arabuluculuk” ifadesi, anlaşmanın zorunlu olduğu anlamına gelmez. 6325 m.3 tarafların sürecin sonucu bakımından serbest olduğunu düzenler. İlgili kanun bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvuruyu dava şartı yapmışsa zorunlu olan dava öncesi başvurudur; belirli bir teklifi kabul etmek değildir.
Arabulucu, taraflara anlaşmak zorunda olmadıklarını açık biçimde anlatmalıdır. Taraflar ortak çözüm bulamazsa son tutanak düzenlenir ve dava şartı tamamlandıktan sonra yargı yoluna başvurulabilir. Buna karşılık m.18/A kapsamında ilk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti bakımından sonuçları bulunduğu da açıklanmalıdır.
İhtiyari arabuluculukta taraflar sürece başlama, devam etme ve çekilme konusunda daha geniş serbestiye sahiptir. Bu iki modelin karıştırılması, tarafın kendisini hukuken zorunlu bir anlaşmaya sürüklenmiş hissetmesine yol açabilir.
Gizlilik ve delil yasağı aydınlatmanın parçası mıdır?
Evet. 6325 m.4 arabulucu, taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler için gizlilik yükümlülüğü getirir. M.5 ise arabuluculuk daveti, uzlaşma teklifleri, süreçteki belirli kabuller ve yalnızca arabuluculuk için hazırlanmış belgelerin hukuk davası veya tahkimde kullanılmasını sınırlar.
Bu iki kural aynı şey değildir. Gizlilik, bilginin kimlere açıklanabileceğiyle ilgilidir; m.5 ise belirli içeriğin daha sonra delil olarak kullanılmasını sınırlar. Tarafların serbestçe teklif verebilmesi için bu ayrımın anlaşılması gerekir.
Ayrıca m.5/5 uyarınca arabuluculuktan bağımsız şekilde mevcut olan sözleşme, banka dekontu, fatura veya başka delil sırf toplantıda gösterildiği için delil niteliğini kaybetmez. Aydınlatma, “toplantıda gösterilen hiçbir belge artık mahkemede kullanılamaz” gibi yanlış ve mutlak güvence içermemelidir.
Ayrı görüşme yapılacaksa, tarafın arabulucuya verdiği bilginin hangi bölümünün diğer tarafa aktarılabileceği de netleştirilmelidir. Tarafın gizli tutulmasını istediği bilginin izinsiz açıklanması m.4 ile bağdaşmaz.
Arabuluculuk ücreti ve masrafı hakkında ne açıklanmalıdır?
6325 m.7 ve yürürlükteki Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ücretin temel çerçevesini belirler. Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit karşılanır. İhtiyari arabuluculukta ücret ve masraf avansı istenebilir; 2026 Tarifesi dava şartı arabuluculukta arabulucunun taraflardan masraf isteyemeyeceğini açıkça düzenler.
Ücret sözleşmesi yapılacaksa hesap yöntemi, taraflar arasındaki paylaşım, Tarife alt sınırı ve birden fazla arabulucu veya çok taraflı dosyanın etkisi açıklanmalıdır. Tarafların anlaşma belgesini imzaladıktan sonra beklemediği bir ücret talebiyle karşılaşması, sürecin şeffaflığını zedeler.
Hangi yılın tarifesinin uygulanacağı konusunda da kural nettir: Arabuluculuk faaliyetinin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Tarife esas alınır. 2026’da sona eren süreçlerde 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin güncel tutarları ve özel hesap hükümleri dikkate alınmalıdır.
Anlaşma belgesinin hukuki sonucu nasıl açıklanmalıdır?
6325 m.18’e göre taraflar anlaşırsa anlaşmanın kapsamını kendileri belirler. Anlaşma belgesi taraflar ve arabulucu tarafından imzalanabilir. Kanundaki şartlarla icra edilebilirlik şerhi verilen belge ilam niteliğinde belge sayılır.
Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi için Kanun ayrıca şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sonucu düzenler. Bu nedenle imza basit bir niyet beyanı değildir; cebri icraya elverişli ciddi sonuç doğurabilir.
M.18/5 ayrıca tarafların arabuluculuk sonunda anlaşmaya vardıkları hususlar hakkında dava açamayacağını düzenler. Bu nedenle ödeme tutarı, taksit, faiz, teslim, tahliye, feragat, ibra, cezai şart ve diğer edimler anlaşılır ve sınırları belirli yazılmalıdır.
Taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulması söz konusuysa özel icra edilebilirlik ve tapu tescil hükümleri uygulanır. Arabulucu, standart para alacağı anlaşması ile taşınmaz ayni hakkı doğuran anlaşmayı aynı usulle değerlendiremez.
Aydınlatma ile hukuki danışmanlık arasındaki fark
Arabulucu tarafsız üçüncü kişidir. M.11’deki aydınlatma yükümlülüğü, taraflardan birine özel dava stratejisi veya tek taraflı hukuki görüş verme yetkisi değildir. “Bu davayı kesin kazanırsınız” veya “şu teklifi kabul etmeyin” biçimindeki yönlendirmeler arabulucunun rolüyle bağdaşmaz.
Arabulucu sürecin nasıl işlediğini, hangi belgenin ne sonuç doğurduğunu ve usul kurallarını açıklar. Tarafın talebinin maddi hukuk bakımından ne kadar güçlü olduğu, hangi delilin hangi sonucu yaratacağı veya hangi teklifin kendi bireysel menfaatine daha uygun olduğu konusunda tarafın bağımsız avukatı farklı bir işlev görür.
Taraf anlaşma taslağının etkisinden emin değilse toplantıya ara verilerek avukat görüşü alabilir. Özellikle yüksek tutarlı ticari dosya, taşınmaz devri, şirket payı, geniş feragat veya işçilik alacağı gibi alanlarda bağımsız hukuki inceleme hak kaybını önler.
Eksik veya yanlış aydınlatmanın hukuki riski
Eksik aydınlatma, tarafın bilinçli karar vermesini engelleyebilir. Taraf imzaladığı belgenin ilam niteliğinde sonuç doğurduğunu, üzerinde anlaşılan konuda tekrar dava açılamayacağını veya belirli hakkından vazgeçtiğini bilmiyorsa sonradan yeni uyuşmazlık çıkabilir.
Arabulucu bakımından mesleki ve disiplin sorumluluğu gündeme gelebilir. Somut olayda yanlış veya eksik bilgilendirmenin doğrudan zarara neden olması halinde genel sorumluluk hükümleri ayrıca incelenir. Bununla birlikte her sonradan pişmanlık veya beklenenden düşük anlaşma, tek başına m.11 ihlali değildir; hangi temel bilginin verilmediği somutlaştırılmalıdır.
Anlaşmanın geçerliliği tartışılırken Türk Borçlar Kanununun irade bozukluğu hükümleri, temsil yetkisi, emredici hukuk ve ilgili şekil şartları birlikte değerlendirilir. Arabuluculuk belgesine imza atılması, emredici kanuna aykırı bir işlemi kendiliğinden geçerli hale getirmez.
Taraflar için toplantı başlangıcı kontrol listesi
- Arabulucunun kimliğini ve sicil bilgisini doğrulayın.
- Uyuşmazlığın dava şartı mı ihtiyari mi olduğunu öğrenin.
- Anlaşmak zorunda olmadığınızı teyit edin.
- Gizlilik ve delil yasağının kapsamını sorun.
- Ayrı görüşmede bilgi aktarım sınırını netleştirin.
- Ücret ve masraf paylaşımını öğrenin.
- Avukatla katılım hakkınızı değerlendirin.
- Anlaşma belgesinin icra edilebilirlik sonucunu imza öncesi anlayın.
- Anlaşılan konularda yeniden dava açılamayacağını bilin.
- Taşınmaz veya yabancılık unsuru varsa özel usulün ayrıca uygulanıp uygulanmadığını sorun.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
M.11’deki aydınlatma yükümlülüğü Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’de arabuluculuk bürosu üzerinden görevlendirilen arabulucu da ihtiyari arabulucu da tarafları süreç başlangıcında gerektiği gibi aydınlatmak zorundadır.
Mersin’deki kira, iş, ticaret, lojistik ve şirket uyuşmazlıklarında özellikle ödeme planı, tahliye tarihi ve geniş feragat hükümleri içeren anlaşmaların sonucu taraflara açıkça anlatılmalıdır. Tarafın süreci anlaması, hızlı anlaşmadan daha temel bir gerekliliktir.
Sık sorulan sorular
Arabulucu tarafları bilgilendirmek zorunda mı?
Evet. 6325 m.11 açık bir aydınlatma yükümlülüğü getirir.
Aydınlatma ne zaman yapılır?
Arabuluculuk faaliyetinin başında yapılmalıdır.
Arabulucu anlaşma yapmaya zorlayabilir mi?
Hayır. Dava şartı olan başvuru ile anlaşma zorunluluğu aynı şey değildir.
Gizlilik açıklanmalı mı?
Evet. Tarafların süreci doğru anlaması için m.4 ve m.5’in temel sonuçları açıklanmalıdır.
Arabulucu hukuki danışmanlık verir mi?
Arabulucu tarafsız süreç yöneticisidir; prosedürü ve sonuçları açıklar, taraflardan birinin avukatı gibi tek taraflı strateji vermez.
Ücret hakkında bilgi verilmesi gerekir mi?
Ücretin dayanağı ve paylaşımı taraflarca bilinmelidir; 6325 m.7 ve yürürlükteki Tarife uygulanır.
Anlaşma belgesi bağlayıcı mı?
Evet. Kanundaki şartları taşıyan anlaşma belgesi güçlü ve icra edilebilir hukuki sonuçlar doğurabilir.
Anlaşılan konuda sonra dava açılabilir mi?
6325 m.18/5 uyarınca taraflar anlaşmaya vardıkları hususlar hakkında dava açamaz.
Arabulucu iki tarafa eşit açıklama yapmak zorunda mı?
Evet. M.3 ve m.9 uyarınca eşitlik ve tarafsızlık korunmalıdır.
Eksik aydınlatma halinde ne yapılır?
Eksikliğin anlaşmaya ve zarara etkisi somutlaştırılarak mesleki, disiplin veya özel hukuk yolları değerlendirilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İnceleyen: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu
Güncelleme: 11 Eylül 2026. İçerik 6325 sayılı Kanun m.3, m.4, m.5, m.7, m.9, m.11 ve m.18 birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır. Aydınlatma yükümlülüğü ile taraf avukatının tek taraflı hukuki danışmanlık görevi ayrılmıştır.
İlgili rehberler
Resmî kaynaklar
Hukuki destek: Arabuluculuk süreci, anlaşma belgesi, hak kaybı riski ve toplantıya avukatla katılım için Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki ofisten yürütülmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
