Seferlik Gemiadamı Sözleşmesi Ne Zaman Biter? 854 m.7-8

Deniz iş hukukunda sözleşmenin hangi türde kurulduğu yalnızca başlık meselesi değildir. “Seferlik”, “belirli süreli” ve “belirsiz süreli” sözleşmelerin sona erme anı, deneme süresi, bildirim önelleri ve bazı tazminat sonuçları farklıdır. Bu nedenle gemiadamının işe başlamasından önce sözleşme türünün açıkça yazılması, sonraki uyuşmazlıkların en önemli önleyici adımlarından biridir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu rehber 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.5, m.6, m.7, m.8, m.10, m.14, m.16, m.17, m.18 ve m.29 hükümlerini birlikte ele alır. Özellikle “seferlik gemiadamı sözleşmesi ne zaman biter”, “gemi limana ulaşmadan süre dolarsa ne olur”, “sefer bitince çalışmaya devam edilirse sözleşme uzar mı” ve “belirli süreli sözleşmede ihbar gerekir mi” sorularına kanun maddesine dayalı cevap verir.

• Deniz iş sözleşmesi türleri
• Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi
• Belirli sefer sözleşmesinin sona ermesi
• m.8 uyarınca sözleşmenin uzaması
• Gemi seyirdeyken süre dolarsa
• Süre/sefer bitmeden fesih
• Ücret ve diğer alacaklar
• İspat ve belgeler
• Mersin liman uygulaması
• Sık sorulan sorular

Hızlı Kontrol Tablosu

Uyuşmazlıkta İzlenecek 6 Adım

1. İmzalı sözleşmenin m.5-6’ya uygun olup olmadığını ve sözleşme türünü kontrol edin.
2. Sefer adı, kalkış-varış limanı veya belirli süre kaydını somutlaştırın.
3. Sürenin veya seferin hangi tarihte ve hangi olayla tamamlandığını belirleyin.
4. Sona erme anında geminin seyirde olup olmadığını tespit edin.
5. İşverenin çalışma devamına açık veya örtülü onay verip vermediğini kayıtlarla inceleyin.
6. Ücret, fazla çalışma, izin ve varsa tazminat kalemlerini sözleşmenin gerçek sona erme tarihine göre hesaplayın.

Deniz İş Kanunu m.7 Hangi Sözleşme Türlerini Tanır?

854 sayılı Deniz İş Kanunu m.7, gemiadamı hizmet sözleşmesinin belirli bir süre, belirli bir sefer veya belirsiz süre için yapılabileceğini açıkça kabul eder. Bu üçlü ayrım deniz iş hukukunun kendine özgü yapısını yansıtır; çünkü gemiadamının işi çoğu zaman belirli bir deniz seferiyle bağlantılı olabilir.

Belirli süreli sözleşmede taraflar başlangıçta sözleşmenin ne kadar süreceğini belirler. Belirli sefer sözleşmesinde ise zaman yerine somut bir sefer esas alınır. Belirsiz süreli sözleşmede önceden belirlenmiş bitiş tarihi veya tek bir seferle sınırlama yoktur.

Sözleşmenin türü m.6 uyarınca yazılı sözleşmede açıkça gösterilmelidir. Belirli süreli ise süresi, sefer üzerine ise hangi sefer olduğu yazılmalıdır. “Seferlik çalışacaktır” şeklinde hangi seferi ifade ettiği belirsiz bir kayıt, sona erme anı ve iş güvencesi bakımından uyuşmazlık yaratır.

Belirli Süreli Gemiadamı Sözleşmesi Ne Zaman Biter?

m.7’ye göre belirli bir süre için yapılan hizmet sözleşmesi, kararlaştırılmış sürenin sonunda sona erer. Ancak deniz iş hukukunda önemli bir güvenlik istisnası vardır: süre bittiği anda gemi seyir halindeyse sözleşme o anda kesilmez. Gemi ilk limana varıncaya ve güvenlik altına alınıncaya kadar sözleşme devam eder.

Bu kural, takvimdeki sona erme günü ile fiili sona erme gününün farklı olabileceğini gösterir. Örneğin altı aylık sözleşme 15 Eylül’de doluyor fakat gemi 15 Eylül’de açık denizde bulunuyorsa, gemiadamının sözleşmesi sırf saat 24.00 olduğu için sona ermiş kabul edilmez. İlk limana varış ve geminin güvenlik altına alınması belirleyicidir.

Süre uzadığı bu dönem, çalışılmamış varsayılan ücretsiz bir bekleme süresi değildir. Gemiadamının görev yaptığı süre bakımından ücret ve kanundan doğan diğer alacaklar devam eder. Ücret dönemi ve ödeme yükümlülüğü m.29’a göre ayrıca uygulanır.

Belirli Sefer İçin Yapılan Sözleşme Ne Zaman Sona Erer?

Belirli sefer için yapılan hizmet sözleşmesi, sözleşmede yazılı seferin sonunda geminin vardığı limanda yükünü boşaltmasıyla sona erer. Kanun burada yalnız “limana varışı” değil, yükün boşaltılmasını da sona erme ölçütüne bağlar.

Bu nedenle yükleme-boşaltma sürecinin sürdüğü anda gemiadamı sözleşmesinin sona erdiğinin kabul edilmesi m.7’deki özel kuralla bağdaşmaz. Sözleşmedeki sefer tanımı, varış limanı, yük cinsi ve boşaltma işleminin tamamlanma zamanı uyuşmazlık halinde belgeyle tespit edilmelidir.

Sefer sözleşmesi ile “bir ay çalıştırıp seferlik gösterme” aynı şey değildir. Gerçekten hangi seferin sözleşmeye esas olduğu ve işin o seferle objektif bağlantısı bulunmalıdır.

Sefer Bittikten Sonra Çalışmaya Devam Edilirse Ne Olur?

Deniz İş Kanunu m.8, sözleşme sona erdikten sonra fiili çalışmanın devam etmesi bakımından özel sonuç öngörür. Belirli sefer için yapılmış sözleşmenin sonunda gemiadamı, işveren veya işveren vekilinin onayıyla işe devam eder ve gemi de yeniden sefere çıkarsa sözleşme o yeni sefer süresince uzamış sayılır.

Burada iki unsur birlikte aranır: gemiadamının çalışmaya devam etmesi ve bu devamın işveren veya işveren vekilinin onayıyla gerçekleşmesi. Ayrıca geminin yeniden sefere çıkması gerekir. Bu unsurlar varsa yeni bir metin imzalanmamış olsa bile kanun sözleşmenin sefer boyunca uzadığı sonucunu bağlar.

Belirli süreli sözleşmede ise sürenin sonunda gemiadamı işveren veya işveren vekilinin onayıyla çalışmaya devam ederse sözleşme aynı süre için uzamış sayılır. Örneğin üç aylık belirli süreli sözleşme sonunda çalışmaya onayla devam edilirse m.8’in özel hükmü uyarınca aynı süre kadar uzama sonucu doğar.

Sözleşme Gemi Seyir Halindeyken Sona Erebilir mi?

Belirli süreli sözleşme bakımından takvim süresi seyir sırasında dolsa bile m.7 sözleşmeyi ilk limana ve güvenlik anına kadar devam ettirir. Ayrıca fesih halleri bakımından m.17 de gemi seyir halindeyken fesih sonucunun belirli koşullarda ilk uğranılacak limana kadar uzamasını düzenler.

Deniz güvenliği nedeniyle sözleşmenin hukuken sona erme iradesi ile fiilen görevin bırakılabileceği an aynı olmayabilir. Gemiadamı veya işveren, sözleşme sonunu değerlendirirken geminin konumunu, güvenli liman imkanını ve gemideki görevin niteliğini dikkate almalıdır.

Süre veya Sefer Bitmeden Sözleşme Feshedilebilir mi?

Evet; ancak sona erme ile fesih kavramları ayrılmalıdır. m.7 sözleşmenin doğal sona erme anını düzenler. Taraflardan birinin süre veya sefer tamamlanmadan sözleşmeyi sona erdirmesi ise fesih sebebi ve kanuni dayanak gerektirir.

Deniz İş Kanunu m.14, işveren ve gemiadamı bakımından önelsiz fesih sebeplerini sayar. Ücretin ödenmemesi, işverenin kanuna veya sözleşmeye aykırı davranması gibi haller gemiadamı bakımından; gemiye dönmeme, görev yapmanın hapis/tutukluluk gibi sebeplerle imkansız hale gelmesi ve kanuna/sözleşmeye aykırı davranış gibi haller işveren bakımından özel sonuç doğurabilir.

m.15, m.14’e dayalı bazı fesih haklarının öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılmasını öngörür. Bu nedenle “sefer sözleşmesi zaten yakında bitecekti” düşüncesi haklı fesih sürelerinin göz ardı edilmesini haklı çıkarmaz.

Belirli Sefer Sözleşmesinde İhbar Süresi Uygulanır mı?

m.16’daki iki, dört, altı ve sekiz haftalık bildirim önelleri esas olarak süresi belirsiz sözleşmelerin m.14 dışındaki feshi için düzenlenmiştir. Belirli süreli veya belirli sefer sözleşmesinin m.7’deki doğal sona ermesi, belirsiz süreli sözleşmenin bildirimli feshiyle aynı hukuki işlem değildir.

Bununla birlikte taraflardan biri sözleşmeyi süresi veya seferi tamamlanmadan tek taraflı sona erdiriyorsa, olayın fesih sebebi ve tazminat sonuçları ayrıca incelenir. Her dosyada yalnız sözleşme başlığına bakılarak “ihbar var/yok” sonucu verilmemelidir.

Sözleşme Sona Erdiğinde Ücret Ne Zaman Ödenir?

Deniz İş Kanunu m.29’a göre ücret ödeme devresi bir aydan fazla olamaz. Hizmet sözleşmesi sona erdiğinde veya bozulduğunda işveren ya da işveren vekili gemiadamının ücretini derhal ve tam olarak ödemek zorundadır.

Seferlik veya belirli süreli sözleşme bittiğinde son ücretle birlikte doğmuş fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ve diğer ücret niteliğindeki alacaklar ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Sözleşmenin m.8 uyarınca uzadığı dönem varsa bu dönem hesap dışında bırakılamaz.

Sözleşmenin Bitiş ve Uzama Tarihi Nasıl İspatlanır?

Uygulamada aşağıdaki belgeler birlikte önem taşır:

• İmzalı deniz iş sözleşmesi ve ekleri,
• Sözleşmede belirtilen sefer veya süre kaydı,
• Gemi jurnali ve sefer kayıtları,
• Liman giriş-çıkış kayıtları,
• Yükleme ve boşaltma belgeleri,
• Personel listeleri ve vardiya çizelgeleri,
• Ücret bordroları ve banka hareketleri,
• SGK işe giriş/çıkış kayıtları,
• İşveren veya kaptanla yapılan yazılı iletişim.

Özellikle m.8 kapsamında çalışma devamına işveren onayı verilip verilmediği, yeni seferin başlayıp başlamadığı ve ücret ödemelerinin sürüp sürmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk ve İş Mahkemesi Süreci

Gemiadamının ücret ve tazminat talepleri iş uyuşmazlığı niteliğindedir. Dava öncesinde güncel 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında dava şartı arabuluculuk uygulanır. Arabuluculuk başvurusunda sözleşmenin türü, başlangıç-bitiş tarihi ve alacak kalemleri açıkça gösterilmelidir.

Deniz İş Kanunu m.46 bağlama limanı ve iş yargısı bakımından özel hüküm içerir. Görev ve yetki, güncel yargı mevzuatı ile sözleşmedeki yetki düzenlemeleri birlikte değerlendirilmelidir.

Mersin Limanında Seferlik Sözleşmelerde Nelere Bakılır?

Mersin’de seferlik gemiadamı sözleşmelerinde Mersin Limanı’na varış, yük tahliye tarihi, geminin yeniden sefere çıkış tarihi ve personelin gemiden ayrılma tarihi temel kronolojiyi oluşturur. “Sefer bitti” iddiası yalnız sözlü beyana değil, liman ve yük belgelerine bağlanmalıdır.

Büromuzun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki deniz iş dosyalarında sözleşme, gemi ve sefer kayıtları ile ücret belgeleri birlikte incelenebilir.

İlgili İçerikler

• Deniz İş Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı?
• Gemiadamı Deneme Süresi
• Mersin Deniz İş Sözleşmesinin Feshi

Sık Sorulan Sorular

Seferlik gemiadamı sözleşmesi ne zaman biter?

m.7 uyarınca kararlaştırılan sefer sonunda geminin vardığı limanda yükünü boşaltmasıyla sona erer.

Gemi limana vardı ama yük boşalmadıysa sözleşme biter mi?

Belirli sefer sözleşmesinde m.7, varış limanında yükün boşaltılmasını sona erme ölçütüne dahil eder.

Belirli süre gemi seyirdeyken dolarsa ne olur?

Sözleşme geminin ilk limana varmasına ve güvenlik altına alınmasına kadar devam eder.

Sefer bitince çalışmaya devam edilirse ne olur?

İşverenin onayıyla çalışma devam eder ve gemi yeniden sefere çıkarsa m.8 uyarınca sözleşme yeni sefer süresince uzar.

Belirli süreli sözleşme bitince çalışma devam ederse ne olur?

İşverenin onayı varsa sözleşme aynı süre için uzamış sayılır.

Seferlik sözleşmede deneme süresi var mı?

m.10’daki bir aylık deneme süresi düzenlemesi belirsiz süreli sözleşmeler içindir.

Süre dolmadan haklı fesih yapılabilir mi?

m.14’teki şartlar oluşmuşsa taraflar kanundaki haklı/önelsiz fesih hükümlerine dayanabilir.

Sözleşme bitince ücret ne zaman ödenir?

m.29 uyarınca sözleşme sona erdiğinde ücret derhal ve tam olarak ödenmelidir.

Uzama yazılı ek sözleşme olmadan gerçekleşebilir mi?

m.8’deki fiili devam ve işveren onayı şartları oluşursa kanun uzama sonucu bağlar; ispat kayıtlarla yapılır.

Seferin bitişi hangi belgelerle ispatlanır?

Gemi jurnali, liman kayıtları, yük tahliye belgeleri, personel listesi ve ücret kayıtları temel delillerdir.

Resmî Kaynak ve Hukukçu İncelemesi

Temel kaynak 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun özellikle m.5, m.6, m.7, m.8, m.14, m.15, m.17, m.29 ve m.46 hükümleridir. Güncel ve bağlayıcı mevzuat metni için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →