Avustralya Pty Ltd Şirketi Türkiye’de Limited Şirket Payı Nasıl Alır? ASIC, Apostil ve TTK 595
Kısa ve net cevap
Avustralya hukukuna göre kurulmuş bir Pty Ltd şirketi Türkiye’de kurulmuş limited şirketin esas sermaye payını devralabilir. Bunun için şirketin varlığı ve temsil yetkisi Avustralya belgeleriyle, esas sermaye payının devri ise 6102 sayılı TTK m.595 kapsamındaki yazılı sözleşme ve noter imza onayıyla ispatlanır. Şirket sözleşmesi farklı düzenlememişse Türk limited şirketin genel kurulunun onayı gerekir. 5718 sayılı MÖHUK m.9/4 yabancı tüzel kişinin ehliyetini, TTK m.598 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m.103 ise sicil safhasını ilgilendirir. ASIC extract, yönetim kararı, şirket adına imza yetkisi ve DFAT apostili birbirinin yerine geçmez.
Kısa özet: İşlem haritası
| Başlık | Hukuki çerçeve | Gerekli kontrol |
|---|---|---|
| Yabancı alıcının varlığı | MÖHUK m.9/4; Avustralya şirket sicili | Güncel ASIC şirket dökümü, ACN ve unvan |
| Pty Ltd imza yetkisi | Corporations Act 2001 ss.126–127 | Direktör/sekreter durumu, karar, vekâlet |
| Türk pay devri | TTK m.595/1–7 | İmzaları noter onaylı devir sözleşmesi; onay |
| Avustralya belgeleri | 1961 Apostil Sözleşmesi | Notary Public, DFAT apostili, Türkçe çeviri |
| Ticaret sicili | TTK m.598; TSY m.103 | MERSİS dosyası, genel kurul kararı, devir belgesi |
| Yatırım bildirimi | 4875 sayılı Kanun ve ikincil düzenleme | Yabancı yatırım/E-TUYS durumu ayrıca incelenir |

1. Gerçek kişi yatırımcıyla Pty Ltd şirketinin hukuki farkı
Avustralya’da yaşayan bir Türk vatandaşının kendi adına limited şirket payı almasıyla, Sidney veya Melbourne’de tescilli özel sermaye şirketi olan Pty Ltd’nin ortak olması aynı işlem değildir. İlkinde kişi doğrudan alıcı ve pay sahibi olur. İkincisinde payın sahibi tüzel kişidir; hissedarları, şirketin yöneticileri veya işlemi takip eden Türk avukatı şirketin yerine geçerek kişisel ortak sıfatı kazanmaz. Türk şirketin ortaklar kaydına yazılacak kişi, Avustralya şirketinin tescildeki tam ticaret unvanıdır. İşlem dosyasının temel sorusu, alıcının kimliği ile onu kimin bağlayabileceğinin ayrı belgelerle gösterilmesidir.
Bu fark vergi, ortaklık hakları, kazanç dağıtımı ve ilerideki devir bakımından da belirleyicidir. Örneğin Pty Ltd pay satın alma bedelini kendi bilançosundan ödüyorsa dekontun açıklaması ve sözleşmenin tarafı buna uygun olmalıdır. Avustralyalı direktör şahsi hesabından ödeme yapmışsa bunun şirket adına avans, borç veya başka bir ilişki olup olmadığı ayrıca açıklanmalıdır. Hangi paranın kime ait olduğu yanlış kurulursa yalnız sicil değil, yatırımın finansmanı ve ispatı da tartışmalı hâle gelir.
2. TTK m.595 neden Avustralya şirketine de uygulanır?
Türkiye’de kurulu limited şirketteki esas sermaye payının devri, alıcının vatandaşlığından veya kayıtlı merkezinin Avustralya olmasından bağımsız olarak Türk limited şirket hukukunun şekil ve onay düzenine tabidir. TTK m.595/1 devir ve devir borcu doğuran işlemlerin yazılı olmasını ve tarafların imzalarının noter tarafından onanmasını şart koşar. Avustralya’daki bir şirket sözleşmesi, director resolution veya e-posta ile verilen satın alma onayı bu Türk şekil şartını ortadan kaldırmaz.
Şirket sözleşmesi aksini öngörmedikçe Türk şirket genel kurulu devir için onay verir ve işlem bu onayla geçerli olur (TTK m.595/2). Üç aylık ret etmeme karinesi de m.595/7’de düzenlenmiştir; süre, gerçek ve ispatlanabilir başvuru tarihi üzerinden yürütülür. Sicile başvuru ayrı bir aşamadır. Bu ayrımı ayrıntılı açıklayan Avustralya’dan limited pay devri rehberinde gerçek kişi bakımından belgeler karşılaştırılmıştır; bu yazının konusu yabancı tüzel kişinin alıcı olmasıdır.
3. MÖHUK m.9/4: Pty Ltd şirketinin ehliyeti hangi hukukla değerlendirilir?
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.9/4, tüzel kişilerin hak ve fiil ehliyetinin statülerindeki idare merkezi hukukuna tabi olduğunu belirtir. Aynı fıkra, fiilî idare merkezi Türkiye’deyse Türk hukukunun uygulanabileceğini de düzenler. Bu nedenle «Avustralya’da şirket tescilli, o hâlde herkes adına imza atabilir» sonucu çıkarılamaz. Önce şirketin statüsü, yönetim yapısı, sicildeki görevlileri ve temsil kuralları incelenir.
Ehliyete uygulanan Avustralya hukuku ile Türkiye’deki limited payın devrinin TTK m.595 uyarınca yapılması farklı sorulardır. Bir tarafın tüzel kişi olarak hak sahibi olabilmesi, sözleşmenin Türk hukukundaki şekil şartını kendiliğinden tamamlamaz. Aynı şekilde Türk noterinde atılan imza, Avustralya şirketi adına imza atan kişinin yetkisini ispatlamadan yeterli görülmemelidir. Dosyadaki belgelerin her biri bu iki ayrı sorunun birine cevap vermelidir.
4. ASIC güncel şirket dökümü ve ACN neyi gösterir?
Australian Securities and Investments Commission (ASIC) şirketlerin kayıt bilgilerini tutar. Resmî ASIC açıklamasına göre current company extract ve current/historical company extract üzerinden şirketin kayıt bilgileri, ofis görevlileri ve geçmiş kayıtlara ulaşılır. ACN (Australian Company Number), ABN veya ticari isim aynı veri değildir. Türkiye’de kullanılacak belgede doğru şirketi eşleştirmek için şirketin kayıtlı unvanı, ACN, tescil durumu, merkez ve yöneticiler kontrol edilir.
Ücretli veya ücretsiz ASIC çıktısının kapsamı ayrı olabilir; internet arama ekranındaki kısa sonuç tek başına yeterli temsil belgesi kabul edilmemelidir. Özellikle kayıtlı direktör yakın zamanda değişmişse güncel döküm alınmalı, gerekirse tarihsel extract ile devir kararının hangi tarihte alındığı eşleştirilmelidir. Şirketi bir ticari temsilci imzalayacaksa ASIC çıktısının yanında yetki kararı veya vekâletname aranması, sicilin görebileceği bilgi ile şirket içi temsil arasındaki boşluğu kapatır.
5. Corporations Act 2001 ss.126–127 kapsamında şirketi kim imzalar?
Avustralya Corporations Act 2001 s.126, şirketin sözleşme ilişkilerinin açık veya zımni yetkiye sahip kişi aracılığıyla kurulabilmesini düzenler. s.127 ise şirket belgelerinin şirket tarafından imzalanmasına ilişkin belirli usulleri sayar: kural olarak iki direktör veya bir direktör ile şirket sekreteri; tek direktörlü proprietary şirketler bakımından maddede belirtilen özel durumlar vardır. Sözleşme biçimi, karar ve yetki zinciri bu düzenlemelere göre incelenir.
Ancak Avustralya’daki imza usulünü karşılamak, Türkiye’de TTK m.595 uyarınca gereken noter imza onayını kaldırmaz. İki ülkenin şartlarını birbirinin alternatifi sanmak işlem reddinin temel nedenidir. İlk kontrol Avustralya şirketi adına kimin işlem yapacağı; ikinci kontrol bu kişinin veya temsilcisinin Türk noterinde hangi yetki metniyle hareket edeceği; üçüncü kontrol Türk limited şirketinin genel kurul onayıdır. Şirket içi kararın yeterliliği şirket anayasası/constitution ile birlikte değerlendirilir.
6. Pty Ltd için yönetim kurulu kararı nasıl hazırlanır?
Türkiye’deki payın satın alınması bir yatırım kararıdır. Kararda hedef Türk limited şirketinin tam unvanı ve sicil/MERSİS bilgisi, alınacak esas sermaye payı veya oranı, bedel veya belirlenecek bedelin yetkilendirilme biçimi, işlemde imza atacak yönetici/vekil ve belge sunma yetkileri açık olmalıdır. Yalnızca «Türkiye’de yatırım yapılmasına karar verildi» denmesi, imza ve temsil kapsamını sicil için belirsiz bırakabilir.
Avustralya şirketinin constitution hükümleri veya hissedarlar sözleşmesi belirli işlemlerde ek onay gerektirebilir. Bu yükümlülükler otomatik varsayılamaz; şirketin belgelerine bakılarak belirlenir. Kararın tarihini, karar yeter sayısını, imzalayanların o tarihteki sıfatını ve kararın Avustralya şirketi adına nasıl saklandığını denetlemek gerekir. Kurumsal satın alma dosyasına bu belgeyle birlikte güncel ASIC dökümünün eklenmesi, müstakil belge anlamı taşıyan her evrakın neden istendiğini açıklar.
7. DFAT apostili ASIC belgesinin yerine geçer mi?
Hayır. Apostil, 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi sistemi içinde belgenin kamusal kaynağına ilişkin imza, mühür veya sıfat doğrulamasıdır. Australian Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT) Avustralya belgelerinin tasdiki ve apostili bakımından yetkili makamdır. DFAT açıklamalarına göre gerektiğinde önce Australian Notary Public işlemi yapılır, sonra uygun belge için apostil düzenlenir. Şirketi kimin temsil edeceğini apostil tespit etmez; bunu şirket belgeleri belirler.
Apostilli bir imza yetki belgesinin Türkçe tercümesi, kabul makamının aradığı biçimde sunulmalıdır. Doğru belge hazırlığı için hem Avustralya konsolosluk ve vekâletname rehberi hem de ASIC’den alınacak belgenin niteliği birlikte incelenir. Avustralya makamlarının yayımladığı belge listelerinde elektronik görüntüyle orijinal kamusal belge arasında ayrı prosedür bulunabilir; barkodlu ekran görüntüsü her zaman tasdik zincirini tamamlamaz.
8. Türk noterine ve siciline hangi Türkçe belgeler sunulur?
Avustralya şirketinin tescil ve temsil belgeleri yabancı dildeyse Türk işlem makamının kabul ettiği noter onaylı Türkçe tercümesi hazırlanır. Sözleşmeye yanlış unvan, eksik ACN veya direktörün eski soyadı yazılmış olması, aynı kişi olup olmadığının açıklanmasını zorlaştırır. Devir belgelerinde alıcıyı «X Pty Ltd» olarak gösterip karar ve vekâletnamede yalnız X ticari markasını kullanmak doğru değildir.
İstanbul Ticaret Odasının limited şirket tescili açıklamaları, yabancı tüzel kişi ortakların karar temsilinde güncel sicil kayıtları, temsil yetkisi ve noterli tercüme şartlarını ayrıntılandırır. Başvuru Mersin gibi başka sicil müdürlüğünde yapılacaksa işlemin yerel evrak listesinin de ayrıca teyidi gerekir. İTO listesi Türkiye çapındaki tüm sicil müdürlükleri için mutlak ve değişmez belge listesi gibi sunulmamalıdır.
9. Türkiye’de vekil aracılığıyla pay devir sözleşmesi nasıl imzalanır?
Avustralya şirketinin yetkili organı, Türkiye’deki bir temsilciye usulüne uygun vekâlet verebilir. Bu temsilcinin payı hangi şirkette, hangi miktarda ve hangi bedel düzeninde alacağı; TTK m.595 sözleşmesini imzalama, genel kurula katılma, sicil başvurusunu takip etme ve gerektiğinde düzeltme belgesi verme yetkileri işlem ihtiyacına göre ayrı ayrı yazılmalıdır. Şirketi temsil eden direktörün kişisel vekâletnamesi ile tüzel kişi adına verilmiş vekâletname birbirinden farklıdır.
Ön hazırlıkta vekilin bilgileri, Türk şirketin ticaret sicili numarası ve satın alınacak payın tutarı belirlenmezse belge tekrar Avustralya’ya gönderilmek zorunda kalabilir. Ayrıca vekil hem alıcı hem satıcı için görev üstlenecekse çıkar çatışması ve aynı kişinin birden çok tarafı temsil etmesi ayrıca değerlendirilir. Usulüne uygun Türk noter işlemi, sahadaki ticaret sicili değerlendirmesine uygun belge paketiyle tamamlanır.
10. Pay devrinde Türk limited şirketinin genel kurul kararı
TTK m.595/2 gereği şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul onayı zorunludur ve pay devri bu onayla geçerli olur. TTK m.595/3 genel kurulun şirket sözleşmesinde farklı düzenleme yoksa sebep göstermeden devri reddedebilmesini düzenler. Bir yabancı şirketin alıcı olması tek başına kanuni ret nedeni olarak gösterilemez; şirketin sözleşmesi ve kanunla tanınan ret yetkisi değerlendirilir.
Türk şirketin mevcut ortakları onaydan önce devir sözleşmesindeki ek ödeme/yan edim, önalım, geri alım ve rekabet koşullarına bakmalıdır. Avustralya şirketi adına temsilci genel kurula giriyorsa tüzel kişi adına oy kullanma ve kararı imzalama yetkisi belgelenir. Ret edilmeyen başvurunun üç ay sonunda onaylanmış sayılması özel bir düzenlemedir; şirketin başvuruyu aldığı tarih ispatlanmalıdır. Ret kararı veya devir yasağı varsa sonraki işlemler otomatik yürütülmemelidir.
11. Satın alma bedeli, bankacılık belgeleri ve sermaye karşılığı
Payı devreden ortak ile Avustralya’daki alıcı şirket arasındaki satış bedeli, Türk limited şirketinin sermaye artırımından farklıdır. Mevcut pay satın alınıyorsa bedel kural olarak payı satan kişiye yöneliktir. Türk şirketin kasasına sermaye koyulması, farklı bir işlem olan sermaye artırımıdır. Transferin «equity investment» şeklinde adlandırılması tek başına ticaret sicilindeki işlemin türünü değiştirmez.
Ödeme planı düzenlenirken para birimi, transfer masrafları, banka uyum incelemesi, sözleşme kapanış koşulu ve vergisel yükümlülükler açıkça yazılmalıdır. Ödeme TTK m.595’in yazılılık, noter ve gerekiyorsa genel kurul şartının yerini tutmaz. Avustralya şirketine ait hesabın, farklı ülkedeki bir grup şirketinin veya direktörün kişisel hesabının kullanılması halinde finansmanın kimin adına yapıldığı sözleşme ve dekontlarla izah edilmelidir.
12. 4875 sayılı Kanun ve E-TUYS bildirimleri
Pty Ltd’nin Türkiye’deki şirket payını edinmesi yabancı sermaye boyutu yaratabilir. 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve ilgili ikincil düzenleme kapsamında şirketin bildirim yükümlülükleri, yapılan işlemin doğrudan yabancı yatırım niteliğine ve Türkiye’deki şirketin durumuna göre incelenir. E-TUYS üzerinde kayıtların güncellenmesi ticaret siciline tescilin alternatifi değildir.
Ticaret sicili kayıtları ile E-TUYS yatırım ve ortaklık verileri farklı kurumsal amaçlara hizmet eder. Şirkette yabancı ortaklığın ilk kez doğması, pay oranının değişmesi veya yabancı ortağın çıkması bakımından farklı kayıt ve bildirimler gerekebilir. Süreler için sitedeki E-TUYS bildirim rehberini ve Ticaret Bakanlığı düzenlemelerini birlikte kontrol etmek gerekir; her pay alımına tek bir bildirim süresi ve tek bir ücret uygulanacağı iddia edilmemelidir.
13. TTK m.598 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m.103 süreci
TTK m.598 limited şirkette esas sermaye payı geçişinin ticaret siciline tescili için şirket müdürlerinin başvurusunu düzenler. Ticaret Sicili Yönetmeliği m.103 başvuru evrakı bakımından önemlidir. Devir sözleşmesinin noter tasdikli olması ile sicil başvurusunun yapılmış olması ayrı olaylardır. Alıcı Pty Ltd olduğu için yabancı tüzel kişi belgelerinin doğruluğuna ilişkin ikinci bir kontrol katmanı vardır.
MERSİS başvurusu, karar defterinin uygun örnekleri, noter imza onayı, yabancı şirketin kayıt ve temsil bilgileri, tercüme/apostil belgeleri tek dosyada tutarlı olmalıdır. Sicilin eksiklik bildirmesi halinde Avustralya’daki direktörden yeni bir belge istemek süreyi uzatabilir. İlk defada kullanılan şirket unvanı, pay miktarı ve vekil bilgileri birbirini doğruladığında işlemin idari yükü azalır. Tescilin hangi tarihte isteneceği ve ilan sonrası kontrolün kim tarafından yapılacağı şirketin müdürleriyle belirlenmelidir.
14. Pty Ltd şirketinin Türkiye’de pay sahibi olduktan sonraki hakları
Devir sonucunda Türk limited şirketin ortağı Avustralya şirketidir. Bu sıfatla genel kurula katılma, kâr payına ilişkin haklar, bilgi alma ve inceleme hakları ile şirket sözleşmesinin getirdiği yükümlülükler Türk limited şirket hukukuna göre değerlendirilir. TTK m.614 limited şirket ortaklarının bilgi alma ve inceleme hakkını düzenler. Avustralya direktörünün şahsi olarak bilgi isteme hakkı değil, şirketin yetkili temsilcisi sıfatıyla hareket etmesi söz konusudur.
Pay devrinden sonra temsilcinin değişmesi, Avustralya’daki şirketin hissedarlarının değişmesi ya da şirketin isminin değiştirilmesi Türk sicilindeki ortağın otomatik olarak değiştiği anlamına gelmez. Tüzel kişiliğin devam edip etmediği, birleşme veya tasfiye gibi olaylar ayrıca incelenir. Pay üzerinde daha sonra rehin veya intifa planlanıyorsa TTK m.600 esaslı pay üzerinde sınırlı haklar rehberi farklı şartları açıklar.
15. Devralınan paya ilişkin geçmiş borç ve risk taraması
Bir şirket payının edinilmesi işletmenin malvarlığını ve borçlarını doğrudan başka şirkete taşımakla aynı değildir; alıcı Türk limited şirkette ortak sıfatı kazanır. Buna rağmen ekonomik değer, şirketin borçları ve paya bağlı özel yükümlülüklerden etkilenir. Devir sözleşmesi hazırlanırken finansal tablolar, vergi ve SGK borcu, dava/icra dosyaları, ortaklara borçlar ve TTK m.595 kapsamında açıklanması gereken yan edimler araştırılmalıdır.
Özellikle Türk limited şirketin aktifinde Mersin’de taşınmaz, araç veya ruhsat varsa bunlar doğrudan Avustralya şirketinin adına tescil edilmiş sayılmaz. Tapu veya ruhsat işletme sahibi olan Türk şirket üzerinde kalır; yabancı yatırımcının sahip olduğu şey limited şirket esas sermaye payıdır. Bu ayrım hem yatırımcıyı yanlış beklentiden korur hem de kapanış sözleşmesine garanti, tazminat ve belge sunma hükümleri koymayı sağlar.
16. Avustralya şirketi henüz kuruluş aşamasındaysa
ASIC kaydı yapılmamış, ACN alınmamış veya kuruluşu tamamlanmamış yatırım aracının gerçek bir Pty Ltd gibi gösterilmesi belge ve ehliyet sorunlarına yol açar. Önce tüzel kişiliğin mevcut olup olmadığı belirlenir. Avustralya şirketinin ismini yeni almış olması, ticari isim kaydı bulunması veya başka bir grup şirketiyle aynı marka altında faaliyet göstermesi tek başına Türk şirkete ortak olmasını sağlayan tüzel kişilik kaydı değildir.
Türk limited şirkette pay sahibi olabilecek alıcı somut, belirli ve yetkili temsilcileri tespit edilebilir olmalıdır. Şirket kurulduktan sonra başvurulacaksa devir sözleşmesinin tarafı ve ödeme sahibi buna göre güncellenir. Avustralya’da oluşacak vergi ve şirket içi yönetişim soruları, Türk hukukuyla ilgili sicil işlerinden ayrı uzmanlıkla ele alınabilir; bu rehber Avustralya vergi hukukuna göre otomatik muafiyet veya belirli bir izin sonucu taahhüt etmez.
17. Eksik belgeyle yapılan müracaatta en sık görülen beş hata
İlk hata, ASIC internet arama ekranının yazdırılmış özetinin, güncel yetki ve temsil belgesinin yerine geçirilmesidir. İkinci hata, eski direktörün imzasıyla hazırlanmış kararın güncel ticaret sicili tarihleriyle uyuşmamasıdır. Üçüncü hata, Avustralya hukukundaki s.127 usulü yerine getirilse bile TTK m.595 noter onayının unutulmasıdır. Dördüncü hata, DFAT apostilinin Türk şirketin genel kurul kararının yerine geçeceğinin sanılmasıdır. Beşinci hata ise aynı işlemde farklı unvan ve ACN yazılmasıdır.
Bu hatalar ayrı kurumların denetim görevlerini birbirine karıştırmaktan kaynaklanır. Çözüm, belgeleri «şirketin varlığı», «şirketi kimin bağlayacağı», «Türk pay devrinin şekli», «şirketin onayı» ve «sicil bildirimi» klasörlerinde toplamaktır. Bir eksik için tüm evrakı yeniden düzenlemek yerine hangi hukuk düzenindeki şartın tamamlanmadığına bakılır. Belgelerin Apostil Sözleşmesi kapsamına girip girmediği de belge türü özelinde kontrol edilir.
18. Mersin’deki bir limited şirkete Avustralya’dan yatırımın işlem sırası
Örnek iş akışı şu sırayla kurulur: önce Mersin’deki limited şirketin ticaret sicili, pay defteri ve şirket sözleşmesi temin edilir; devredilebilecek pay ve sözleşmesel sınırlar belirlenir. Ardından Pty Ltd’nin güncel ASIC kayıtları ile Avustralya imza yetkisi incelenir. Yönetim kurulu kararı ve gerekli vekâletname metni Türk noterinin ve tescil makamının şartlarıyla uyumlu hazırlanır. Gerekli Avustralya kamu belgesi tasdiki/apostili tamamlanır ve Türkçe çeviriler yapılır.
Sonra TTK m.595’e uygun noter imzalı devir sözleşmesi hazırlanır; gerekiyorsa Türk limited şirketin genel kurul kararı alınır. Müdürler sicil başvurusunu yapar, sonuç ve ilanın kontrolü gerçekleştirilir. Yabancı yatırım bildirimleri ve tarafların ödeme/vergisel işlemleri ayrıca kapatılır. Her adımın imzalı kanıtı tek dosyada saklanır. Yurt dışındaki müvekkillere ilişkin vekâletli dosya takibi sayfası, Türkiye tarafında hangi işlerin yapılabileceğine dair genel çerçeveyi gösterir.
19. Avukat incelemesine gönderilecek belge listesi ve görev ayrımı
İlk inceleme için Avustralya şirketinin tam ticaret unvanı ve ACN’si, current company extract, varsa constitution, ilgili yönetim kararı, temsilcinin kimlik ve yetki belgesi; Türk limited şirketin şirket sözleşmesi, sicil kayıtları, pay defteri, devreden ortağın bilgileri, pay oranı ve devrin bedel koşulları hazırlanır. Henüz apostil almadan önce kabul makamının hangi belgenin aslına, hangi belgenin suretine ve hangisinin noterli tercümesine ihtiyaç duyduğunu belirlemek israfı azaltır.
Türkiye tarafında avukatın görevi, hukuki inceleme, belge metinleri, vekâlet kapsamı, onay ve başvuru sürecinin takibidir. Avustralya şirketinin iç hukuktaki vergi planlaması, imza yetkisi ve kurumsal karar geçerliliği gerektiğinde Avustralya hukuk uzmanıyla doğrulanmalıdır. «Türkiye’de ofis açmadan pay alımı» ile «Avustralya şirketinin Türkiye’de şube açması» farklı işlemlerdir; pay alımı için kendiliğinden şube kurma mecburiyeti olduğu söylenemez.
20. Sonuç: Alıcı şirketin ehliyeti, Türk devir şekli ve tescil üçlü olarak kontrol edilir
Avustralya’dan Türk limited şirket payı alırken en kritik hukuki mesele, tek bir «apostilli evrak» aramak değil işlem zincirindeki üç yetki alanını tamamlamaktır. Pty Ltd’nin varlığı ve temsil yetkisi Avustralya şirketler hukukuna; Türkiye’deki pay devri TTK m.595’e; onay ve tescil süreçleri Türk şirket sözleşmesi, TTK m.598 ve ticaret sicili düzenine dayanır. Her belge bu zincirde belirli bir şüpheyi ortadan kaldırmak için kullanılmalıdır.
Yatırım bedelinin bankadan gönderilmiş olması, ASIC’de şirketin aktif görünmesi veya konsoloslukta genel vekâletname verilmiş olması tek başına pay sahipliği doğurmaz. Doğru hukuki sonuç, tarafların ve payın belirlenmesi, kanuni şekle uyum, gereken şirket onaylarının alınması, sicil sürecinin tamamlanması ve yatırım bildirimlerinin ayrı takibiyle sağlanır. Bu nedenle Avustralya’daki yönetici, belgelere masraf yapmadan önce işlem makamının gerektirdiği kontrol listesini elde etmelidir.
Sık sorulan sorular
1. Pty Ltd Türk limited şirketine ortak olabilir mi?
Evet. Türk limited şirkette pay iktisabı mümkündür; yabancı tüzel kişinin ehliyeti MÖHUK m.9/4, payın devri ise TTK m.595 kapsamında incelenir.
2. Avustralya şirketi Türkiye’de şube açmadan pay satın alabilir mi?
Yalnız pay iktisabı, tek başına Türkiye’de şube açılmasını gerektirmez. Şube açılması farklı bir ticaret sicili işlemidir.
3. ASIC company extract yeterli mi?
Yalnız kayıt dökümü yeterli görülmemelidir. Şirket adına karar ve imza yetkisi ile TTK m.595 belgeleri ayrıca kontrol edilir.
4. Pty Ltd adına kim devir sözleşmesi imzalar?
Şirketin statüsüne ve Corporations Act 2001 ss.126–127 düzenine göre yetkili kişi veya usulünce atanmış vekil imza atar; Türk noter şartı ayrıca uygulanır.
5. DFAT apostili pay devrini tamamlar mı?
Hayır. Apostil belgenin kaynağını tasdik eder, pay devrinin Türk hukukundaki şekil ve onay şartlarını yerine getirmez.
6. Genel kurul onayı her işlemde zorunlu mu?
TTK m.595/2 gereği şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse gereklidir. Bu nedenle sözleşme okunmadan otomatik hüküm kurulamaz.
7. Pay devri bedeli Avustralya doları olabilir mi?
Bedel ve ödeme şartları ayrıca sözleşmede belirlenir; para birimi ve döviz işlemlerinin uygulanabilir sınırlamaları somut taraf ve işlem türüne göre kontrol edilir.
8. Türk şirketin aktifleri doğrudan Pty Ltd mülkiyetine geçer mi?
Hayır. Pty Ltd limited şirket payını edinir; Türk şirketin taşınmaz ve diğer varlıkları kural olarak şirketin malvarlığında kalır.
9. ASIC güncel kaydı ve yönetim kararı hangi tarihte olmalı?
Kararın alındığı tarihte imza atanların yetkisini ve başvuru tarihindeki güncel şirket durumunu gösterecek belgeler kullanılmalıdır.
10. E-TUYS başvurusu noter devrinin yerine geçer mi?
Hayır. E-TUYS yabancı yatırım bildirimi alanıdır; TTK m.595 imza ve onay koşullarını kaldırmaz.
11. Avustralya’daki direktör Türkiye’ye gelmek zorunda mı?
İşleme uygun, usulünce düzenlenmiş temsil belgeleriyle Türkiye’de vekil üzerinden işlem yapılması değerlendirilebilir. Kabul koşulları belge bazında önceden belirlenir.
12. Mersin’de şirkete ortaklık için hangi dosya açılır?
Şirket sözleşmesi, güncel sicil, pay defteri, ASIC kayıtları, yetki kararı, noter onaylı devir sözleşmesi ve sicil dosyası birlikte hazırlanır.
Resmî mevzuat ve kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Ticaret Sicili Yönetmeliği – Ticaret Bakanlığı
- 5718 sayılı MÖHUK – TBMM Kanun Metni
- Corporations Act 2001 – Australian Government Federal Register
- Australian Securities and Investments Commission – şirket kayıtları
- Australian Attorney-General’s Department – apostil açıklaması
- DFAT Smartraveller – belge tasdiki
- İstanbul Ticaret Odası – limited şirket tescil belgeleri
Mersin ofisi ve iletişim
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İstanbul Maslak/Sarıyer ve Mersin Akdeniz’deki fiziksel ofislerinden faaliyet yürütür. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden yönetilir ve koordine edilir. Avustralya’dan vekâletname ile takip edilecek dava, sicil, tapu ve icra işlemlerinde uyuşmazlığın türüne göre dosya ve belge incelemesi yapılır. İletişim bilgileri ve telefon: +90 552 224 43 66.
İstanbul ofisi – harita
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21 Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
