Aynı İlçede Aynı Ürün İçin İki Üretici Birliği Kurulabilir mi? | 5200 m.4 (2026)

5200 sayılı Kanunda “aynı ilçede tek birlik” kuralı nerede düzenlenir?

5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu m.4, tarımsal üretici birliklerinin kuruluş esaslarını düzenler. Maddenin açık hükmüne göre aynı ürün veya ürün grubu için ilçe düzeyinde birden fazla birlik kurulamaz. Bu sınırlama, 5200 sayılı Kanuna özgü kuruluş kuralıdır ve aynı ilçede aynı ürün için paralel üretici birlikleri kurulmasını önler.

Kuralın amacı, aynı ürünün üreticilerini birbirinden kopuk birden çok tüzel kişiliğe bölmek yerine belirli coğrafi düzeyde tek örgüt çatısında toplamak; ortak hizmet, pazarlama ve temsil kapasitesini güçlendirmektir. Bu nedenle yeni kuruluş hazırlığında ilk hukuki kontrol, ilçede aynı ürün veya ürün grubunda mevcut bir birlik olup olmadığıdır.

“İlçe düzeyi” ne anlama gelir?

5200 m.4, birliğin kuruluşunda asgari coğrafi ölçek olarak ilçeyi esas alır. Birlik yalnız tek köy, mahalle veya sınırlı bir üretici grubunun özel örgütü şeklinde 5200 sayılı Kanun birliği olarak kurulmaz. Kuruluş tüzüğünde faaliyet alanı ve merkez açıkça belirtilir.

Aynı ilçenin farklı köylerinde üretim yapan üreticilerin aynı ürün için ayrı birlikler kurması, kanundaki “ilçe düzeyinde birden fazla birlik kurulamaz” kuralını aşmaz. Köylerin farklı olması ikinci 5200 birliği için bağımsız kuruluş hakkı doğurmaz.

“Ürün veya ürün grubu” sınırı nasıl belirlenir?

Tek birlik kuralı yalnız tam aynı ürün adına değil, Kanun ve Bakanlık uygulamasında kabul edilen ürün grubu kapsamına göre de değerlendirilir. Birliğin tüzüğünde faaliyet göstereceği ürün veya ürün grubu açıkça yazılmalıdır. Mevcut birliğin tüzük kapsamı incelenmeden yalnız ticari unvana bakılarak yeni kuruluş kararı verilmemelidir.

Örneğin mevcut birliğin unvanında tek ürün adı yer alsa bile tüzüğü daha geniş bir ürün grubunu kapsıyor olabilir. Bunun tersi de mümkündür. Hukuki sonuç, güncel tüzük ve Bakanlık kayıtlarında tanımlanan ürün kapsamına göre belirlenir.

İlçede mevcut birlik bulunup bulunmadığı nasıl kontrol edilir?

Kurucular Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili kayıtları ile il/ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğü nezdinde aynı ürün veya ürün grubu için faal bir 5200 sayılı Kanun birliği bulunup bulunmadığını kontrol etmelidir. Yalnız internet arama sonucu veya sosyal medya hesabına güvenilmemelidir.

Mevcut birliğin tüzel kişiliğinin devam edip etmediği, ürün kapsamı, faaliyet bölgesi ve güncel tüzüğü resmi kayıtlardan doğrulanmalıdır. Fiilen uzun süredir faaliyet göstermeyen birliğin hukuken sona erdiği varsayılmamalıdır.

Aynı ilçede iki farklı ürün için ayrı birlik kurulabilir mi?

Evet; kanundaki yasak aynı ürün veya ürün grubu içindir. Ürün veya ürün grupları hukuken birbirinden farklıysa ve her yeni birlik diğer kuruluş şartlarını taşıyorsa ayrı birlikler kurulabilir. Ancak ürün sınıflandırmasının gerçekten farklı olması gerekir.

Sırf ikinci birlik kurabilmek amacıyla aynı ürünün ticari alt adını kullanarak yapay ayrım oluşturmak doğru değildir. Bakanlık, kuruluş dosyasında ürün veya ürün grubunun mevzuattaki kapsamını ve mevcut birliklerin faaliyet alanını inceler.

Aynı ürün için farklı ilçelerde ayrı birlik kurulabilir mi?

5200 m.4’teki tek birlik sınırlaması ilçe düzeyindedir. Bu nedenle aynı ürün için farklı ilçelerde, her biri kendi kuruluş şartlarını taşımak kaydıyla ayrı üretici birlikleri kurulabilir. Daha sonra aynı ürün veya ürün grubunda faaliyet gösteren en az yedi birlik, 5200 m.13 şartları oluştuğunda ulusal düzeyde merkez birliği kurabilir.

Bu yapı Kanunun yerel birlikten ulusal merkez birliğine doğru kurduğu örgütlenme modelidir. İlçedeki tek birlik kuralı, ülke genelinde yalnız bir yerel birlik olacağı anlamına gelmez.

Birlik il sınırına yayılan faaliyet yürütebilir mi?

Birliğin faaliyet alanı tüzük ve Bakanlık kayıtlarıyla belirlenir. Kuruluşun asgari ilçe düzeyinde olması, her birliğin yalnız ilçe sınırında kalacağı anlamına gelmeyebilir; ancak faaliyet alanı genişletilecekse 5200 sayılı Kanun ve ilgili uygulama düzenine uygun tüzük ve kayıt işlemleri yapılmalıdır.

Faaliyet alanının genişletilmesi, başka ilçelerdeki aynı ürün birliklerinin mevcut hukuki statüsünü yok sayma veya kanundaki tek birlik sistemini dolanma aracı olarak kullanılamaz.

Yeni birliğin tüzüğü mevcut birlikle çakışıyorsa ne olur?

Kuruluş tüzüğü Bakanlığın mevzuata uygunluk incelemesine tabidir. Aynı ilçe ve aynı ürün veya ürün grubu için mevcut birlik bulunduğu anlaşılırsa yeni kuruluş dosyası m.4’teki açık kural bakımından sorunlu hâle gelir. Kurucuların ürün, faaliyet bölgesi veya tüzel kişilik yapısını hukuken doğru biçimde yeniden değerlendirmesi gerekir.

Tüzükte kullanılan farklı isim, gerçekte aynı ürün ve aynı ilçe için ikinci birlik kurulması sonucunu değiştirmez. Esas alınan faaliyet ve ürün kapsamıdır.

İkinci birlik için yine 16 kurucu bulunması yeterli olur mu?

Hayır. En az 16 tarımsal üretici şartı kuruluş koşullarından yalnız biridir. 5200 m.4 aynı zamanda yeterli büyüklükte üretim kapasitesi, asgari ilçe düzeyi ve aynı ürün veya ürün grubunda ilçede tek birlik kuralını birlikte arar. Kurucu sayının 16’dan fazla olması, tek birlik engelini ortadan kaldırmaz.

Kurucu sayısı ve diğer kuruluş şartlarının ayrıntısı için Tarımsal Üretici Birliği Kurmak İçin Kaç Üretici Gerekir? rehberi incelenebilir.

Mevcut birlik varken üreticiler ne yapabilir?

İlgili ürün veya ürün grubunda üretim yapan ve 5200 m.10’daki üyelik şartlarını taşıyan üreticiler mevcut birliğe üyelik başvurusunu değerlendirebilir. Birliğin tüzüğü, faaliyet alanı ve üyelik şartları incelenmeli; başvuru yönetim kuruluna usulüne uygun biçimde yapılmalıdır.

Mevcut birliğin yönetimiyle görüş ayrılığı yaşanması veya üreticilerin farklı ticari strateji istemesi, tek başına aynı ilçede ikinci 5200 birliği kurma hakkı doğurmaz. Üreticiler Kanun ve tüzükteki genel kurul, yönetim ve denetim mekanizmalarını kullanabilir.

Mevcut birlik varken kooperatif kurulabilir mi?

5200 sayılı Kanundaki tek birlik kuralı, 5200 kapsamındaki tarımsal üretici birliklerine ilişkindir. Üreticilerin başka bir özel kanunun şartlarını taşıyarak kooperatif veya başka hukuki örgütlenme kurması ayrı değerlendirilir. Ancak yeni tüzel kişiliğin 5200 sayılı Kanun birliği olduğu izlenimi verilmemeli ve özel kanunların faaliyet sınırları birbirine karıştırılmamalıdır.

Kooperatifin sermaye, ortaklık, genel kurul ve ekonomik faaliyet sistemi 5200 birliğinden farklıdır. Hangi tüzel kişilik modelinin seçileceği, üreticilerin gerçek ekonomik ve hukuki amacına göre belirlenmelidir.

Ürün konseyi kurulması “tek birlik” yasağını ihlal eder mi?

Hayır. Ürün konseyi 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11’e dayanan farklı tüzel kişiliktir. Ürün konseyi, üreticilerin yanında tüccar, sanayici, kamu veya araştırma kurumları, meslek odaları ve dernekler gibi farklı paydaşları bir araya getirebilir. 5200 sayılı üretici birliği ise üreticilerin ürün veya ürün grubu temelinde örgütlenmesidir.

Ürün konseylerinde de ürün bazında tek konsey kuralı vardır; fakat bu, 5200 sayılı Kanundaki ilçe düzeyinde tek üretici birliği kuralından ayrı bir hukuki sınırlamadır. Ayrıntılar için Ürün Konseyi Nasıl Kurulur? rehberi incelenebilir.

Bakanlık kuruluş dosyasını hangi açıdan inceler?

Kurucu üreticilerin sayısı ve üretici statüsü, ürün veya ürün grubu, faaliyet alanı, yeterli üretim kapasitesi, mevcut aynı ürün birliği, tüzüğün kanuna uygunluğu ve geçici yönetim kurulu gibi kuruluş unsurları incelemenin temel konularıdır. Tüzüğün şeklen hazırlanmış olması tek başına kuruluş için yeterli değildir.

Bakanlık kayıtları ile kurucuların sunduğu üretim bilgileri uyumlu olmalıdır. Kuruluş belgelerindeki ürün veya bölge bilgisi gerçeği yansıtmıyorsa tescil ve sonraki faaliyet aşamasında sorun doğar.

Kuruluş başvurusu tek birlik kuralı nedeniyle reddedilirse ne yapılabilir?

Öncelikle ret veya eksiklik yazısındaki hukuki ve maddi gerekçe incelenmelidir. Gerçekten aynı ilçede aynı ürün veya ürün grubunda faal mevcut birlik varsa yeni 5200 birliği için kanuni engel bulunur. Mevcut birliğin ürün kapsamı veya tüzel kişiliği yanlış değerlendirilmişse resmi kayıtlarla düzeltme talep edilebilir.

Nihai idari işlemin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa tebliğ tarihi, idari başvuru yolları ve idari yargı süresi somut işleme göre değerlendirilmelidir. Kuruluş amaçlarını değiştiren yapay tüzük değişikliği yerine gerçek hukuki duruma uygun çözüm seçilmelidir.

Birleşme veya faaliyet alanı değişikliği tek birlik kuralını nasıl etkiler?

Mevcut birliklerin faaliyet alanı veya ürün kapsamındaki değişiklikler, yeni kuruluş değerlendirmesini etkileyebilir. Ancak değişiklik yalnız fiili beyanla değil, Kanun ve tüzüğe uygun resmi karar ve kayıt işlemleriyle geçerli hâle gelmelidir. Eski tüzük resmen yürürlükteyken yalnız “artık o üründe çalışmıyoruz” beyanı yeni birlik için yeterli değildir.

Kurucular yeni dosya açmadan önce mevcut birliğin en güncel tüzük ve Bakanlık kaydını edinmelidir.

Yeni birlik kuruluşu için pratik kontrol listesi

İlk olarak ürün veya ürün grubunu doğru tanımlayın. İkinci olarak ilgili ilçede aynı ürün veya ürün grubunda 5200 sayılı Kanun birliği bulunup bulunmadığını resmi kayıttan doğrulayın. Üçüncü olarak en az 16 gerçek tarımsal üreticinin kurucu şartlarını taşıdığını ve yeterli üretim kapasitesini belgeleyin.

Dördüncü olarak geçici beş kişilik yönetim kurulunu oluşturun. Beşinci olarak tüzüğü 5200 sayılı Kanun ve uygulama mevzuatına uygun hazırlayın. Altıncı olarak Bakanlık incelemesi sırasında istenen eksiklikleri kanuni sürelerde tamamlayın.

İlgili içerikler

• Tarımsal Üretici Birliği Kurmak İçin Kaç Üretici Gerekir?
• Tarımsal Kooperatif ve Üretici Örgütleri Nasıl Desteklenir?
• Ürün Konseyi Nasıl Kurulur?

Resmî kaynaklar

• 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı

Sık Sorulan Sorular