Aynı Konuda İkinci Bilirkişi Raporu Alınabilir mi? Yönetmelik m.5/7 ve m.56 | 2026
Aynı konuda ikinci bilirkişi raporunun hukuki dayanağı
Bilirkişilik Yönetmeliği m.5/7, aynı konuda bilirkişiden kural olarak bir kez rapor alınmasını temel ilke olarak düzenler. Aynı hüküm, raporda eksiklik veya belirsizlik bulunması hâlinde ek rapor istenebileceğini açıkça kabul eder. Bu düzenleme bilirkişilik incelemesinin gereksiz tekrarını önlemeyi, yargılamayı teknik rapor zincirine dönüştürmemeyi ve mevcut rapordaki giderilebilir eksikliklerin önce açıklattırılmasını amaçlar.
Yönetmelik m.56 raporun değerlendirilmesini ayrıca düzenler. M.56/1’e göre bilirkişi raporu görevlendirmeyi yapan merci tarafından diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilir. M.56/2-3 kapsamında rapordaki eksiklik veya belirsizliklerin tamamlatılması, açıklama istenmesi ya da bilirkişinin sözlü açıklamasına başvurulması mümkündür. Böylece ilk çözüm çoğu durumda yeni bir rapor üretmek değil mevcut teknik görüşü tamamlatmak veya açıklığa kavuşturmaktır.
6754 sayılı Bilirkişilik Kanununun temel ilkeleri de bu yapıyla birlikte değerlendirilmelidir. Kanunun Resmî Gazete metni bilirkişiliği özel veya teknik bilgi ihtiyacıyla sınırlar. Bir rapordan hoşnut olunmaması tek başına aynı konuda sınırsız yeni rapor alınmasının hukuki sebebi değildir.
“Bir kez rapor” kuralı ne anlama gelir?
Kural, aynı teknik sorunun farklı bilirkişilere tekrar tekrar yöneltilerek sonuç aranmasını önlemeye yöneliktir. Bilirkişilik, uyuşmazlığı karara bağlayan bağımsız bir yargı mercii değildir. Teknik konuda gerekli bilgi bir kez usulüne uygun biçimde sağlandığında mahkeme bu raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir ve hukuki sonucu kendisi kurar.
Bu ilke, hiçbir şartta ikinci rapor alınamayacağı anlamına gelmez. İlk rapor cevaplanması gereken teknik soruyu cevaplamamışsa, hesap veya yöntem açıklanmamışsa, rapor kendi içinde çelişkiliyse, ek belgenin değerlendirilmesi gerekiyorsa veya açıklanması mümkün bir belirsizlik varsa ek rapor gündeme gelebilir. Önemli olan yeni incelemenin hangi teknik ihtiyacı karşıladığının belirli olmasıdır.
Bir tarafın rapor sonucunu benimsememesi ile raporun teknik bakımdan eksik olması farklıdır. Tarafın aleyhine olan teknik sonuç tek başına eksiklik sayılmaz. İtiraz, rapordaki belirli yöntem, hesap, veri, görev sınırı veya açıklanmamış husus üzerinden kurulmalıdır.
Ek rapor hangi durumlarda istenebilir?
Ek raporun temel işlevi ilk rapordaki giderilebilir eksiklik ve belirsizliği tamamlamaktır. Bilirkişi kendisine yöneltilen sorulardan birini cevapsız bırakmışsa, kullandığı hesap yöntemini açıklamamışsa, sonuç ile ara hesap arasında anlaşılmazlık varsa veya görevlendirme kararındaki teknik bir konu raporda değerlendirilmemişse ek rapor talebi somut bir temele sahip olur.
Ek rapor talep edilirken hangi sayfa, tablo, hesap veya teknik sorunun tamamlanacağı açıkça gösterilmelidir. “Rapora katılmıyoruz, yeni rapor alınsın” biçimindeki genel talep yerine eksikliğin ne olduğu ve hangi teknik açıklamanın gerekli olduğu belirtilmelidir. Bu yaklaşım hem Yönetmelik m.5/7’deki tek rapor ilkesine hem m.56’daki tamamlatma sistemine uygundur.
Bilirkişinin hukuki değerlendirme yapması da ayrı bir görev sınırı sorunudur. Raporda teknik tespit yerine davanın kabulü, hukuki sorumluluk, sözleşmenin geçerliliği veya zamanaşımı gibi yargısal sonuç kurulmuşsa bilirkişinin hukuki değerlendirme yasağı bakımından itiraz edilmelidir. Böyle bir durumda talebin yalnız “ikinci rapor” değil, görev sınırının düzeltilmesi şeklinde kurulması daha isabetlidir.
Yeni bir bilirkişi veya yeni heyet ne zaman gündeme gelir?
Ek rapor ile yeni bilirkişi görevlendirmesi aynı şey değildir. Ek raporda mevcut bilirkişiden açıklama veya tamamlama istenir. Yeni bilirkişi görevlendirmesinde ise başka bir uzman veya heyet dosyaya dahil edilir. Hangi yolun gerekli olduğu rapordaki sorunun niteliğine göre değerlendirilir.
Mevcut bilirkişinin uzmanlık alanının yetersiz kaldığı, raporun temel teknik yöntemi bakımından giderilemeyecek nitelikte sorun bulunduğu veya başka bir uzmanlık alanının zorunlu hâle geldiği durumda yeni görevlendirme gündeme gelebilir. Bununla birlikte yeni uzmanlık ihtiyacı açıkça ortaya konulmalı ve görevlendirme konusu, kapsamı ve sınırları Yönetmelik m.51’e uygun belirlenmelidir.
Birden fazla bilirkişi görevlendirilmesi de Yönetmelik m.50/2 kapsamında işin mahiyetine göre ve gerekçesi gösterilerek mümkündür. Ancak bilirkişi sayısını artırmak raporun hukuki bağlayıcılığını artırmaz. Mahkeme her durumda raporları diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
Çelişkili bilirkişi raporlarında nasıl hareket edilir?
Dosyada usulüne uygun biçimde birden fazla rapor bulunması hâlinde raporlar arasındaki çelişki teknik başlıklar bazında belirlenmelidir. Bir raporun hangi veri, yöntem veya teknik kabule; diğer raporun hangi farklı veri veya yönteme dayandığı ortaya konulmadan yalnız sonuç cümlelerinin karşılaştırılması yeterli değildir.
Çelişkinin giderilmesi için hangi teknik sorunun açıklanacağı mahkemece belirlenebilir. Gerektiğinde ek açıklama, ek rapor veya somut gerekçeyle yeni teknik inceleme yapılabilir. Ancak amaç yeni bir “çoğunluk görüşü” üretmek değil, yargısal değerlendirme için gerekli teknik belirsizliği gidermektir.
Raporların hukuki sonuçları farklıysa önce bu bölümlerin bilirkişinin görev alanına girip girmediği sorgulanmalıdır. Bilirkişi hukuki nitelendirme yapamaz. İki raporun birbirinden farklı hukuki yorumlar taşıması yeni bilirkişi görüşüyle çözülecek bir teknik problem değil, yargı merciinin hukuk uygulama görevidir.
Taraflar rapora itiraz ederken ikinci rapor talebini nasıl gerekçelendirmelidir?
Hukuk yargılamasında rapora itirazın süresi ve usulü HMK m.281 kapsamında değerlendirilir. Sitemizdeki Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi Kaç Gündür? rehberi süre hesabı bakımından tamamlayıcıdır. İtirazın özü ise raporun somut eksikliğine dayanmalıdır.
İtiraz dilekçesinde görevlendirme kararı, bilirkişiye sorulan teknik sorular ve rapordaki cevaplar karşılaştırılabilir. Cevaplanmayan soru, açıklanmayan hesap, yanlış kullanılan veri, görev sınırı dışında değerlendirme veya teknik çelişki ayrı başlıklar altında gösterilebilir. Hazır yapı için bilirkişi raporuna itiraz ve ek rapor talep dilekçesi sayfamız incelenebilir.
Tarafsızlık veya bilirkişinin reddi sebebi varsa bu durum teknik eksiklikten ayrıdır. Red sebepleri bakımından bilirkişinin reddi dilekçesi rehberi kullanılabilir. Teknik raporun olumsuz olması tek başına red sebebi değildir.
İkinci rapor talebinden önce kontrol edilmesi gerekenler
- İlk rapor görevlendirme kararındaki bütün teknik soruları cevaplamış mı?
- İnceleme yöntemi ve bilimsel/teknik dayanaklar açıklanmış mı?
- Hesap ve sonuç arasında açık bir bağ kurulmuş mu?
- Rapor kendi içinde çelişkili mi?
- Eksiklik ek açıklama veya ek raporla giderilebilir mi?
- Yeni bir uzmanlık alanına gerçekten ihtiyaç var mı?
- İtiraz hukuki sonuçtan mı, teknik yöntemden mi kaynaklanıyor?
- İkinci rapor talebi somut bir teknik soruya dayanıyor mu?
Bu kontrol, yeni rapor talebinin gereksiz tekrar yerine gerçek teknik ihtiyaca dayanmasını sağlar. Bilirkişi görevlendirmesinin sınırları bakımından bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar rehberi de birlikte okunabilir.
Ek raporda yeni hukuki değerlendirme yapılabilir mi?
Hayır. Ek rapor, ilk rapordaki teknik eksikliği tamamlamak için istenir; bilirkişiye hukuki değerlendirme yetkisi kazandırmaz. Yönetmelik m.55/4 uyarınca bilirkişi hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz. Ek raporun kapsamı da aynı temel ilkeye tabidir.
Mahkeme ek rapor sorularını oluştururken teknik soruyu hukukî sonuçtan ayırmalıdır. Örneğin bilirkişiden “davalı sorumlu mudur?” diye ek görüş değil, belirli teknik hesabın hangi verilerle ve hangi yöntemle yapıldığının açıklanması istenebilir. Böylece bilirkişilik yardımı yargısal karar yetkisine dönüşmez.
Ek rapor ve yeni raporun yargılama ekonomisine etkisi
Her yeni rapor dosyaya süre, ücret ve yeni itiraz aşaması ekler. Yönetmelik m.5/7’deki tek rapor ilkesi bu nedenle yargılama ekonomisiyle doğrudan ilişkilidir. Giderilebilir açıklık sorunlarında mevcut bilirkişiden açıklama veya ek rapor istenmesi, sıfırdan yeni bir incelemeye göre daha ölçülü bir yol olabilir.
Bununla birlikte ciddi teknik yetersizlik sırf hız gerekçesiyle görmezden gelinemez. Amaç rapor sayısını mekanik biçimde azaltmak değil, gerçekten gerekli teknik bilginin en doğrudan usulle sağlanmasıdır. Karar, her dosyada görevlendirme konusu, rapor içeriği ve itirazların somut niteliğine göre verilmelidir.
Mahkeme bilirkişi raporuyla bağlı değildir
Yönetmelik m.56/1’in en önemli sonucu, bilirkişi raporunun mahkemeyi bağlayan bir karar olmamasıdır. Raporda teknik görüş bulunur; delillerin hukuki değerlendirmesi ve hüküm yargı merciine aittir. Bu nedenle “ilk rapor aleyhimize, mutlaka ikinci rapor gerekir” yaklaşımı mevzuat sistemini doğru yansıtmaz.
Mahkeme mevcut raporu yeterli bulabilir, eksikliği tamamlattırabilir veya gerçekten gerekli teknik sebep varsa yeni inceleme yaptırabilir. Tarafların görevi, raporun teknik sorununu açıkça göstermek ve talebini ilgili usul hükmü içinde somutlaştırmaktır.
Sık sorulan sorular
1. Aynı konuda iki bilirkişi raporu alınması yasak mı?
Yönetmelik m.5/7 kural olarak bir kez rapor alınmasını öngörür; eksiklik veya belirsizlik varsa ek rapor mümkündür.
2. İlk raporu beğenmemek ikinci rapor için yeterli mi?
Hayır. Teknik eksiklik, belirsizlik, yöntem sorunu veya yeni uzmanlık ihtiyacı somutlaştırılmalıdır.
3. Ek rapor ile yeni bilirkişi raporu aynı şey mi?
Hayır. Ek rapor mevcut bilirkişinin açıklama ve tamamlama yapmasıdır; yeni bilirkişi ise yeni bir görevlendirmedir.
4. Mahkeme bilirkişiyi sözlü olarak dinleyebilir mi?
Evet. Yönetmelik m.56 kapsamında eksik veya belirsiz hususların açıklanması için sözlü açıklama istenebilir.
5. Çelişkili rapor varsa mutlaka üçüncü rapor mu gerekir?
Mevzuat otomatik bir üçüncü rapor kuralı koymaz. Önce çelişkinin hangi teknik noktadan doğduğu belirlenir ve uygun usul seçilir.
6. Ek raporda bilirkişi hukuki yorum yapabilir mi?
Hayır. Hukuki nitelendirme ve değerlendirme yasağı ek raporda da geçerlidir.
7. İkinci rapor talebi hangi sürede yapılır?
Hukuk yargılamasında rapora itiraz ve ek açıklama talepleri HMK m.281’deki usul ve süre çerçevesinde değerlendirilmelidir.
8. Rapor eksikse mahkeme kendiliğinden ek rapor isteyebilir mi?
Evet. Yönetmelik m.56, görevlendirmeyi yapan mercie eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için açıklama ve ek rapor isteme imkânı tanır.
Resmî kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Hukuk yargılaması, bilirkişilik ve delil hukuku içerikleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
