Birinci Sınıf GSM Yer Seçimi ve Tesis Kurma İzni Kaç Günde Verilir? Yönetmelik m.18 | 2026

Kısa ve net cevap: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 18. maddesine göre birinci sınıf gayrisıhhî müessese inceleme kurulu, başvurudan itibaren en geç 7 gün içinde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceler, Örnek 3 yer seçimi raporu formunu düzenler ve görüşünü bildirir. İnceleme kurulu raporu, ilgili birimin teklifi üzerine yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından 3 gün içinde değerlendirilerek yer seçimi ve tesis kurma izni kararı verilir. ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesislerde ÇED olumlu belgesi ve raporu yer seçimi ve tesis kurma raporu yerine geçer. İzin, tesisin imara uygun olması şartıyla verildiği tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir; bu süre sonunda açılma izni alınmamışsa ilgilinin başvurusu üzerine 2 yıl daha uzatılır.

Yer seçimi ve tesis kurma izninin hukuki dayanağı nedir?

Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler, konutlardan ve insanların sürekli ikametine mahsus alanlardan uzak tutulması gereken, çevre ve toplum sağlığı yönünden yüksek etkili tesislerdir. Bu nedenle doğrudan açılma ruhsatına geçilmez; tesis kurulmadan önce yer seçiminin ve yatırımın bulunduğu parselin faaliyete uygunluğu değerlendirilir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 18. maddesi bu aşamayı “yer seçimi ve tesis kurma izni” olarak düzenler. İzin, üretim başladıktan sonra alınan bir formalite değildir. Tesisin inşası ve yatırım kararının hukuki güvenliği açısından baştan yürütülmesi gereken bir ön izin sürecidir.

Güncel ve bağlayıcı Yönetmelik metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. İnceleme kurulunun kimlerden oluştuğu Gayrisıhhî Müessese İnceleme Kurulu Kimlerden Oluşur? rehberinde açıklanmıştır.

İnceleme kurulu tesisi kaç gün içinde yerinde inceler?

Yönetmelik m.18 süreyi açık biçimde belirler. Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu, ilgilinin başvurusundan itibaren en geç yedi gün içinde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceler. Bu süre, başvurunun yetkili idareye usulüne uygun yapılmasıyla bağlantılıdır.

Yerinde incelemenin amacı yalnız parselin adresini görmek değildir. Çevredeki yerleşim, tesisin sağlık koruma bandı ihtiyacı, yol ve altyapı erişimi, hâkim kullanım kararları, imar durumu ve faaliyetin çevre-toplum sağlığı bakımından etkileri birlikte değerlendirilir.

İşletmeci başvuru sırasında tesisin gerçek kapasitesini, üretim prosesini ve faaliyet türünü doğru açıklamalıdır. Yanlış veya düşük kapasite beyanı üzerinden yapılan yer seçimi incelemesi, yatırım büyüdüğünde geçerliliğini ve yeterliliğini tartışmalı hale getirebilir.

Örnek 3 yer seçimi raporu nedir?

Yerinde inceleme sonucunda kurul Yönetmeliğin Örnek 3 bölümünde yer alan yer seçimi raporu formunu düzenler ve görüşünü bildirir. Örnek 3, incelemenin standart bir format üzerinden yürütülmesini sağlar. Böylece tesisin çevresi, yerleşim ilişkisi ve teknik uygunluk noktaları kayıt altına alınır.

Rapor yatırımcı açısından kritik belgedir; çünkü sonraki yer seçimi ve tesis kurma izni kararının maddi temelini oluşturur. Rapor içeriğinde tesisin gerçek projesi ile başvurudaki bilgiler arasında çelişki bulunmamalıdır.

İnceleme sırasında eksik veya yanlış veri tespit edilirse yatırımcı bunları netleştirmelidir. Tesis yerleşim planı, sağlık koruma bandı, parsel sınırları ve erişim bilgileri özellikle açık olmalıdır.

Yer seçimi ve tesis kurma izni kararı kaç günde verilir?

Kurul raporu hazırlandıktan sonra ilgili birim bu raporu yetkili idarenin en üst amirine veya görevlendireceği yetkiliye sunar. Yönetmelik m.18, raporun bu makam tarafından üç gün içinde değerlendirilerek yer seçimi ve tesis kurma izni kararının verilmesini öngörür.

Dolayısıyla m.18 iki ayrı süre içerir: başvurudan sonra kurulun yerinde inceleme ve raporlama işlemi için en geç yedi gün; kurul raporunun yetkili karar makamında değerlendirilmesi için üç gün. Bu süreler birbirine karıştırılmamalıdır.

İzin kararının olumlu olması, yatırımın bütün diğer mevzuat yönünden tamamlandığı anlamına gelmez. İmar, yapı ruhsatı, çevre, yangın, enerji, iş sağlığı ve güvenliği ve sektör özel izinleri kendi hukuki süreçlerinde ayrıca uygulanır.

ÇED olumlu belgesi yer seçimi raporunun yerine geçer mi?

Evet. Yönetmelik m.18 açık biçimde, ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesisler için düzenlenen ÇED olumlu belgesi ve raporunun yer seçimi ve tesis kurma raporu yerine geçeceğini düzenler. Bu hüküm aynı çevresel konuların iki ayrı raporla gereksiz biçimde tekrar edilmesini önlemeyi amaçlar.

Ancak ÇED olumlu kararı işyeri açma ve çalışma ruhsatının kendisi değildir. Yalnız m.18’deki yer seçimi ve tesis kurma raporu bakımından ikame etkisi vardır. Açılma ruhsatı, sorumlu müdür, sağlık koruma bandı ve diğer GSM şartları ayrıca devam eder.

ÇED raporunda sağlık koruma mesafeleri belirlenmişse Yönetmelik m.16 uyarınca bu mesafeler sağlık koruma bandı değerlendirmesinde esas alınır. Sağlık koruma bandı için Birinci Sınıf GSM Sağlık Koruma Bandı rehberi incelenebilir.

Yer seçimi ve tesis kurma izninde imar uygunluğu zorunlu mu?

Evet. Yönetmelik m.18 iznin geçerliliğini tesisin imara uygun olması şartına bağlar. Faaliyetin çevresel ve sağlık yönünden uygun bulunması, imar planında o parselde tesisin kurulmasına izin verilmiyorsa tek başına yeterli değildir.

Yatırımcı arsa satın almadan veya uzun süreli kira yapmadan önce imar planını, plan notlarını, yapılaşma koşullarını ve parselin sanayi/üretim kullanımına uygunluğunu kontrol etmelidir. Tarım, konut, ticaret veya özel koruma alanında bulunan bir parselde sanayi tesisi için farklı plan süreçleri gerekebilir.

İmar uygunluğu yalnız başvuru tarihindeki kâğıt belge olarak görülmemelidir. Tesis projesi ile yapı ruhsatı, kullanım kararı ve fiilî inşaatın birbirine uygun olması gerekir.

Yer seçimi ve tesis kurma izni kaç yıl geçerlidir?

Yönetmelik m.18’e göre yer seçimi ve tesis kurma izni, tesisin imara uygun olması şartıyla verildiği tarihten itibaren beş yıl süreyle geçerlidir. Bu süre yatırımcıya tesisin projelendirilmesi, inşası ve açılma ruhsatı aşamasına getirilmesi için zaman tanır.

Beş yıllık süre içinde açılma izni alınırsa yatırım m.21 ve devamındaki ruhsat sürecine geçer. Beş yılın yalnız yatırım başlangıcına değil, açılma izninin alınmasına bağlandığına dikkat edilmelidir.

İşletmeci izin tarihini dosyada açıkça takip etmeli ve proje takvimini bu süreye göre planlamalıdır. Finansman, inşaat veya başka idari süreçler uzadığında beş yıllık sürenin fark edilmeden dolması yatırımın ruhsat güvenliğini etkileyebilir.

Beş yıl sonunda açılma izni alınamazsa süre uzatılabilir mi?

Evet. Yönetmelik, beş yıllık süre sonunda açılma izni alınmamışsa ilgilinin başvurusu üzerine yer seçimi ve tesis kurma izninin iki yıl daha uzatılacağını düzenler. Bu uzatma otomatik olarak kendiliğinden doğmaz; ilgilinin başvurusu gerekir.

Yatırımcı beş yıllık sürenin son gününü beklememeli, proje gecikmesi öngörülüyorsa uzatma başvurusunu zamanında yapmalıdır. Başvuru kaydı ve izin tarihleri dosyada saklanmalıdır.

İki yıllık ek sürenin de yatırımın sonsuza kadar aynı izinle bekletilebileceği anlamına gelmediği açıktır. Tesis projesinde, faaliyet kapasitesinde, mevzuatta veya plan kararlarında önemli değişiklikler varsa bunlar ayrıca değerlendirilir.

Yer seçimi izni ile sağlık koruma bandı nasıl bağlantılıdır?

Birinci sınıf GSM’de sağlık koruma bandı yer seçiminin ayrılmaz parçasıdır. Tesisin çevresinde bırakılacak bandın mülkiyet sınırları içinde karşılanabilmesi, çevrede sürekli ikamet alanlarının durumu ve tesisin kirletici etkileri yer seçiminde değerlendirilmelidir.

Parsel yalnız üretim binasını karşılayacak büyüklükteyse fakat zorunlu sağlık koruma bandı için yeterli alan bırakmıyorsa, tesis projesi m.16 bakımından sorunlu olur. Bu nedenle m.18 başvurusu yapılmadan önce parsel alanı ile sağlık koruma bandı ihtiyacı birlikte hesaplanmalıdır.

ÇED raporu gereken tesislerde rapordaki mesafelerin esas alınması, m.16 ve m.18 süreçlerini birbirine bağlar. Teknik raporların birbirleriyle tutarlı olması gerekir.

Yatırımcı yer seçimi başvurusundan önce neyi kontrol etmelidir?

İlk olarak faaliyetin gerçekten birinci sınıf GSM olup olmadığı Ek-2 üzerinden belirlenmelidir. İkinci olarak yetkili idare tespit edilmelidir. Üçüncü olarak parselin imar durumu ve sanayi kullanımına uygunluğu kontrol edilmelidir.

Dördüncü olarak üretim kapasitesi, proses, hammadde, atık, emisyon, koku, gürültü ve risk unsurları teknik olarak tanımlanmalıdır. Beşinci olarak sağlık koruma bandı parsel üzerinde gösterilmelidir. Altıncı olarak ÇED sürecinin gerekip gerekmediği belirlenmeli; gerekiyorsa ÇED raporu ve yer seçimi sistemi eşgüdümlü yürütülmelidir.

Yatırımın arazi satın alma, finansman ve inşaat kararları mümkün olduğunca bu hukuki-teknik incelemeden sonra kesinleştirilmelidir. Aksi halde uygun olmayan parselde büyük yatırım yapıldıktan sonra ruhsat sorunu ortaya çıkabilir.

Bu m.18 rehberi hangi arama niyetini hedefler?

“Fabrika ruhsatı nasıl alınır?” çok geniş bir sorgudur. Bu içerik ise özellikle “yer seçimi izni kaç gün sürer?”, “tesis kurma izni kaç yıl geçerli?”, “ÇED raporu yer seçimi raporu yerine geçer mi?” ve “5 yıllık izin uzatılır mı?” sorularına cevap verir.

m.15 kurul yapısı, m.16 sağlık koruma bandı ve m.17 başvuru formu yazılarıyla aynı mevzuat kümesinde yer alır; ancak onların içeriğini tekrar etmez. Böylece birinci sınıf GSM yatırım sürecinin her aşaması ayrı ve net arama niyetiyle işlenir.

Sık Sorulan Sorular

Birinci sınıf GSM yer seçimi kaç günde incelenir?

İnceleme kurulu başvurudan itibaren en geç yedi gün içinde tesisi kurulacağı yerde inceler.

Yer seçimi raporunu hangi formda düzenler?

Yönetmeliğin Örnek 3 yer seçimi raporu formu kullanılır.

Kurul raporundan sonra karar kaç günde verilir?

Rapor, yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendirdiği yetkili tarafından üç gün içinde değerlendirilir.

ÇED olumlu kararı yer seçimi raporu yerine geçer mi?

Evet. ÇED raporu gereken tesislerde ÇED olumlu belgesi ve raporu m.18’deki yer seçimi ve tesis kurma raporu yerine geçer.

Yer seçimi ve tesis kurma izni kaç yıl geçerlidir?

İmar uygunluğu şartıyla beş yıl geçerlidir.

Beş yılda açılma izni alınmazsa izin biter mi?

İlgilinin başvurusu üzerine iki yıl daha uzatılır.

İzin otomatik iki yıl uzar mı?

Hayır. Yönetmelik uzatma için ilgilinin başvurusunu arar.

İmar uygunluğu olmadan m.18 izni alınabilir mi?

Hayır. Yönetmelik izni tesisin imara uygun olması şartına bağlar.

Sağlık koruma bandı yer seçiminde dikkate alınır mı?

Evet. Birinci sınıf GSM’de m.16’daki sağlık koruma bandı yer seçimi değerlendirmesinin temel unsurlarındandır.

Resmî m.18 metni nereden kontrol edilir?

Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel Yönetmelik esas alınmalıdır.