Borç Ödenince Makbuz ve Senet Geri Verilmek Zorunda mı? TBK 103-105 Rehberi 2026
Borç ödendiğinde makbuz istemek yasal hak mıdır?
Evet. TBK m.103, borcu ödeyen borçluya makbuz isteme hakkını açıkça tanır. Makbuz, ödemenin yapıldığını ve alacaklının edimi kabul ettiğini gösteren temel ispat belgelerinden biridir.
Bu hak, ödemenin nakit, havale veya başka geçerli yöntemle yapılmasına göre ortadan kalkmaz. Banka dekontu ayrıca delil oluşturur; ancak borçlu alacaklıdan makbuz isteme hakkını yine de kullanabilir.
Makbuzun önemi özellikle aynı taraflar arasında birden fazla borç, faiz, taksit veya masraf bulunduğunda artar. Makbuzda hangi borcun ne kadarının ödendiği açıkça gösterilirse daha sonra “bu ödeme başka borca aitti” uyuşmazlığı azalır.
Borcun tamamı ödenince senet geri verilmek zorunda mı?
TBK m.103/1’e göre borcun tamamı ödenmişse borçlu, borca ilişkin senedin kendisine geri verilmesini veya iptal edilmesini isteyebilir. Böylece alacaklının elinde artık ifa edilmiş bir borcu gösteren belge kalmasının yaratacağı risk önlenir.
Borç senedinin geri alınması özellikle senedin üçüncü kişilere devredilebilme veya yeniden takibe konulabilme ihtimali bulunan durumlarda önemlidir. Ödeme ile birlikte senedin aslı alınmalı; teslim mümkün değilse kanunun öngördüğü iptal ve belgelendirme yolları işletilmelidir.
Senedin iadesi, ödeme olgusunun ispatı bakımından da güçlü sonuç doğurur. TBK m.104/3, borç senedi borçluya geri verilmişse borcun sona ermiş sayılacağını düzenler.
Borç kısmen ödenmişse senedin aslı geri alınabilir mi?
Hayır. Borcun tamamı ödenmemişse senet alacaklının kalan alacağını göstermeye devam eder. TBK m.103/2 bu durumda borçluya makbuz verilmesini ve yapılan ödemenin borç senedine işlenmesini isteme hakkı tanır.
Örneğin 500.000 TL’lik borç senedinin 200.000 TL’si ödenmişse senedin tamamının borçluya teslimi gerekmez. Ancak 200.000 TL ödemenin tarih ve tutarı senet üzerinde gösterilmeli ve ayrıca makbuz düzenlenmelidir.
Senedin alacaklıya başka haklar vermesi hâlinde de senedin tamamen iadesi yerine ödeme kaydı ve makbuz yöntemi uygulanır. Burada amaç, borçluyu ödeme ispatından yoksun bırakmadan alacaklının kalan veya diğer haklarını korumaktır.
Alacaklı borç senedini kaybettiğini söylerse ne olur?
TBK m.105 bu ihtimali özel olarak düzenler. Alacaklı borç senedini kaybettiğini iddia ederse borçlunun istemi üzerine, borcun ödenmesi sırasında senedin iptalini ve borcun sona ermiş olduğunu gösteren resmen düzenlenmiş veya usulüne göre onaylanmış belge vermek zorundadır.
Borçlu, “senet kayıp” açıklamasıyla yetinip belgesiz ödeme yapmamalıdır. Özellikle devri mümkün senetlerde senedin daha sonra ortaya çıkması ciddi takip riski yaratabilir.
Kıymetli evrak bakımından ayrıca Türk Ticaret Kanununun zayi ve iptal hükümleri uygulanabilir. TBK m.105 genel borç senedi düzenlemesidir; çek, bono ve poliçede kıymetli evrakın özel niteliği göz önünde tutulmalıdır.
Geçerli bir makbuzda hangi bilgiler bulunmalıdır?
Kanun makbuz için tek tip matbu şekil öngörmez; ancak ispat gücü için makbuzun açık olması gerekir. Alacaklının ve borçlunun adı, ödeme tarihi, tutarı, para birimi, borcun kaynağı, sözleşme veya fatura bilgisi ve ödeme türü yazılmalıdır.
Birden fazla borç varsa hangi borca mahsup yapıldığı açıkça gösterilmelidir. Bu husus TBK m.101-102’deki mahsup kuralları bakımından önemlidir. Sitedeki ödemenin hangi borca sayılacağı rehberi bu ayrımı detaylandırır.
Makbuz alacaklı veya yetkili temsilcisi tarafından imzalanmalıdır. Tüzel kişilerde yetki durumu kontrol edilmeli; elektronik belge düzenleniyorsa belgenin kaynağı ve bütünlüğü ispatlanabilir olmalıdır.
Banka dekontu makbuz yerine geçer mi?
Banka dekontu, paranın belirli hesaba gönderildiğini ispatlayan önemli belgedir. Ancak her banka transferi tek başına borcun hukuki sebebini kesin olarak göstermez. Açıklama alanı boşsa veya belirsizse ödemenin hangi borca ilişkin olduğu tartışılabilir.
Bu nedenle banka dekontunda borç türü, dönem, sözleşme veya fatura numarası yazılmalıdır. Ödeme üçüncü kişi hesabından yapılıyorsa borçlunun adı da belirtilmelidir.
Banka dekontu bulunması borçlunun TBK m.103 uyarınca makbuz isteme hakkını ortadan kaldırmaz. Özellikle senede bağlı borçta dekont olsa bile senedin iadesi veya ödeme kaydının senede işlenmesi ayrıca yapılmalıdır.
Kira bedeli ödendiğinde makbuz neden önemlidir?
Kira bedeli dönemsel borçtur. Kiracı nakit ödeme yapıyorsa her ay için tarih ve dönem belirtilen makbuz almalıdır. Havale yapılıyorsa açıklamaya “Eylül 2026 kira bedeli” gibi dönem bilgisi yazılmalıdır.
TBK m.104/1, faiz veya kira gibi dönemsel edimlerden biri için alacaklı tarafından çekince belirtilmeden makbuz verilmişse önceki dönemlere ait edimlerin de ifa edilmiş sayılacağını düzenler. Bu nedenle makbuz içeriği hem kiracı hem kiraya veren bakımından doğrudan hukuki sonuç doğurur.
Kiraya veren önceki aylara ilişkin alacağının devam ettiğini ileri sürüyorsa sonraki dönem makbuzunda gerekli çekinceyi açıkça göstermelidir. Aksi hâlde m.104’teki karine gündeme gelir.
İcra borcu ödendiğinde ayrıca makbuz alınmalı mı?
Ödeme icra dairesine yapılıyorsa dosya tahsilat kaydı ve makbuzu esas belgelerdendir. Haricen alacaklıya ödeme yapılmışsa ödeme belgesi saklanmalı ve tahsilatın icra dosyasına işlenmesi sağlanmalıdır.
Haricen ödeme sonrası yalnız alacaklının mesajına güvenmek yeterli değildir. İcra dosyasında kalan borç, faiz, tahsil harcı ve masraflar kontrol edilmelidir. Dosyanın kapandığı UYAP ve icra müdürlüğü kaydından doğrulanmalıdır.
Takip bir senede dayanıyorsa ödemenin tamamlanmasıyla senedin iadesi veya takibin niteliğine uygun işlem yapılması ayrıca önem taşır.
Bono, çek ve poliçede TBK m.103 tek başına yeterli mi?
Hayır. Kambiyo senetleri kıymetli evraktır ve Türk Ticaret Kanununda özel hükümlere tabidir. Senedin zayi olması, iptali, ciro zinciri, hamilin hakları ve ödeme işlemleri TTK hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
TBK m.103 borç senetleri için genel bir koruma sağlar; ancak kıymetli evrakta senede bağlı hak senedin kendisiyle sıkı biçimde bağlantılıdır. Bu nedenle bono borcu ödenirken senedin aslının teslim alınması büyük önem taşır.
Alacaklı senedi kaybettiğini söylüyorsa kambiyo senedinin iptali süreci tamamlanmadan ödeme yapılması üçüncü kişi hamil riskini doğurabilir. Somut senedin türü belirlenmeden yalnız genel TBK kuralıyla hareket edilmemelidir.
Alacaklı makbuz vermiyorsa ödeme nasıl ispatlanır?
Banka kayıtları, havale açıklaması, yazılı mesajlar, e-posta, alacaklının kabul beyanı, ticari defterler ve diğer yazılı deliller kullanılabilir. Nakit ödemede yazılı belge alınmaması ispat riskini önemli ölçüde artırır.
Borçlu ödeme anında makbuz istemeli; alacaklı vermekten kaçınıyorsa mümkünse banka üzerinden ödeme yapmalı ve açıklamayı ayrıntılı yazmalıdır. Büyük tutarlı işlemlerde yazılı delil kuralları nedeniyle tanıkla ispat sınırları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Makbuzun kaybolması durumunda banka kaydı, makbuz fotoğrafı veya dijital kopyası yardımcı olabilir. Orijinal belgeler mümkün olduğunca saklanmalıdır.
Senet iade edildiğinde borç kesin olarak sona ermiş sayılır mı?
TBK m.104/3, borç senedi borçluya geri verilmişse borcun sona ermiş sayılacağını düzenler. Bu bir kanuni karinedir. Senedin borçluya hangi sebeple geçtiği konusunda aksini ileri süren taraf iddiasını ispatlamak durumundadır.
Bu nedenle alacaklı, borç devam ettiği hâlde senedin aslını kontrolsüz biçimde borçluya teslim etmemelidir. İnceleme veya fotokopi için geçici teslim söz konusuysa bunun yazılı kayıt altına alınması gerekir.
Borçlu açısından ise tamamen ödenen senedin iadesi, ileride aynı borç için yeniden talep yöneltilmesi riskini önemli ölçüde azaltır.
Makbuzdaki “çekince” ne işe yarar?
Çekince, alacaklının belirli haklarının devam ettiğini açıkça bildirmesidir. Özellikle dönemsel borçlarda sonraki döneme ilişkin makbuz verilirken önceki dönem borçlarının ödenmediği ileri sürülecekse bu durum makbuzda açıkça belirtilmelidir.
TBK m.104, çekincesiz makbuza önceki dönemlerin ödenmiş sayılması sonucunu bağlar. Benzer şekilde anaparanın tamamına ilişkin makbuz, faizlerin de alınmış olduğu karinesini doğurur.
Makbuz hazırlarken sadece “alındı” ifadesi kullanılmamalı; hangi borç ve hangi haklar bakımından ödeme kabul edildiği açıkça yazılmalıdır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
TBK m.103-105 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki kira, ticaret, tüketici, ödünç ve alacak ilişkilerinde de borçlunun makbuz ve senet iadesi hakları aynıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerinden alacak ve icra uyuşmazlıklarını görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip eder.
Makbuz ve senet iadesi hakkında sık sorulan sorular
Borcu ödeyen makbuz isteyebilir mi?
Evet. TBK m.103 açıkça bu hakkı tanır.
Borç tamamen ödendiyse senet geri verilmek zorunda mı?
Borçlu senedin geri verilmesini veya iptalini isteyebilir.
Kısmi ödemede senet iade edilir mi?
Hayır; ödeme senede işlenir ve makbuz verilir.
Senet kayıpsa ne olur?
TBK m.105 uyarınca borçlu iptal ve borcun sona erdiğini gösteren onaylı belge isteyebilir.
Banka dekontu yeterli mi?
Ödemeyi ispatlar; fakat senede bağlı borçta senet iadesi hakkını ortadan kaldırmaz.
Kira makbuzu önceki ayları etkiler mi?
Çekincesiz makbuz TBK m.104 şartlarıyla önceki dönemlerin de ödendiği karinesini doğurur.
Anapara makbuzu faizleri kapsar mı?
TBK m.104/2 uyarınca anaparanın tamamı için makbuz verilmişse faizlerin de alındığı kabul edilir.
Senet borçluya geri verilmişse ne olur?
TBK m.104/3 uyarınca borç sona ermiş sayılır.
İcra ödemesinde makbuz gerekir mi?
Dosya tahsilat belgesi saklanmalı; harici ödeme ayrıca dosyaya işletilmelidir.
Kambiyo senedinde özel kural var mı?
Evet. TTK’nın kıymetli evrak hükümleri ayrıca uygulanır.
TBK 103’e Göre Borçlu Hangi Belgeleri İsteyebilir?
Borcunu ifa eden borçlu, TBK m.103 uyarınca alacaklıdan makbuz isteyebilir. Borcun tamamı ifa edilmişse borca ilişkin senedin geri verilmesini veya iptalini isteme hakkı da vardır. Bu hak, borçlunun aynı borcun daha sonra ikinci kez talep edilmesine karşı elinde açık bir ispat belgesi bulunmasını sağlar.
Özellikle nakit ödemede yalnız “parayı verdim” beyanına güvenmek yerine tarih, tutar, borcun kaynağı ve ödemenin hangi borca mahsup edildiğini gösteren makbuz alınmalıdır. Banka yoluyla ödeme yapılmışsa açıklama kısmında sözleşme, fatura, kira dönemi veya senet bilgisi gibi ayırt edici ifade kullanılması ispatı güçlendirir.
Borcun Tamamı Ödendiğinde Senet Neden Geri Alınmalıdır?
Borç senedi, alacaklının elinde borcun varlığını gösteren yazılı belgedir. Borç tamamen ödenmesine rağmen senedin alacaklıda kalması, sonradan aynı alacağın yeniden ileri sürülmesi veya senedin üçüncü kişilere geçirilmesi riskini artırır. Bu nedenle TBK m.103, tam ifada senedin geri verilmesini veya iptalini isteme hakkını ayrıca tanır.
Senet fiziken geri veriliyorsa üzerine “bedeli tamamen ödenmiştir” kaydı düşülmesi ve mümkünse tarih atılması ispat güvenliğini artırır. Senedin kayıp olduğu söyleniyorsa yalnız sözlü açıklamayla yetinilmemeli; borcun tamamen sona erdiğini gösteren yazılı belge ve gerekiyorsa senedin hükümsüzlüğüne ilişkin uygun hukuki yol kullanılmalıdır.
Alacaklı Makbuz Vermekten Kaçınırsa Borçlu Ne Yapabilir?
Alacaklının makbuz ve senet iadesi yükümlülüğü, borçlunun ifayı belgeleme hakkının parçasıdır. Alacaklı usulüne uygun ifayı kabul etmiyor veya gerekli belgeyi vermiyorsa borçlu, TBK’nın alacaklının temerrüdü ve tevdi hükümleri çerçevesinde ödeme riskini yönetmelidir. Borçlu belgesiz biçimde yeniden ödeme yapmak zorunda değildir.
Ödeme banka üzerinden yapılıyorsa dekont korunmalı; elden ödeme zorunluysa imzalı makbuz alınmalıdır. Yüksek tutarlı borçlarda ödeme ve senet teslimi aynı anda gerçekleştirilerek iki tarafın da belge aldığı bir kapanış tutanağı düzenlenmesi uyuşmazlık riskini azaltır.
Anapara İçin Makbuz Verilmesinin Faize Etkisi Nedir?
TBK’nın makbuz ve senet hükümleri, anapara ile fer’i alacaklar arasındaki ispat ilişkisini de düzenler. Alacaklı anaparanın tamamının ödendiğine ilişkin çekincesiz makbuz veriyorsa faiz gibi fer’i alacakların durumu kanundaki karine ve TBK m.131’deki fer’i hakların sona ermesine ilişkin kurallarla birlikte değerlendirilir. Alacaklı işlemiş faiz veya ceza koşulu hakkını korumak istiyorsa bunu ifa anına kadar açıkça saklı tutmalıdır.
Bu nedenle “ana para alındı” içerikli bir makbuz hazırlanırken faiz, gecikme tazminatı, masraf veya başka bakiye olup olmadığı açıkça yazılmalıdır. Tarafların gerçek hesaplaşması belgeye yansıtılmalıdır.
Dönemsel Ödemelerde Makbuz Neden Özellikle Önemlidir?
Kira, aidat, taksit ve benzeri dönemsel ödemelerde hangi dönemin ödendiği açıkça belirtilmelidir. TBK’nın makbuz hükümleri, sonraki dönem için çekincesiz makbuz verilmesinin önceki dönemlerin ödendiğine ilişkin ispat sonucunu doğurabildiği durumları düzenler. Bu nedenle alacaklı geçmiş dönem borcu bulunduğunu düşünüyorsa yeni dönem makbuzunda gerekli çekinceyi açıkça göstermelidir.
Örneğin “Eylül 2026 kira bedeli alınmıştır” denilirken Ağustos ayı borcu devam ediyorsa, bu bakiye makbuzda açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde tarafların hesap ilişkisi sonradan karine tartışmasına dönüşebilir.
Senet İade Edilemiyorsa Borçlu Hangi Kaydı Almalıdır?
Alacaklı senedin kaybolduğunu veya başka nedenle geri verilemediğini söylüyorsa borçlu, borcun tamamen ifa edildiğini ve senedin artık herhangi bir alacak hakkı temsil etmediğini açıkça belirten tarihli, imzalı belge istemelidir. Kıymetli evrak niteliğindeki senetlerde iptal ve zayi prosedürü ayrıca önem taşır; adi borç senediyle kambiyo senedi aynı usule tabi değildir.
Senet üçüncü kişiye devredilmişse borçlunun ödeme yapacağı kişiyi ve devrin niteliğini ayrıca kontrol etmesi gerekir. Özellikle bono ve çek gibi kambiyo senetlerinde Türk Ticaret Kanunu’nun özel hükümleri TBK’daki genel belge düzenine ek olarak uygulanır.
Ödeme Kapanış Tutanağında Neler Yazılmalı?
- Borcun dayanağı olan sözleşme veya senet,
- Toplam anapara, faiz ve masraf hesabı,
- Ödenen son tutar ve ödeme tarihi,
- Borcun tamamen mi yoksa kısmen mi kapandığı,
- Alacaklının saklı tuttuğu herhangi bir faiz veya ceza koşulu bulunup bulunmadığı,
- Senet aslının borçluya teslim edildiği veya iptal edildiği,
- Tarafların imzaları ve belge tarihi.
Bu kayıt, özellikle yıllara yayılan borç ilişkilerinde son ödemenin “tam ibra” mı yoksa yalnız belirli bir taksidin ifası mı olduğunu netleştirir.
Makbuz, senet aslı ve banka dekontları aynı borç dosyasında birlikte saklanmalı; kapanış tarihi sonradan tereddüt yaratmayacak biçimde yazılmalıdır.
Belgeler mutlaka korunmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
