Borca Katılma Nedir? TBK 201’e Göre Mevcut Borca Sonradan Katılma ve Müteselsil Sorumluluk 2026

“Başkasının borcuna sonradan ortak olmak ne demek?”, “borca katılan kişi borcun tamamından sorumlu olur mu?”, “borca katılma kefalet midir?” ve “borçlu değişmeden ikinci borçlu eklenebilir mi?” sorularının doğrudan cevabı TBK m.201’dedir. Borca katılmada asıl borçlu borç ilişkisinden çıkmaz; onun yanında yeni bir müteselsil borçlu doğar.

Bu yönüyle borca katılma, borcun üstlenilmesinden ve kefaletten ayrılır. Borcun dış üstlenilmesinde yeni borçlu eskisinin yerine geçebilir ve eski borçlu borçtan kurtulur. Kefalette kefil, asıl borca fer’î nitelikte güvence sağlar. Borca katılmada ise katılan kişi doğrudan mevcut borcun borçlusu hâline gelir ve asıl borçluyla müteselsil sorumluluk taşır.

Borca katılma nedir?

Borca katılma, var olan bir borç ilişkisinde borçlu sayısını artıran sözleşmedir. Önceden tek borçlu bulunan bir borca ikinci kişi sonradan katılır. Eski borçlu borçlu sıfatını korur; katılan da aynı borçtan alacaklıya karşı sorumlu hâle gelir.

TBK m.201 bu sözleşmeyi doğrudan tanımlar: mevcut bir borca borçlunun yanında yer almak üzere katılan ile alacaklı arasında yapılan ve katılanın borçlu ile birlikte borçtan sorumlu olması sonucunu doğuran sözleşmedir. Maddenin ikinci fıkrası da borca katılan ile borçlunun alacaklıya karşı müteselsilen sorumlu olacağını belirtir.

Borca katılmanın temel sonucu alacaklının teminat alanının genişlemesidir. Alacaklı artık yalnız asıl borçluya değil, doğrudan katılana da başvurabilir. Bu sebeple katılanın kullandığı ifadelerin hukuki niteliği son derece önemlidir.

TBK 201’e göre borca katılmanın şartları nelerdir?

İlk şart mevcut ve hukuken belirlenebilir bir borcun bulunmasıdır. Borç doğmadan önce yapılan genel bir “ileride doğacak her borçtan sorumluyum” kaydının TBK m.201 anlamında borca katılma olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Maddenin lafzı mevcut bir borcu esas alır.

İkinci şart katılan ile alacaklı arasında sözleşme kurulmasıdır. Katılan, alacaklıya karşı asıl borçlunun yanında yer alma iradesi göstermelidir. Üçüncü şart, bu anlaşmanın katılanı aynı borçtan doğrudan sorumlu kılmasıdır.

Taahhüdün içeriği yalnız “ödeme yapılmasına yardımcı olacağım” veya “borcun ödenmesini sağlayacağım” düzeyinde kalıyorsa doğrudan borca katılma sonucuna ulaşmak doğru değildir. Katılanın borcun doğrudan borçlusu olma iradesi metinden açıkça anlaşılmalıdır.

Borca katılma sözleşmesinin tarafları kimlerdir?

TBK m.201’e göre sözleşme katılan ile alacaklı arasında yapılır. Asıl borçlu mevcut borcun tarafı olarak ilişki içinde kalır; ancak borca katılma sözleşmesinin kanuni tanımındaki kurucu taraflar alacaklı ve katılandır.

Pratikte üç taraflı protokol yapılması mümkündür. Asıl borçlu, alacaklı ve katılan aynı belgede borcun tutarını ve sorumluluğu kabul edebilir. Böyle bir belge ispat ve iç ilişki bakımından daha açık sonuç verir. Ancak TBK m.201’in yapısında katılma sözleşmesinin alacaklı ile katılan arasında kurulduğu unutulmamalıdır.

Asıl borçlunun rızası borca katılmanın şartı mıdır?

TBK m.201 borca katılma sözleşmesini katılan ile alacaklı arasında kurulan sözleşme olarak tanımladığı için asıl borçlunun rızasını kurucu unsur olarak saymaz. Asıl borçlu borç ilişkisinden çıkmaz ve borcu ağırlaştıracak kişisel taahhüt altına da sırf bu sözleşmeyle sokulmaz.

Bununla birlikte borçlular arasındaki iç ilişki, rücu oranı ve katılanın neden sorumluluk aldığı ayrı bir anlaşmaya dayanabilir. Katılan asıl borçluyla yaptığı sözleşme nedeniyle borca katılmışsa bu iç ilişkinin hükümleri rücu bakımından önem taşır.

“Mevcut borç” ne demektir?

Borca katılmanın konusu var olan bir borçtur. Bu borç para borcu, teslim borcu veya başka bir edim olabilir; ancak katılmanın niteliği edimin bölünebilirliği ve kişisel ifa gerekip gerekmediğine göre değişebilir. Para borcu uygulamada en yaygın örnektir.

Mevcut borcun henüz muaccel olması şart değildir. Borç doğmuş ancak vadesi ileride olabilir. Katılan, vadesi geldiğinde asıl borçluyla birlikte sorumlu olur. Buna karşılık henüz hukuken doğmamış tamamen gelecekteki belirsiz borçlar bakımından işlemin niteliği ayrıca incelenir.

Borca katılanın sorumluluğu neden müteselsildir?

Çünkü TBK m.201/2 bunu açıkça düzenler. Borca katılan ile asıl borçlu alacaklıya karşı müteselsilen sorumludur. Müteselsil sorumluluk, alacaklının borcu borçlular arasında paylaştırmak zorunda olmadığı anlamına gelir.

Alacaklı, ödenmemiş borcun tamamını asıl borçludan, katılandan veya her ikisinden talep edebilir. Birinden tahsil edilen miktar toplam borçtan düşer. Alacaklı aynı borcu iki kez tahsil edemez.

Müteselsil sorumluluğun genel sistemi TBK m.162-168’de düzenlenmiştir. Sitedeki Müteselsil Borç Nedir? rehberi dış ilişki, iç pay ve rücu hükümlerini ayrıntılı açıklar.

Alacaklı borcun tamamını yalnız katılandan isteyebilir mi?

Evet. Borca katılan TBK m.201 gereği asıl borçluyla müteselsilen sorumlu olduğundan, TBK m.163’teki seçim hakkı alacaklıya tanınır. Borç tamamen ödenmemiş olduğu sürece alacaklı katılana doğrudan başvurabilir.

Katılan “önce asıl borçluya git” savunmasını sırf asıl borçlunun mevcut olması nedeniyle ileri süremez. Bu yönü borca katılmayı adi kefaletten ayıran önemli sonuçlardan biridir. Özel bir sözleşmesel sınırlama veya kanuni düzenleme varsa ayrıca dikkate alınır.

Borca katılma ile kefalet arasındaki fark nedir?

Kefalet TBK m.581 ve devamında düzenlenir ve fer’î niteliktedir. Kefilin sorumluluğu asıl borcun varlığına bağlıdır; ayrıca kefalet için TBK m.583’te yazılı şekil, azami miktarın ve kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla yazılması gibi koruyucu şartlar vardır. Evli kefilin eş rızası bakımından TBK m.584 uygulanır.

Borca katılmada ise katılan aynı borcun doğrudan müteselsil borçlusu olur. Bununla birlikte gerçek kişilerin kişisel teminat sözleşmelerinde TBK m.603 önemli koruma getirir. Kefaletin şekline, ehliyete ve eş rızasına ilişkin hükümler, gerçek kişilerce kişisel güvence verilmesine ilişkin başka ad altındaki sözleşmelere de uygulanır.

Bu nedenle bir gerçek kişinin “borca katılma” başlıklı belge imzalaması otomatik olarak kefalet hükümlerinin tamamen dışına çıktığı anlamına gelmez. İşlemin teminat amacı taşıyıp taşımadığı ve TBK m.603 kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.

Borca katılma ile borcun üstlenilmesi arasındaki fark nedir?

Borcun dış üstlenilmesinde TBK m.196 uyarınca yeni borçlu asıl borçlunun yerine geçer ve asıl borçlu borçtan kurtarılır. Borca katılmada ise eski borçlu ilişkide kalır, yeni kişi onun yanına eklenir.

Örneğin A’nın B’ye 500.000 TL borcu vardır. C, B ile anlaşarak A’nın yerine tek borçlu hâline geliyorsa dış üstlenme; C, A’nın yanında aynı borca müteselsilen katılıyorsa borca katılma söz konusudur. Alacaklının kabulü ve eski borçlunun kurtulması için borcun iç ve dış üstlenilmesi rehberi birlikte incelenmelidir.

Üçüncü kişinin fiilini üstlenmeden farkı nedir?

TBK m.128’de üçüncü kişinin fiilini üstlenen, taahhüt edilen fiilin gerçekleşmemesinden doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Borca katılan ise TBK m.201 kapsamında mevcut borcun doğrudan borçlusu olur. İnceleme, yalnız belgede “garanti” veya “müteselsil” sözcüğünün bulunmasına değil, üstlenilen edimin niteliğine dayanır.

“A ödemezse ben öderim” veya “borcun tamamından sorumluyum” şeklindeki tek cümle, işlemin kesin olarak borca katılma, kefalet veya bağımsız garanti olduğunu göstermez. TBK m.19 uyarınca tarafların gerçek ve ortak iradesi, sözleşmenin bütünü, borcun asıl ya da fer’î niteliği ve güvence amacı birlikte değerlendirilir. Böyle bir cümleden hareketle kefaletin koruyucu şartlarının uygulanmayacağı sonucu çıkarılmaz.

Gerçek kişi tarafından kişisel güvence veriliyorsa TBK m.603 kapsamındaki şekil, ehliyet ve eş rızası incelemesi ayrıca yapılır. Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme rehberi, zarar taahhüdü ile mevcut borca doğrudan katılma arasındaki ayrımı tamamlar.

Borca katılma ile sözleşmeye katılma aynı mı?

Hayır. TBK m.201’de borca katılma, katılan ile alacaklı arasında belirli mevcut borç için kurulur. TBK m.206’daki sözleşmeye katılma ise katılan ile mevcut sözleşmenin tarafları arasında kurulur ve katılana, yanında yer aldığı tarafın hak ve borçlarını kazandırır. Sözleşmenin yalnız bir tarafıyla yapılan anlaşma, diğer tarafın katılımı olmadan kendiliğinden TBK m.206 işlemini tamamlamaz.

Sözleşmeye katılmada, anlaşmada aksi kararlaştırılmadıkça katılan ile yanında yer aldığı taraf, diğer tarafa karşı müteselsilen alacaklı ve borçlu olur. Borca katılma ise katılana sırf bu nedenle asıl sözleşmeden doğan bütün alacak haklarını kazandırmaz.

TBK m.206/3, sözleşmeye katılmanın geçerliliğini katılma konusu sözleşmenin şekline bağlar. Bu nedenle borca katılmanın şekli ile bütün sözleşmeye katılmanın şekli aynı kabul edilmez. Belge hazırlanırken taraf olma sıfatının mı, yalnız belirli bir borca ilişkin sorumluluğun mu üstlenildiği açıkça gösterilmelidir.

Borca katılma sözleşmesinde şekil şartı var mı?

TBK m.201 kendi içinde genel bir özel şekil şartı öngörmez. Ancak katılma konusu borcun kaynağı, işlemdeki teminat amacı ve özellikle katılanın gerçek kişi olması nedeniyle TBK m.603’ün uygulanması şekil sonucunu değiştirebilir.

Taşınmaz işlemleri, tüketici işlemleri veya özel kanuna tabi borçlar bakımından özel şekil hükümleri ayrıca saklıdır. Bu nedenle “borca katılma her zaman sözlü yapılabilir” biçiminde genel sonuç kurulamaz. İşlemin bütün niteliği incelenmelidir.

Gerçek kişinin borca katılması neden özellikle dikkat gerektirir?

Gerçek kişinin başka ad altında kişisel güvence verdiği sözleşmelerde TBK m.603 uygulanır. Bu madde kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eşin rızasına ilişkin hükümleri sözleşmenin adına bakılmaksızın uygular. Eş rızası değerlendirmesinde ilgili hükmün kanuni istisnaları da dikkate alınır. Belgeye yalnız “borca katılma” yazılması, bu korumaları ortadan kaldırmaz.

TBK m.603, kefaletin bütün hükümlerini her borca katılma sözleşmesine topluca aktaran bir hüküm değildir. Gerçek kişi kişisel güvence sözleşmesi şartı ve maddede sayılan üç koruma alanı ayrı denetlenir. Geçerli bir borca katılma sözleşmesinde katılan, sırf TBK m.603 uygulandığı için adi kefilin bütün savunmalarını kendiliğinden kazanmış sayılmaz.

Katılanın kendi ekonomik ilişkisi kapsamında doğrudan borçlu olmayı mı üstlendiği, yoksa başkasının borcuna kişisel güvence mi sağladığı sözleşmenin bütününden belirlenir. İşlem başlığı veya tarafın şirketle ilişkisi tek başına bu incelemenin yerine geçmez. Dayanak: TBK m.19, m.201 ve m.603.

Borca katılanın iç ilişkide rücu hakkı var mı?

Alacaklıya karşı müteselsil sorumluluk ile borçlular arasındaki nihai yük paylaşımı farklıdır. TBK m.167’ye göre aksi kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin niteliğinden başka sonuç çıkmadıkça borçlular iç ilişkide eşit paylarla sorumludur. Kendi iç payından fazla ödeme yapan borçlu, aşan kısmı diğer borçlulardan onların iç payları ölçüsünde geri ister. Ödemenin tamamı her durumda rücu alacağı olmaz.

Katılanın yalnız asıl borçluya güvence sağladığı ve iç ilişkide borcun tamamının asıl borçluya ait olduğu anlaşmadan veya hukuki ilişkinin niteliğinden çıkıyorsa rücu hesabı buna göre yapılır. Buna karşılık eşit iç pay esasının uygulandığı iki borçlulu ilişkide, toplam borcu tek başına ödeyen katılanın geri isteyeceği tutar diğer borçlunun payıdır. Dış ilişkide borcun tamamından sorumlu olmak, iç ilişkide de borcun tamamını üstlenmiş olmak anlamına gelmez.

TBK m.168 uyarınca rücu hakkı bulunan borçlu, yaptığı ödeme oranında alacaklının haklarına halef olur. İleri sürülecek rücu alacağı belirlenirken iç pay sınırı, önceki ödemeler ve varsa iç ilişki anlaşması birlikte incelenir. Ödeme dekontu, alacaklının tahsil veya kapama kaydı ve iç payı gösteren belgeler birlikte saklanmalıdır.

Borca katılma alacağın faizini ve yan haklarını kapsar mı?

Katılanın sorumluluk kapsamı borca katılma sözleşmesi ve asıl borcun içeriğine göre belirlenir. Asıl borca bağlı faiz, gider ve diğer yan alacakların katılma kapsamında olup olmadığı metinde açıkça düzenlenmelidir. Belirsiz sözleşmelerde yorum uyuşmazlığı ortaya çıkar.

Gerçek kişi güvence işlemlerinde sorumluluk kapsamı belirlenirken TBK m.603 yoluyla kefaletin koruyucu hükümleri uygulanıyorsa azami tutar ve şekil şartları ayrıca önem taşır.

İcra takibinde borca katılana doğrudan takip yapılabilir mi?

Muaccel ve ödenmemiş para borcuna geçerli biçimde katılan kişi müteselsil borçlu olduğundan, alacaklı takip türünün şartlarına göre ona doğrudan icra takibi yöneltebilir. Katılanın sorumluluğunu gösteren sözleşme takip ve sonraki itiraz yargılamasında temel belge olur.

Katılan hangi savunmaları ileri sürer?

TBK m.164 uyarınca müteselsil borçlu, kendi kişisel ilişkilerinden veya borcun sebep ve konusundan doğan ortak savunmalara dayanır. Katılma sözleşmesinin geçersizliği, kendi sorumluluk sınırı, ortak borcun doğmadığı veya ödendiği iddiaları bu ayrımla incelenir. Yalnız diğer borçlunun kişisel ilişkisine ait bir savunma katılana kendiliğinden geçmez.

Ortak savunmaları ileri sürmeyen borçlu, TBK m.164/2 uyarınca diğer borçlulara karşı sorumlu olur. Bu nedenle bir ödeme veya takas belgesinin dosyada bulunması yalnız dış ilişkiyi değil, sonradan yapılacak rücu hesabını da ilgilendirir. Maddi hukuk savunması ile ödeme emrine karşı yapılacak başvurunun süresi ve mercii ayrı denetlenir.

Dava açılırken asıl borçlu ile katılan birlikte dava edilmek zorunda mı?

Müteselsil borçluluk nedeniyle alacaklı, TBK m.163 çerçevesinde dilerse yalnız bir borçluya yönelebilir. Bu nedenle sırf borca katılma bulunması asıl borçlu ile katılanın her davada zorunlu dava arkadaşı olduğu anlamına gelmez. Borcun kaynağına ilişkin özel hüküm varsa ayrıca değerlendirilir.

Alacaklı her ikisine birlikte dava açarsa tahsil toplam alacağı aşamaz. Borçlulardan birinden yapılan tahsilat diğer dosyalardaki bakiye hesabında da dikkate alınır; aynı alacak iki kez tahsil edilmez.

Ödeme, takas ve ibra diğer borçluyu nasıl etkiler?

TBK m.166 uyarınca borçlulardan biri ifa veya takasla borcun tamamını ya da bir kısmını sona erdirdiğinde, diğer borçlular da o ölçüde alacaklıya karşı borçtan kurtulur. Ödeme yapanın iç ilişkideki rücu hakkı ise ayrıca TBK m.167–168’e göre hesaplanır. Alacaklıya karşı borcun kapanması, borçlular arasındaki hesaplaşmanın da sona erdiği anlamına gelmez.

Alacaklının yalnız bir borçluyla yaptığı ibra sözleşmesi ise ödeme ile aynı hesap yöntemine tabi değildir. TBK m.166/3’e göre diğer borçlular, ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı oranında borçtan kurtulur. Bu nedenle bir borçlunun ibra edilmesinin diğerlerini her durumda tamamen kurtardığı veya diğerleri bakımından hiçbir sonuç doğurmadığı söylenemez. İbra belgesinin kapsamı ve iç pay birlikte belirlenir.

Borca katılma nasıl ispatlanır?

Yazılı katılma protokolü en güçlü ispat aracıdır. Belgede asıl borcun kaynağı, tarihi, tutarı, katılanın sıfatı ve müteselsil sorumluluğu açıkça yazılmalıdır. Banka kayıtları, yazışmalar ve ödeme davranışları ek delil olabilir; ancak gerçek kişi teminatında geçerlilik şekilleri varsa yalnız fiilî davranış bunların yerine geçmez.

Katılanın borca neden dahil olduğu iç ilişki bakımından ayrıca belgelenmelidir. Sonradan rücu davası açılacaksa alacaklıya yapılan ödemenin hangi borç için yapıldığı ve ne kadar olduğu açık şekilde ispat edilmelidir.

Pratik kontrol listesi

• Katılma konusu mevcut borcu tarih ve tutarıyla belirleyin.
• Katılanın alacaklıya karşı doğrudan borçlu olma iradesini açıkça yazın.
• TBK m.201 gereği müteselsil sorumluluk sonucunu dikkate alın.
• Borca katılma ile kefalet, garanti ve borcun üstlenilmesini ayırın.
• Katılan gerçek kişiyse TBK m.603’ü mutlaka kontrol edin.
• Faiz, gider ve yan alacakların kapsamını açıkça belirleyin.
• Katılan ile asıl borçlu arasındaki iç payı ayrı düzenleyin.
• Ödeme sonrası rücu belgelerini saklayın.
• İcra veya dava öncesi borcun muacceliyetini kontrol edin.
• Özel kanun ve özel şekil hükümlerini ayrıca inceleyin.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TBK m.201 Türkiye genelindeki borca katılma sözleşmelerinde uygulanır. Mersin’de ticari borç, aile şirketi finansmanı, tedarik, kira ve diğer alacak ilişkilerinde de katılanın müteselsil sorumluluğu aynı hükme tabidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu borç ve sözleşme uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →