Borçlu Temerrüde Düşerse Taşınır Rehni Alacaklısı Ne Yapabilir? | 6750 m.14 (2026)

6750 m.14’ün Güncel Metni Hangi Hakları Düzenliyor?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanununun 14. maddesi borçların süresinde ifa edilmemesi halinde alacaklının başvurabileceği yolları düzenler. Güncel metinde dört temel seçenek vardır. Birinci derece alacaklı rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep edebilir; alacak 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim şirketlerine devredilebilir; zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans hakkı kullanılabilir; ayrıca genel hükümler çerçevesinde takip yapılabilir.

2018 yılında yapılan değişiklikle m.14/1’e “genel hükümler çerçevesinde takip” bendi eklenmiş, eski ikinci fıkra yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle güncel uygulamada eski kaynaklarda görülen “önce özel yollar tüketilmeli, sonra genel takip” şeklindeki mülga sistem aynen kullanılmamalıdır. Alacaklının güncel kanun metnindeki takip seçenekleri somut olaya göre değerlendirilir.

Güncel 6750 sayılı Kanun ve uygulama yönetmelikleri Ticaret Bakanlığının Taşınır Rehni mevzuat sayfasında birlikte yayımlanmaktadır. Taşınır rehninin kuruluş şartları için Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Nedir? rehberimize bakılabilir.

Borçlunun Temerrüdü Ne Zaman Gerçekleşir?

m.14’teki hakların kullanılabilmesi için 6750 kapsamındaki borcun süresinde ifa edilmemiş olması gerekir. Temerrüt tarihi, temel kredi veya borç sözleşmesindeki vade, muacceliyet şartı, varsa ihtar gerekliliği ve Türk Borçlar Kanunundaki temerrüt hükümleri birlikte incelenerek belirlenir. Rehin sözleşmesi temel borçtan bağımsız bir tahsil hakkı yaratmaz; rehin, var olan veya geçerli biçimde güvence altına alınmış borcun teminatıdır.

Vade açık ve kesin olarak belirlenmişse temerrüdün ne zaman gerçekleştiği buna göre belirlenir. Sözleşme belirli ihlal hallerinde borcun tamamının muaccel olacağını düzenliyorsa bu hükmün geçerliliği ve gerekli bildirimler ayrıca kontrol edilmelidir. Özellikle taksitli finansmanda tek taksidin gecikmesi ile tüm borcun muaccel olması aynı hukuki sonuç değildir.

Temerrüt tarihinin doğru belirlenmesi mülkiyet devri takibindeki yedi günlük süre bakımından doğrudan önemlidir. Yönetmelik m.30, mülkiyet devri takip talebinin temerrüdün gerçekleşmesini takip eden yedi gün içinde yapılacağını düzenler. Bu nedenle takip dosyasında vade ve temerrüt belgesi açık olmalıdır.

Birinci Derece Alacaklı Rehinli Taşınırın Mülkiyetini İsteyebilir mi?

Evet. 6750 m.14/1-a’ya göre birinci derece alacaklı, icra dairesinden 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 24. maddesi uyarınca rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep edebilir. Ticari İşlemlerde Rehin Hakkının Kurulması ve Temerrüt Sonrası Hakların Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.29 ve devamı bu özel takip yolunun usulünü düzenler.

Mülkiyet devri doğrudan alacaklının tek taraflı beyanıyla gerçekleşmez. İcra müdürlüğü üzerinden takip talebi yapılır; güncel değerleme raporu, rehin sözleşmesi ve gerekli belgeler sunulur; sıra cetveli ve ödeme emri süreci işletilir. Yönetmelik m.30 takip talebini temerrütten sonra yedi günlük süreye bağlar.

Rehinli taşınırın m.13/2 uyarınca tespit edilen değeri birinci derece alacaklının toplam alacağından yüksekse aradaki fark sonraki derecelerdeki alacaklıların haklarını etkiler. Kanun bu fark bakımından birinci derece alacaklı ile rehin verene diğer derecedeki alacaklılara karşı müteselsil sorumluluk yükler. Dolayısıyla mülkiyet devri, alacaklının taşınırın fazla değerini karşılıksız edinmesi anlamına gelmez.

Alacak Varlık Yönetim Şirketine Devredilebilir mi?

6750 m.14/1-b alacaklının alacağını 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim şirketlerine devredebileceğini düzenler. Devir gerçekleştiğinde varlık yönetim şirketi alacaklının rehin sırasına sahip olur. Öncelik hakkı 6750 m.11’e göre belirlenir.

Bu yol, rehinli varlığın fiziksel mülkiyetini hemen devralmak yerine alacağın ve bağlı teminatın profesyonel alacak yönetimi kuruluşuna geçirilmesini sağlar. Ancak devir işleminin hukuki belgeleri ve TARES kayıtları güncellenmelidir. Alacak devrinin rehin sırasını keyfi biçimde değiştirmediği özellikle önemlidir.

Aynı taşınır üzerinde birden fazla rehin varsa varlık yönetim şirketi devreden alacaklının bulunduğu derece ve sırayı devralır. Öncelik sistemi hakkında Aynı Taşınırda Birden Fazla Rehinde Öncelik yazımız incelenebilir.

Zilyetliği Devredilemeyen Varlıklarda Kiralama ve Lisans Hakkı Nasıl Kullanılır?

6750 m.14/1-c, zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda rehin alacaklısına kiralama ve lisans hakkını kullanma imkanı tanır. Bu hüküm özellikle fiziksel teslim ve mülkiyet devri mantığının doğrudan uygulanamadığı hak ve lisans niteliğindeki rehinli varlıklar bakımından önem taşır.

Uygulama Yönetmeliği m.41, zilyetliği devredilemeyen varlıklarda kiralama ve lisans hakkının kullanılmasına ilişkin çerçeveyi düzenler. Alacaklı bu hakları doğrudan kullanabilir veya gerekli şartlar dahilinde üçüncü kişilere kullandırabilir. Elde edilen gelir borcun karşılanmasına yöneltilir.

Bu hakkın kapsamı rehinli lisans veya kullanım hakkının tabi olduğu özel mevzuata aykırı olamaz. Devredilemez, kişiye sıkı sıkıya bağlı veya idari izin gerektiren bir hakta özel kanun sınırlamaları saklıdır. Bu nedenle her lisansın sırf TARES rehni bulunduğu için serbestçe kiraya verilebileceği sonucu çıkarılamaz.

Alacaklı Genel Hükümlere Göre Takip Yapabilir mi?

Evet. 7099 sayılı Kanunla 2018 yılında eklenen m.14/1-ç, alacaklıya genel hükümler çerçevesinde takip yapma hakkı tanır. Bu bent güncel Kanunun açık parçasıdır. Dolayısıyla 6750 rehninin varlığı, alacaklının genel icra ve takip yollarını kategorik olarak ortadan kaldırmaz.

Hangi genel takip yolunun uygun olduğu alacağın belgesine, rehinli varlığın niteliğine ve İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Rehnin paraya çevrilmesi, ilamlı veya ilamsız takip ve diğer icra yolları bakımından İİK’nın özel kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Özel mülkiyet devri yoluyla genel takip yolunun usulü aynı değildir. Birinde Yönetmelik m.29 ve devamındaki özel süreç işletilir; diğerinde İcra ve İflas Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Takip seçimi yapılırken süreler, masraf, taşınırın değeri ve alacaklının sırası birlikte değerlendirilmelidir.

Temerrüt Sonrası Haklarda Değer Tespiti Neden Belirleyicidir?

Rehinli taşınırın güncel değeri özellikle mülkiyet devri yolunda merkezi öneme sahiptir. 6750 m.13/2, temerrüt sonrası hakların kullanımında değer tespitini rehin verenin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi ve yetkili eksper sistemi üzerinden düzenler.

Kuruluş tarihindeki değer yıllar sonra geçerli ekonomik değer olmayabilir. Makine yıpranabilir, piyasası değişebilir veya bakım ve yatırım nedeniyle değeri artabilir. Bu nedenle temerrüt anındaki güncel değer resmi prosedürle belirlenir. Ayrıntılı süreç için Temerrüt Sonrası Taşınır Rehni Değer Tespiti yazımıza bakılabilir.

Raporun tebliğinden sonra üç iş günlük itiraz süresi vardır. İtiraz üzerine yapılan ikinci tespit kesin olup iki yıllık yeniden tespit yasağı doğurur. Bu nedenle takip başlatılmadan önce güncel değerleme süreci eksiksiz tamamlanmalıdır.

Rehin Sırası Temerrüt Sonrası Hakları Nasıl Etkiler?

m.14/1-a mülkiyet devri hakkını açıkça birinci derece alacaklıya tanır. Bu nedenle TARES’teki derece ve öncelik yapısı takip öncesinde mutlaka incelenmelidir. Aynı taşınır üzerinde daha önce kurulmuş rehin varsa sonraki alacaklı doğrudan kendisini birinci derece kabul ederek mülkiyet devri talep edemez.

İlerleme sisteminde önceki rehin terkin edildiğinde sonraki alacaklılar sırayla ilerleyebilir. Sabit derece sisteminde ise önceki derecenin boşalması sonraki alacaklıyı kendiliğinden üst dereceye taşımaz. Bu iki sistem arasındaki fark, m.14 yoluna kimin başvurabileceğini değiştirebilir.

İlerleme sistemi için Taşınır Rehninde İlerleme Sistemi, sabit derece için Taşınır Rehninde Sabit Derece Sistemi yazılarımız incelenebilir.

Alacaklı Hangi Temerrüt Yolunu Seçmelidir?

Kanun tek bir yolu her dosyada zorunlu kılmaz. Seçim yapılırken alacağın miktarı, rehinli varlığın güncel değeri, alacaklının sırası, varlığın likit olup olmadığı, mülkiyeti devralmanın ekonomik anlamı, varlık yönetim şirketine devir koşulları ve genel icra yolunun maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Birinci derece alacaklı, piyasası dar ve kendisi açısından kullanışsız bir makinenin mülkiyetini devralmak yerine genel takip veya alacak devri yolunu tercih edebilir. Buna karşılık alacak tutarına yakın değerde, kolay satılabilir veya ekonomik olarak kullanılabilir bir varlığın mülkiyet devri daha işlevsel olabilir. Hukuki hak ile ekonomik tercih birbirinden ayrılmalıdır.

Takip başlamadan önce üç dosya kontrolü yapılmalıdır: TARES kayıtları ve öncelik, güncel değerleme raporu ve temel borcun temerrüt belgeleri. Bunlardan biri eksik veya hatalıysa takip şekli ne olursa olsun uyuşmazlık riski artar.

Rehinli varlığın korunması da temerrüt döneminde devam eder. Borçlunun temerrüde düşmesi, zilyedin malı tahrip etme veya değersizleştirme hakkı vermez. Değer koruma tedbirleri için Rehinli Taşınırın Değerini Koruma Yükümlülüğü yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Borç ödenmezse banka rehinli makineyi doğrudan alabilir mi?

Hayır. Mülkiyet devri 6750 m.14/1-a ve Yönetmelik m.29 ve devamındaki icra müdürlüğü prosedürüyle gerçekleştirilir.

Mülkiyet devrini her rehin alacaklısı isteyebilir mi?

m.14/1-a bu hakkı birinci derece alacaklıya tanır.

Takip talebi için süre var mı?

Yönetmelik m.30’a göre mülkiyet devri takip talebi temerrüdün gerçekleşmesini takip eden yedi gün içinde yapılır.

Alacak varlık yönetim şirketine devredilebilir mi?

Evet. m.14/1-b uyarınca 5411 sayılı Kanuna göre faaliyet gösteren varlık yönetim şirketine devredilebilir.

Varlık yönetim şirketi rehin sırasını kaybeder mi?

Hayır. Kanun, şirketin devreden alacaklının rehin sırasına sahip olacağını düzenler.

Fiziksel olarak devredilemeyen haklarda ne yapılabilir?

m.14/1-c kapsamında uygun varlıklarda kiralama ve lisans hakkı kullanılabilir.

Genel icra takibi yapılabilir mi?

Evet. m.14/1-ç güncel metinde genel hükümler çerçevesinde takibi açıkça kabul eder.

Eski kaynaklardaki m.14/2 hâlâ yürürlükte mi?

Hayır. Eski ikinci fıkra 2018 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel metin esas alınmalıdır.

Mülkiyet devrinde değer tespiti gerekir mi?

Evet. Güncel değer m.13/2 ve ilgili Yönetmelik uyarınca resmi süreçle belirlenir.

Rehinli taşınırın değeri alacaktan fazlaysa ne olur?

m.14/1-a uyarınca fark tutarı bakımından diğer derecedeki alacaklıların hakları korunur; birinci derece alacaklı ile rehin veren belirlenen kapsamda müteselsilen sorumludur.