Taşınır Rehninde İlerleme Sistemi Nedir? Tescil Sırası ve Boşalan Derece | Yönetmelik m.24-25 (2026)

İlerleme Sisteminin Hukuki Dayanağı Nedir?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, aynı taşınır varlık üzerinde birden fazla rehin kurulmasına izin verir. Rehinlerin birbirine göre önceliği ve derece yapısı Kanunun 10 ve 11. maddelerinde; uygulamada kullanılan iki rehin sistemi ise Ticari İşlemlerde Rehin Hakkının Kurulması ve Temerrüt Sonrası Hakların Kullanılması Hakkında Yönetmeliğin 24, 25 ve 26. maddelerinde ayrıntılandırılmıştır.

Yönetmelik m.24 iki sistemi açıkça sayar: ilerleme sistemi ve sabit derece sistemi. Taraflar rehin sözleşmesinde bunlardan birini seçebilir. Tarafların herhangi bir sistem belirlememesi halinde ise Yönetmelik m.24/2 gereğince rehin ilerleme sistemine göre kurulmuş sayılır. Bu nedenle sözleşmede sessizlik varsa uygulanacak rejim belirsiz değildir; mevzuat doğrudan ilerleme sistemini kabul eder.

Güncel Kanun ve Yönetmelikler Ticaret Bakanlığının Taşınır Rehni mevzuat sayfasında birlikte yayımlanmaktadır. Taşınır rehninin TARES’e tescille kuruluşunu ise TARES’te Taşınır Rehni Ne Zaman Kurulur? yazımızda ayrıca açıklıyoruz.

Taşınır Rehninde İlerleme Sistemi Nedir?

İlerleme sistemi, aynı taşınır üzerinde kurulan rehinlerin TARES’e tescil zamanlarına göre sıraya girdiği ve öndeki rehin sona erip terkin edildiğinde arkadaki rehinlerin bir sıra yukarı ilerlediği sistemdir. Yönetmelik m.25/1, ilerleme sisteminde Sicile tescil anının dikkate alınacağını açıkça düzenler. m.25/2’ye göre ilk tescil anına göre alacaklılar birinci sıradan başlayarak sıralanır; m.25/3 ise önceliğin tescil anına göre belirleneceğini tekrar eder.

Bu sistemde “derece” sabit bir boşluk olarak korunmaz. Önceki sıradaki rehin terkin edildiğinde, sonraki alacaklıların önünde kalıcı bir boş derece bırakılmaz. Yönetmelik m.25/5 uyarınca sonraki sıradaki rehin alacaklıları sırayla boşalan dereceye ilerler. Bu özelliği nedeniyle ilerleme sistemi, sabit derece sisteminden temel olarak ayrılır.

Örneğin aynı makine üzerinde A Bankası birinci sırada, B Finansman ikinci sırada, C Alacaklı üçüncü sırada rehinli olsun. A Bankasının alacağı sona erer ve rehin TARES’ten terkin edilirse, ilerleme sisteminde B Finansman birinci sıraya, C Alacaklı ikinci sıraya ilerler. A Bankasının boşalttığı ilk sıranın rehin veren tarafından boş tutulması veya serbestçe yeni bir alacaklıya ayrılması ilerleme sisteminin doğal sonucu değildir.

Rehin Sözleşmesinde Sistem Yazmıyorsa Hangi Sistem Uygulanır?

Rehin sözleşmesinde “ilerleme sistemi” veya “sabit derece sistemi” ibaresi bulunmaması uygulamada sık görülebilir. Yönetmelik bu ihtimali doğrudan çözmüştür. m.24/2’ye göre taraflarca herhangi bir rehin sistemi belirlenmemişse rehin ilerleme sistemine göre kurulmuş sayılır.

Bu kural, sistem seçilmemiş sözleşmelerde sonradan “hangi yöntem uygulanacaktı?” tartışmasını önler. Tarafların sabit derece sistemini istiyorsa bunu açık biçimde kararlaştırması ve gerekli derece, sıra ile itibari değer bilgilerini TARES tesciline yansıtması gerekir. Aksi halde ilerleme sistemi uygulanır.

Rehin sözleşmesinin zorunlu bilgilerinin neler olduğunu Taşınır Rehni Sözleşmesinde Hangi Bilgiler Zorunlu? yazımızda ayrıntılı inceliyoruz. Rehin sisteminin doğru yazılması, özellikle birden fazla finansman kuruluşunun aynı varlık üzerinde teminat aldığı işlemlerde önemlidir.

İlerleme Sisteminde TARES’e Tescil Anı Neden Belirleyicidir?

İlerleme sisteminin esas ölçütü sözleşme tarihi, kredi kullanım tarihi veya borcun doğum tarihi değil, rehnin Sicile tescil anıdır. 6750 sayılı Kanun m.4/1 zaten rehin hakkının tescille kurulacağını düzenler. Yönetmelik m.25 ise ilerleme sistemindeki önceliği aynı tescil anına bağlar.

Bu nedenle birinci sözleşmenin daha önce imzalanmış olması tek başına öncelik sağlamaz. Örneğin A alacaklısı rehin sözleşmesini 1 Eylül’de imzalayıp 5 Eylül’de tescil ettirmiş; B alacaklısı sözleşmesini 3 Eylül’de imzalayıp aynı gün tescil ettirmişse, ilerleme sisteminde öncelik değerlendirmesinde TARES tescil anları esas alınır. Somut Sicil kayıtlarının saat ve işlem sırası dahil incelenmesi gerekir.

Finansman veren açısından bu kural pratik bir sonuç doğurur: kredi kullandırımı ile tescil arasında gereksiz zaman bırakılmamalıdır. Rehin sözleşmesi imzalanmış olsa bile tescil gecikirse aynı taşınır üzerinde başka bir rehin daha önce kurulabilir. İlerleme sisteminde tescil sırası ekonomik teminat değerini doğrudan etkiler.

TARES Sicilinin aleniyeti ve işlem öncesi sorgunun önemi için TARES Sicili Aleni mi? yazımıza bakabilirsiniz.

Önceki Sıradaki Rehin Terkin Edilirse Sonraki Alacaklı Ne Olur?

Yönetmelik m.25/5’in açık kuralı, önceki sıradaki rehin alacaklısının rehin hakkı sona erip Sicilden terkin edildiğinde sonraki sıradaki rehin alacaklılarının sırayla boşalan dereceye ilerlemesidir. Bu nedenle ilerleme sisteminde sıra dinamik olarak öne doğru hareket eder.

Bu ilerleme için sonraki alacaklının yeni bir rehin sözleşmesi kurmasına gerek yoktur. Mevcut rehin hakkının öncelik konumu, önceki rehnin sona ermesi ve terkin işlemiyle değişir. Ancak Sicil kaydının fiilî olarak güncellenmesi önemlidir. Borç bitmiş olsa bile önceki rehin TARES’te terkin edilmemişse sicil görünümü üçüncü kişiler ve sonraki finansman işlemleri bakımından sorun yaratabilir.

Örneğin birinci sıradaki 2.000.000 TL tutarlı rehin sona erip terkin edildiğinde ikinci sıradaki 1.000.000 TL rehin birinci sıraya ilerler. Üçüncü sıradaki rehin varsa o da ikinci sıraya geçer. İlerleyen rehnin güvence tutarı kendi tescilindeki tutardır; önceki rehnin yüksek tutarı ona otomatik olarak devredilmez.

İlerleme Sisteminde Rehinli Taşınırın Tamamı Hangi Alacaklıya Güvence Sağlar?

Yönetmelik m.25/4, rehinli taşınır varlığın tamamının öncelik hakkına sahip rehin hakkına güvence teşkil ettiğini düzenler. Bu hüküm, ilerleme sisteminde önceki sıradaki rehin alacaklısının teminatının taşınırın belirli fiziksel bir yüzdesine bölünmediğini gösterir. Ancak alacaklının tahsil hakkı kendi alacağı ve tescilli güvence tutarıyla sınırlıdır.

Taşınırın değeri bütün alacakları karşılamıyorsa, öncelik sırası ekonomik önem kazanır. İlk sıradaki alacaklı alacağını teminat değeri ölçüsünde aldıktan sonra kalan değer sonraki sıraya gider. Bu nedenle yeni bir alacaklı mevcut rehinleri ve varlığın güncel değerini incelemeden yalnız “ikinci sırada rehin alıyorum” dememelidir.

6750 m.10/1, rehnin sağladığı güvencenin tescilde belirtilen rehin tutarı ve derecesiyle sınırlı olduğunu düzenler. İlerleme sisteminde de rehin tutarı sınırsız hale gelmez. Öncelik sırası ile güvence miktarı ayrı iki unsurdur.

İlerleme Sisteminde Boşalan Dereceye Geçme Hakkı İçin Özel Sözleşme Gerekir mi?

İlerleme sisteminin genel kuralında önceki rehin terkin edilince arkadakiler zaten sırayla ilerler. Bununla birlikte Yönetmelik m.25/6 ve m.25/7, sonraki sıradaki alacaklıya sözleşmeyle boşalan dereceye ilerleme hakkı tanınmasına ilişkin özel kurallar da içerir. Böyle bir hak tanınması halinde önceki sırada bulunan diğer rehin alacaklılarının muvafakatinin alınması gerekir.

Yönetmelik m.25/7’ye göre boşalan dereceye ilerleme hakkı veren sözleşmenin geçerliliği, önceki sıradaki rehin alacaklılarının muvafakati ve rehin sözleşmesi şekil şartlarına uyulmasına; boşalan derecenin önceliğinden yararlanabilmesi ise sözleşmenin Sicile tesciline bağlıdır.

6750 m.10/2 de rehin sözleşmesinde sonraki sıradaki rehinli alacaklılara boşalan dereceye geçme hakkı verilebileceğini düzenler. Bu hak rehin sözleşmesi dışında ayrı bir sözleşmeyle tanınırsa sözleşmenin geçerliliği Sicile tescile bağlıdır. Bu konu kendi başına özel bir arama niyeti olduğundan ayrıca ayrıntılı bir içerikte ele alınmalıdır.

İlerleme Sistemi ile Sabit Derece Sistemi Arasındaki Temel Fark Nedir?

İlerleme sisteminde tescil zamanı esas alınır ve önceki rehin terkin edilince sonraki alacaklılar yukarı ilerler. Sabit derece sisteminde ise taşınırın değeri itibari derecelere ayrılır; öncelik derece ve sıraya göre belirlenir. Sabit derece sisteminde bir rehin terkin edildiğinde arkadaki alacaklı kendiliğinden boşalan dereceye geçmez.

Bu fark yeni finansman yaratma imkanını doğrudan etkiler. Sabit derece sisteminde boşalan derece, şartları varsa yeni bir rehin için kullanılabilir. İlerleme sisteminde ise sıradaki rehinler öne geldiği için aynı şekilde sabit bir boşluk korunmaz.

Tarafların hangi sistemi seçmesi gerektiği tek bir genel cevapla belirlenemez. Kredi yapısı, birden fazla alacaklının bulunup bulunmadığı, gelecekte ek finansman ihtimali, rehinli varlığın değeri ve alacaklılar arası sözleşmeler değerlendirilmelidir. Ancak sistem seçilmemişse mevzuatın varsayılanı ilerleme sistemidir.

Rehin Sözleşmesi ve TARES Kaydında İlerleme Sistemi Nasıl Kontrol Edilmelidir?

İlk adım, sözleşmede açık bir rehin sistemi seçimi bulunup bulunmadığını kontrol etmektir. Sistem belirtilmemişse ilerleme sistemi uygulanacağı kabul edilmelidir. İkinci adım mevcut TARES kayıtlarının incelenmesidir. Önceki rehinlerin tescil zamanı, tutarı, tarafları ve sona erip ermediği belirlenmelidir.

Üçüncü adım, yeni rehin tescilinin tamamlandığı anın belgeye bağlanmasıdır. Dördüncü adım, önceki rehinlerden biri sona erdiğinde terkin sürecinin takip edilmesidir. Beşinci adım, alacaklılar arasında özel boşalan dereceye ilerleme hakkı kararlaştırılmışsa gerekli muvafakat ve TARES tescilinin bulunup bulunmadığının kontrolüdür.

Rehinli varlık makine veya ekipmansa seri numarası ve ayırt edici bilgilerin bütün rehin kayıtlarında aynı varlığı gösterdiği doğrulanmalıdır. Makine rehni koşulları için Makine, Teçhizat ve Ekipman TARES’te Rehnedilebilir mi? yazımıza bakılabilir.

Bir alacaklı ikinci veya sonraki sıradan rehin kabul ederken yalnız hukuki sıraya değil ekonomik karşılığa da bakmalıdır. Varlığın güncel rayiç değeri, önceki rehinlerin azami güvence tutarı ve borç bakiyesi birlikte incelenmelidir. Aksi halde Sicilde ikinci sırada görünen rehin ekonomik olarak değersiz kalabilir.

Temerrüt halinde icra müdürlüğünün hazırlayacağı sıra cetveli de mevcut rehinlerin öncelik sistemini dikkate alır. Bu nedenle kuruluş aşamasındaki doğru TARES kaydı, yalnız başlangıçta değil temerrüt ve tahsil aşamasında da belirleyicidir.

Sık Sorulan Sorular

İlerleme sistemi nedir?

Aynı taşınır üzerindeki rehinlerin tescil zamanına göre sıralandığı ve öndeki rehin terkin edilince arkadakilerin sırayla öne geçtiği sistemdir.

Rehin sözleşmesinde sistem yazmıyorsa ne olur?

Yönetmelik m.24/2 gereğince rehin ilerleme sistemine göre kurulmuş sayılır.

Öncelik sözleşme tarihine göre mi belirlenir?

Hayır. İlerleme sisteminde Yönetmelik m.25 gereğince Sicile tescil anı esas alınır.

Birinci sıradaki rehin silinince ikinci sıradaki rehin ne olur?

İlerleme sisteminde ikinci sıradaki rehin birinci sıraya, sonraki rehinler de sırayla yukarı ilerler.

İlerleyen rehin önceki rehnin tutarını da kazanır mı?

Hayır. Her rehnin güvencesi kendi tescilindeki tutarla sınırlıdır. İlerleme öncelik konumunu değiştirir.

İkinci sıradan rehin kurulabilir mi?

Evet. 6750 m.10 şartları ve Sicil kayıtları gözetilerek ikinci veya daha sonraki sırada rehin kurulabilir.

İlerleme sistemi ile sabit derece sistemi aynı mı?

Hayır. Sabit derece sisteminde terkin edilen rehin arkadaki alacaklıyı kendiliğinden üst dereceye taşımaz; ilerleme sisteminde taşır.

TARES tescil saati önemli midir?

Aynı taşınır üzerinde yakın zamanda birden fazla rehin kuruluyorsa tescil anı önceliği belirlediğinden işlem zamanı önemlidir.

Boşalan dereceye ilerleme hakkı ayrı sözleşmeyle verilebilir mi?

6750 m.10/2 uyarınca mümkündür; rehin sözleşmesi dışındaki sözleşmede tanınırsa geçerlilik Sicile tescile bağlıdır.

Önceki rehin sona erdiği halde TARES’ten silinmemişse ne yapılmalı?

Borcun sona ermesi ve terkin işlemi ayrı süreçlerdir. Kanun m.15 uyarınca terkin yükümlülüğü yerine getirilmeli ve Sicil kaydı güncellenmelidir.