Borçtan Kurtulma Davası: 7 Gün ve Yüzde 15 Rehberi
Kısa cevap: Borçtan kurtulma davası, imzaya itiraz üzerine icra mahkemesince itirazı geçici olarak kaldırılan borçlunun açabileceği özel menfi tespit davasıdır. Süre, geçici kaldırma kararının borçlunun yüzüne karşı açıklanması veya tebliğinden itibaren 7 gündür. Davanın dinlenebilmesi için borçlu dava konusu alacağın yüzde 15’ini ilk duruşma gününe kadar kanunda kabul edilen biçimde teminat göstermelidir.
Bu rehber 13 Eylül 2026 itibarıyla borçtan kurtulma davasının 7 günlük hak düşürücü süresini, yüzde 15 teminat şartını, görev-yetkiyi, dava şartı arabuluculuğu ve takip üzerindeki sonuçlarını açıklar. Temel düzenleme 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.68/a ve m.69 hükümleridir. Borçtan kurtulma davası; ödeme emrine itiraz, itirazın iptali ve İİK m.72’deki genel menfi tespit davasından ayrı değerlendirilir.
Borçtan Kurtulma Davası Nedir?
Borçtan kurtulma davası, genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlunun adi senetteki imzayı reddetmesi ve alacaklının icra mahkemesinden itirazın geçici kaldırılmasını alması üzerine gündeme gelir. İcra mahkemesinin kararı maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Borçlu, genel mahkemede borçlu olmadığını ispatlamak için bu özel davayı açabilir.
Davanın konusu takip alacağı ve ferileridir. Borçlu imzanın kendisine ait olmadığını, borcun hiç doğmadığını, ödendiğini, ibra edildiğini veya başka nedenle sona erdiğini ileri sürebilir. Ancak özel sürenin ve teminatın sağlanması gerekir. Dava, icra mahkemesindeki imza incelemesinin kanun yolu değildir; genel hükümlere göre maddi hukuk uyuşmazlığını çözer.
Borçtan Kurtulma Davası İçin Geçici Kaldırma Kararı Şartı
Bu özel dava yalnız itirazın geçici kaldırılması kararından sonra açılır. Borçlu borca itiraz etmiş ve alacaklı itirazın kesin kaldırılmasını sağlamışsa İİK 69 yolu uygulanmaz. İtirazın iptali davası görülmüşse de borçtan kurtulma davası söz konusu olmaz. Kararın başlığı ve dayanak maddesi dava açılmadan mutlaka doğrulanmalıdır.
Geçici kaldırma, alacaklıya borçlunun malları üzerinde geçici haciz isteme yetkisi verir. Borçlu süresinde dava açmazsa geçici kaldırma kesin kaldırmaya dönüşür ve geçici haciz kesin haciz olur. Borçlu bu nedenle icra mahkemesi kararını yalnız istinaf olasılığı üzerinden beklememeli, 7 günlük özel dava süresini ayrıca izlemelidir.
Yedi Günlük Hak Düşürücü Süre Ne Zaman Başlar?
İİK 69’a göre süre, itirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gündür. Borçlu ya da vekili duruşmada hazırsa ve kısa karar usulüne uygun biçimde açıklanmışsa tefhim tarihi dikkate alınabilir; yoklukta verilen karar için tebliğ önemlidir. UYAP’a yüklenme veya dosyadan öğrenme her durumda kanundaki başlangıcın yerini tutmaz.
Süre gün olarak hesaplanır; kararın açıklandığı veya tebliğ edildiği gün hesaba katılmaz. Son gün resmî tatile rastlarsa usul kanunundaki uzama kuralı uygulanır. Tefhimin geçerli olup olmadığı, kararın kapsamının açıklanıp açıklanmadığı ve vekilin hazır bulunması somut duruşma tutanağından incelenmelidir.
Yedi gün kaçırılırsa İİK m.69’un borçtan kurtulma davasına bağladığı özel takip sonucu korunamaz; itirazın geçici kaldırılması ve varsa geçici haciz kesinleşir. Borçlu şartları varsa İİK m.72 kapsamında genel menfi tespit davası açabilir; ancak bu dava, süresinde açılan borçtan kurtulma davasının takip üzerindeki özel etkisini kendiliğinden sağlamaz.
Yedi günlük süre için kontrol listesi
- Geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliğ tarihi.
- Yedi günlük son gün hesabı.
- Varsa dava şartı arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihi.
- Görevli ve yetkili mahkeme.
- İcra dosyası ve geçici kaldırma kararının örneği.
- İlk duruşma gününe kadar tamamlanacak yüzde 15 teminat.
Yüzde 15 Teminat Nasıl Gösterilir?
Davanın dinlenebilmesi için borçlu, dava konusu alacağın yüzde 15’ini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakden yatırmalı veya mahkemenin kabul edeceği aynı değerde pay senedi, tahvil ya da banka teminat mektubu sunmalıdır. Teminat dava dilekçesiyle aynı gün verilmek zorunda değildir; kesin sınır ilk duruşma günüdür.
Teminat hesabında dava konusu edilen takip alacağı esas alınır; kısmi dava veya feri alacakların durumu açıkça gösterilmelidir. Banka teminat mektubu mahkemenin kabul edeceği içerikte, kesin ve teminat işlevini yargılama boyunca sürdürecek geçerlilikte olmalıdır. Kefalet, kişisel ödeme sözü veya mal üzerine haciz kanunda sayılan teminat türlerinin yerine geçmez.
İİK’nin 69. maddesi açıktır: Teminat ilk duruşma gününe kadar hiç sunulmaz veya yüzde 15’in altında kalırsa dava reddolunur. Teminat dekontu ya da mektubu dava dosyasına sunulmalı, ödeme açıklamasına mahkeme ve esas numarası yazılmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Borçtan kurtulma davası icra mahkemesinde değil, uyuşmazlığın esasına bakmakla görevli genel mahkemede açılır. Ticari davada asliye ticaret, tüketici işleminde tüketici, iş uyuşmazlığında iş, HMK m. 4 kapsamındaki kira uyuşmazlığında sulh hukuk, diğer borç ilişkilerinde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Görev takip türüne değil, alacağın dayandığı hukuki ilişkiye göre belirlenir.
Kanun borçluya takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma seçeneği verir. Yetki sözleşmesi ve özel mahkeme kuralları uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir. Davalı, takip alacaklısıdır; alacak devredilmişse tebliğ ve devir tarihi üzerinden güncel hak sahibi doğrulanmalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuk Uygulanır mı?
Takip alacağının dayandığı uyuşmazlık TTK’nin 5/A, İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3 veya Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/A maddesindeki zorunlu arabuluculuk kapsamındaysa arabulucuya başvuru dava şartıdır. 6325 sayılı Kanun’un 18/A maddesi uyarınca başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar hak düşürücü süre işlemez.
Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi, başvuru ve son tutanak tarihleri ile 7 günlük sürenin kalan kısmı dikkatle hesaplanmalıdır. Sürenin çok kısa olması nedeniyle başvuru aynı gün yapılmalı ve takip edilmelidir. Arabulucu uyuşmazlığı çözmezse yüzde 15 teminat koşulu ortadan kalkmaz.
Borçtan Kurtulma Davasında İspat Yükü
Dava olumsuz tespit niteliği taşısa da ispat yükü maddi hukuktaki genel kurallara göre belirlenir. Alacaklı borcu doğuran sözleşmeyi, teslimi veya ödüncü ispatlar; borçlu ödeme, ibra, takas veya sona erme gibi kendi lehine sonuç çıkaran olguları kanıtlar. İmza uyuşmazlığında belge aslı ve karşılaştırmaya elverişli imzalar üzerinde bilirkişi incelemesi yapılabilir.
İcra mahkemesindeki imza incelemesi genel mahkemeyi maddi anlamda kesin hükümle bağlamaz; rapor ve senet genel mahkemede diğer delillerle birlikte incelenir. Banka dekontu, ticari defter, fatura, teslim tutanağı, yazışma ve tanık delilinin kullanılabilirliği hukuki işlemin miktarı ve şekline göre belirlenir. Borçlu bütün delillerini dava dilekçesinde usulüne uygun göstermelidir.
İmza İncelemesi Nasıl Yapılır?
Uyuşmazlık adi senetteki imzaya dayanıyorsa belgenin aslı getirtilir. Mukayeseye esas resmî veya tarafların kabul ettiği yakın tarihli imzalar toplanır; gerektiğinde mahkeme huzurunda örnek alınır. Bilirkişi çizgi kalitesi, baskı, hız, başlangıç ve bitiş hareketlerini inceler. Belge aslı bulunmadan kalem baskısı ve çizgi özellikleri tam incelenemeyeceği için fotokopi tek başına bu teknik incelemenin yerini tutmaz.
Bilirkişi raporu hukuki karar değildir. Kullanılan örneklerin kişiye ait olup olmadığı, tarih yakınlığı, inceleme yöntemi ve kanaatin gerekçesi denetlenmelidir. İtiraz süresinde eksik örnek, çelişki veya bilimsel yöntem sorunu somutlaştırılır. Belgenin sonradan doldurulduğu iddiası için mürekkep, belge bütünlüğü ve yazım sırası ayrıca incelenir; yalnız imza karşılaştırması yeterli değildir.
Davanın Kabulü veya Reddi Takibi Nasıl Etkiler?
Dava kabul edilirse borçlu, hükmün kapsamındaki takip borcu yönünden borçlu olmadığını maddi anlamda kesin hükümle tespit ettirmiş olur. Geçici kaldırmanın ve buna bağlı geçici haczin takip üzerindeki sonucu ortadan kalkar. İİK m.69/5, borçtan kurtulma davasında haksız çıkan tarafın dava veya hükmolunan şeyin yüzde 20’sinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edileceğini düzenler. Madde metninde bu sonuç “talep varsa” şeklinde sınırlandırılmamıştır.
Dava reddedilirse itirazın geçici kaldırılması kararı ve varsa geçici haciz kesinleşir; alacaklı takip işlemlerine devam eder. İİK m.69/5’teki yüzde 20 alt sınırındaki tazminat hükmü, davada haksız çıkan taraf bakımından ayrıca gözetilir. Dava kısmen kabul edilirse tazminat hesabında kabul ve ret kapsamı ayrıştırılır.
Borçtan Kurtulma Davası ile Menfi Tespit Farkı
Borçtan kurtulma davası yalnız geçici kaldırma kararından sonra 7 günlük sürede ve yüzde 15 teminatla açılır. İİK 72 menfi tespit davası ise takipten önce veya sonra daha geniş durumlarda açılabilir. Takipten sonra genel menfi tespit davasında icra takibinin durdurulması sınırlı koşullara ve teminata tabidir.
Yedi günlük süreyi kaçıran kişinin açtığı dava, şartları varsa genel menfi tespit davası olarak nitelendirilebilir; ancak geçici kaldırmanın kesinleşmesini önlemez. Dilekçe başlığı değil, vakıalar, talep sonucu ve kanuni koşullar önemlidir. Yanlış nitelendirme nedeniyle görev, teminat ve harç hesapları ayrıca kontrol edilmelidir.
Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
- İcra dairesi ve takip numarası,
- ödeme emri ve imzaya itiraz tarihleri,
- geçici kaldırma kararının tarih ve sayısı,
- tefhim veya tebliğ belgesi,
- takip alacağının ve dava değerinin hesabı,
- borçlu olunmadığını gösteren maddi vakıalar,
- belge aslı ve imza incelemesi talebi,
- yüzde 15 teminatın türü ve sunulma planı,
- takibin özel sonuçlarına ilişkin açık talep bulunmalıdır.
İİK m.69 yolunun genel davadan farkı için menfi tespit davası rehberini, somut dilekçe yapısı için icra takibinden sonra menfi tespit dilekçesi örneğini ve diğer takip konuları için İcra ve İflas Hukuku yazılarını inceleyebilirsiniz.
Geçici Haciz Dava Sırasında Devam Eder mi?
İtirazın geçici kaldırılması üzerine alacaklı geçici haciz isteyebilir; ancak borçtan kurtulma davası için tanınan 7 günlük süre içinde satış talep edemez. Borçlu süresinde davayı açarsa geçici haciz, davanın kesin sonucuna kadar korunur ve satışa dönüşmez. Dava açılmaz veya reddedilirse geçici kaldırma ve haciz kesinleşerek takip devam eder.
Yüzde 15 teminat, geçici haczin otomatik kaldırılması karşılığı değildir; davanın dinlenmesi için özel koşuldur. Borçlu haczedilen malın niteliği, aşkın haciz veya haczedilmezlik konusunda İİK’nin ayrı şikâyet yollarını kullanabilir. Dava dilekçesinde sadece teminat yatırıldığı için bütün hacizlerin kaldırılması talep edilmemelidir.
Yüzde 15 Teminat Ne Zaman İade Edilir?
İİK m.69’daki yüzde 15 teminatın iadesi otomatik bir işlem gibi değerlendirilmez. Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığında, HMK m.89 çerçevesinde ilgilinin talebi üzerine mahkeme iade hakkında karar verir. Dosyanın kesinleşme durumu, hükmedilen yargılama giderleri ve tazminat kalemleri ile teminatın hangi biçimde sunulduğu birlikte kontrol edilir.
Nakit depo için mahkeme vezne kaydı ve ödeme makbuzu; banka teminat mektubu için ise mektubun süresi, kapsamı ve mahkemenin kabul kararı dosyada saklanır. Süreli banka teminat mektubu yargılama devam ederken sona erecekse, teminat şartının kesintiye uğramaması için mahkemenin kabul edeceği uzatma veya yeni teminat süresi dolmadan sunulur.
Karara Karşı Kanun Yolu
Genel mahkemenin borçtan kurtulma davası kararına karşı istinaf ve koşulları varsa temyiz yolu, karar tarihindeki parasal sınırlar ve usul hükümlerine göre belirlenir. Kanun yoluna başvuru, ilamın icrasını her durumda kendiliğinden durdurmaz; icranın geri bırakılması koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
İlk derece kararı icra dosyasına sunulmalı; kararın kesinleşip kesinleşmediği ve geçici haczin statüsü müdürlükçe doğru işlenmelidir. İstinaf dilekçesi 7 günlük dava süresiyle karıştırılmamalı; her sürenin başlangıcı ilgili kararın tebliğine göre ayrı hesaplanmalıdır.
Resmî Mevzuat Kaynakları
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (özellikle m. 68/a ve 69)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
Sık Sorulan Sorular
Borçtan kurtulma davası kaç gün içinde açılır?
İtirazın geçici kaldırılması kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde açılır; süre hak düşürücüdür.
Yüzde 15 teminat ne zamana kadar gösterilir?
Dava konusu alacağın yüzde 15’i en geç ilk duruşma gününe kadar nakit, mahkemenin kabul ettiği pay senedi veya tahvil ya da banka teminat mektubu olarak sunulur.
Teminat hiç gösterilmezse mahkeme ek süre verir mi?
Hayır. İİK m. 69 uyarınca ilk duruşma gününe kadar kanuni teminat gösterilmezse dava reddolunur.
Borçtan kurtulma davası icra mahkemesinde mi açılır?
Hayır. Alacağın dayandığı hukuki ilişkiye göre görevli genel mahkemede açılır.
Yetkili mahkeme neresidir?
İİK m. 69 uyarınca borçlu, takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde dava açar.
Zorunlu arabuluculuk yedi günlük süreyi nasıl etkiler?
Uyuşmazlık kanunen zorunlu arabuluculuk kapsamındaysa başvuru dava şartıdır; başvurudan son tutanağa kadar hak düşürücü süre 6325 sayılı Kanun m. 18/A gereği işlemez.
Dava açılınca geçici haciz kalkar mı?
Hayır. Süresinde açılan dava geçici haczin kesinleşmesini dava sonuna kadar engeller; tek başına haczi kaldırmaz.
Dava reddedilirse ne olur?
Geçici kaldırma ve varsa geçici haciz kesinleşir; alacaklı takibe devam eder. İİK m.69/5 uyarınca davada haksız çıkan taraf için yüzde 20 alt sınırındaki tazminat hükmü ayrıca uygulanır.
Borçlu davayı kazanırsa ne olur?
Takip konusu borç yönünden borçlu olmadığına karar verilir; geçici kaldırmanın ve geçici haczin takip üzerindeki sonucu ortadan kalkar. Yüzde 15 teminatın iadesi mahkeme kararıyla ayrıca istenir; İİK m.69/5 tazminat hükmü saklıdır.
Yedi günlük süre kaçırılırsa genel menfi tespit davası açılır mı?
İİK m. 69’un özel yolu kapanır. İİK m. 72’nin şartları varsa genel menfi tespit davası açılır; bu dava geçici kaldırmanın kesinleşmesini kendiliğinden önlemez.
Sonuç: Borçtan kurtulma davası, geçici kaldırma kararından sonra başlayan 7 günlük hak düşürücü süreye ve ilk duruşmaya kadar yüzde 15 teminata bağlıdır. Görevli mahkeme alacağın kaynağına göre belirlenmeli; imza ve borcun esasına ilişkin deliller ilk dilekçeden itibaren sunulmalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Tek fiziksel ofis Mersin’dedir; dosyalar kanuni yetki ve usul çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin’den yönetilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.