Yazılımın Telif Hakkıyla Korunması: 10 Kritik Belge
Kısa cevap: Yazılımın telif hakkıyla korunması için kaynak veya nesne kodunun sahibinin hususiyetini taşıyan özgün bir bilgisayar programı olması gerekir. Koruma, programın eser niteliği kazanmasıyla doğar; Kültür ve Turizm Bakanlığına kayıt zorunlu değildir ve kurucu nitelik taşımaz. Yazılımın arkasındaki fikir, algoritma ilkesi ve iş mantığı tek başına telif hakkıyla tekelleştirilemez; somut kod ve ifade biçimi korunur.
Bu rehber yazılımın telif hakkıyla korunması, çalışan-yüklenici ayrımı, lisans sözleşmesi, açık kaynak bileşenleri ve ihlal hâlindeki talepleri 4 Eylül 2026 itibarıyla 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu temelinde açıklar. Patent, marka, tasarım, ticari sır ve telif birbirinin yerine geçen korumalar değildir.
Yazılımın Telif Hakkıyla Korunması İçin Şartlar
FSEK, bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eseri kapsamında korur. Sonraki aşamada bilgisayar programı meydana gelmesi şartıyla program tasarım materyali de koruma kapsamındadır. Eser niteliği için kodun sahibinin hususiyetini taşıması gerekir; salt rutin, zorunlu veya herkesçe aynı biçimde yazılan kısa komutlar üzerinde geniş bir tekel kurulamaz.
Koruma kaynak koduyla sınırlı değildir; nesne kodu da programın ifade biçimidir. Kullanıcı arayüzündeki grafik, ikon, metin, ses, veri tabanı seçimi veya dokümantasyon ayrı eser türleri ve tasarım ya da marka koruması oluşturabilir. Bir mobil uygulama bu nedenle tek hak değil; kod, görsel kimlik, veri, alan adı ve sözleşmelerden oluşan bir haklar bütünü olarak incelenmelidir.
Fikir, Algoritma ve İş Modeli Telifle Korunur mu?
Bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler, arayüze temel oluşturan fikirler dâhil, telif koruması dışında kalır. Aynı problemi çözen bağımsız bir program, kodu veya özgün yapıyı kopyalamadan geliştirilebilir. Matematiksel yöntem, genel iş akışı, özellik listesi ve “uygulama fikri” tek başına eser sahipliği vermez.
Bununla birlikte fikir somut koda, özgün ekran metnine, görsel düzenlemeye veya teknik dokümana dönüştüğünde bu ifade biçimleri korunabilir. Gizli algoritma ve ticari bilgiler için erişim kontrolleri, gizlilik sözleşmeleri ve ticari sır koruması önemlidir. Teknik buluş niteliği taşıyan bilgisayar uygulamalı çözüm bakımından patent şartları ayrıca incelenebilir; salt yazılım olduğu için otomatik patent koruması doğmaz.
Yazılımın Eser Sahibi Kimdir?
Eseri meydana getiren gerçek kişi eser sahibidir. Birden çok geliştiricinin katkısı ayrılabiliyorsa ayrı eser sahipliği; ayrılmaz bir bütün oluşturuyorsa eser sahipleri birliği gündeme gelebilir. Proje yöneticisi, fikri veren yatırımcı veya şirket ortağı olmak tek başına kodun eser sahibi sıfatını kazandırmaz. Katkıların niteliği ve yaratıcı tercih içermesi gerekir.
Çalışanların işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları kullanma yetkisi, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça işverene aittir. Bu kural, eser sahibinin manevi haklarını ve gerçek kişi sıfatını ortadan kaldırmaz. Çalışanın görev tanımı dışında, kendi araç ve zamanıyla geliştirdiği yazılımda otomatik işveren yetkisi kabul edilmeden görev ve kaynak bağlantısı incelenmelidir.
Freelance Yazılımcıya Ücret Ödemek Hakları Devreder mi?
Hayır. Bağımsız yükleniciye yazılım bedeli ödenmesi, mali hakların kendiliğinden ve sınırsız devri anlamına gelmez. FSEK 52 uyarınca mali haklara ilişkin sözleşme yazılı olmalı ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarından hangilerinin; süre, ülke, platform ve münhasırlık kapsamıyla devredildiği açıkça yazılmalıdır.
Sadece “tüm haklar müşteriye aittir” şeklindeki genel ifade, her uyuşmazlığı önlemez. Kaynak kodu teslimi, geliştirme dokümanı, üçüncü taraf bileşenleri, güncelleme, hata düzeltme, alt lisans, devir, escrow ve projenin sona ermesindeki veri çıkarma yükümlülükleri düzenlenmelidir. Manevi hakların niteliği gereği devri değil, kullanımına ilişkin izin ve taahhütler dikkatle kurulmalıdır.
Yazılım Lisans Sözleşmesinde Neler Bulunmalıdır?
Lisans, mali hakkın mülkiyetini devretmeden kullanma yetkisi verir. Basit veya münhasır lisans, kullanıcı/cihaz/sunucu sayısı, coğrafi alan, süre, yedekleme, test ortamı, tersine mühendislik sınırları ve alt lisans açıkça belirlenmelidir. Bulut hizmetinde klasik kopya lisansına ek olarak hizmet seviyesi, erişilebilirlik, veri güvenliği ve hizmet bitiminde aktarım hükümleri gerekir.
Ücretin abonelik, kullanım veya ciro bazlı olması; denetim hakkı, raporlama ve eksik lisans bedeli hesabını etkiler. Güncellemelerin mevcut lisansa dâhil olup olmadığı, yeni ana sürümlerin bedeli, destek saatleri ve güvenlik yamalarının süresi yazılmalıdır. Lisansın sona ermesi hâlinde kopyaların silinmesi, arşiv kopyası ve kişisel verilerin iadesi somutlaştırılmalıdır.
Açık Kaynak Yazılım Telifsiz midir?
Hayır. Açık kaynak kod telif hakkına tabidir; hak sahibi belirli lisans koşullarıyla kullanım izni verir. MIT, Apache, GPL ve AGPL gibi lisansların atıf, lisans metni sunma, patent lisansı, kaynak kodunu erişilebilir kılma veya türev çalışmayı aynı lisansla dağıtma yükümlülükleri farklıdır. “İnternette ücretsiz buldum” hukuki izin değildir.
Şirketler bileşen envanteri ve yazılım malzeme listesi tutmalı; sürüm, kaynak, lisans ve değişiklik bilgisini kaydetmelidir. Copyleft lisanslı bileşenin kapalı kaynak ürüne bağlanma biçimi dağıtım yükümlülüğü doğurabilir. Birden çok lisansın uyumluluğu, SaaS sunumu ve üçüncü kişiye kod teslimi ürün piyasaya çıkmadan incelenmelidir.
Yapay Zekâ ile Üretilen Kodda Hak Sahipliği
FSEK sisteminde eser sahibi, eseri meydana getiren gerçek kişidir. Tamamen otomatik üretilen ve bir gerçek kişinin hususiyetini taşımayan çıktı, FSEK anlamında eser sahibi yaratmaz. İnsan geliştiricinin seçim, düzenleme, entegrasyon ve özgün değişiklikleri ise yalnız kendi hususiyetini taşıdığı ölçüde eser korumasına girer. Kullanılan yapay zekâ hizmetinin sözleşmesi, çıktı üzerindeki kanuni eser sahipliğini kurmaz; taraflar arasındaki kullanım yetkilerini düzenler.
Model çıktısı üçüncü kişiye ait koda benzeyebilir veya lisans koşullu parça içerebilir. Kurumsal kullanımda istemler, çıktı incelemesi, benzerlik taraması, güvenlik testi ve onay süreci kaydedilmelidir. Ticari sır veya kişisel veri içeren kodun dış hizmete gönderilmesi KVKK, gizlilik ve bilgi güvenliği bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Yazılım Eser Sahipliği Nasıl İspatlanır?
Telif koruması kayıt olmadan doğsa da kimin, neyi, ne zaman geliştirdiği ispatlanmalıdır. Sürüm kontrol sistemi commit kayıtları, imzalı depo günlükleri, issue ve kod inceleme kayıtları, proje sözleşmeleri, e-postalar, tarih damgası, derleme çıktıları ve teslim tutanakları kullanılabilir. Yalnız dosyanın bilgisayardaki oluşturma tarihi kolay değiştirilebilir olduğu için zayıf kalabilir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıt-tescil veya isteğe bağlı kayıt işlemleri hak yaratmaz; sahiplik ve oluşturma tarihinin ispatında diğer delillerle birlikte sunulur. Noter tespiti, güvenli elektronik imza, zaman damgası ve bağımsız saklama sistemleri delil bütünlüğünü güçlendirir. Depo yetkileri, çalışanın ayrılması ve yedekleme politikaları şirket prosedüründe belirlenmelidir.
Yazılım Telif Hakkı İhlalinde Hangi Talepler Vardır?
Kaynak kodun izinsiz kopyalanması, lisans sayısının aşılması, programın yetkisiz dağıtımı, izinsiz uyarlama veya çevrim içi erişime sunma mali hak ihlali oluşturabilir. Hak sahibi tecavüzün ref’i ve men’i, mali hak bedeli, maddi ve manevi tazminat ile koşulları varsa ihtiyati tedbir isteyebilir. Talebin dayanağı ve hesap yöntemi açık seçilmelidir.
Kod benzerliği incelemesinde zorunlu, standart ve açık kaynak kısımları ayrıştırılır; yapı, sıra, organizasyon ve özgün ifade karşılaştırılır. İşlevlerin aynı olması kopyalamayı tek başına kanıtlamaz. Bilirkişiye karşılaştırılacak sürümler, dosyalar, tarih aralığı ve erişim yöntemi eksiksiz sağlanmalıdır. Delil tespiti sırasında ticari sırların korunması için erişim sınırlaması istenebilir.
Yetkisiz Kullanımda Ceza Sorumluluğu
FSEK’te mali ve manevi haklara yönelik belirli fiiller şikâyete bağlı suç oluşturabilir. Her sözleşme ihlali ceza suçu değildir; lisans kapsamı ve failin kastı ayrıntılı incelenmelidir. Şikâyet süresi ve hak sahipliğini gösteren belgeler dosyaya eklenir. Ceza şikâyeti tazminat ve kullanımın durdurulması taleplerinin yerine geçmez.
Arama ve el koyma gibi koruma tedbirleri için somut şüphe ve ölçülülük gerekir. İncelenecek verinin adli kopyası alınmalı, hash değeriyle bütünlüğü korunmalı ve tedbir soruşturmayla ilgili veriyle sınırlandırılmalıdır. Sunucunun tamamına el koyma, ancak daha dar bir tedbirle delilin korunamadığı somut gerekçeyle ortaya konulduğunda ölçülülük şartını karşılar. Hukuk ve ceza yolları için delil planı birbiriyle çelişmeyecek şekilde kurulmalıdır.
İlgili içerikler için Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku arşivini, çalışma alanları için yazar profilini ve başvuru kanalları için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
Veri Tabanı, API ve Dokümantasyon Ayrı Korunur mu?
Yazılımla birlikte kullanılan veri tabanının içeriği, verilerin seçimi ve düzenlenmesi sahibinin hususiyetini taşıyorsa derleme eser koruması görebilir; ayrıca önemli yatırım sonucu oluşturulan veri tabanı için yapımcıya tanınan özel haklar gündeme gelebilir. Tek tek veriler üzerinde telif bulunmaması, veri tabanının tamamının sınırsız kopyalanabileceği anlamına gelmez. Kişisel veri içeriği varsa KVKK ayrıca uygulanır.
API uç noktalarının işlevi ve çağrı mantığı salt fikir düzeyinde kalabilir; buna karşılık özgün kod, dokümantasyon, örnekler ve veri modeli kendi koşullarında korunabilir. Birlikte çalışabilirlik amacıyla gerekli gözlem, inceleme ve belirli çoğaltma faaliyetleri FSEK’te sınırlı istisnalara tabidir. İstisna, rakip ürünü kopyalamak için genel yetki vermez ve bilgilerin başka amaçla kullanılmasına izin vermez.
Kaynak Kod Escrow ve İş Sürekliliği
Müşteri yalnız çalışır uygulamaya erişiyor, kaynak kod geliştiricide kalıyorsa hizmetin sona ermesi ciddi iş sürekliliği riski yaratabilir. Kaynak kod escrow sözleşmesi; iflas, desteğin kalıcı durması, ağır sözleşme ihlali veya geliştiricinin faaliyeti bırakması gibi teslim koşullarını belirler. Depoya periyodik ve derlenebilir sürüm bırakılması, bağımsız doğrulama ve şifre anahtarlarının yönetimi düzenlenmelidir.
Escrow, müşteriye kaynak kodun mülkiyetini otomatik devretmez. Teslim sonrasında hangi amaçla değiştirme, bakım yaptırma ve kopyalama yapılabileceği lisansla açıkça tanımlanmalıdır. Üçüncü taraf bileşenler ve çalışan katkıları bakımından geliştiricinin gerekli haklara sahip olduğu garanti altına alınmalıdır.
Yazılım Projesi İçin On Belge
- iş ve teknik gereksinim dokümanı,
- çalışan ve yüklenici mali hak sözleşmeleri,
- kaynak kod deposu erişim kayıtları,
- sürüm ve teslim tutanakları,
- açık kaynak bileşen envanteri,
- lisans ve hizmet seviyesi sözleşmesi,
- gizlilik ve kişisel veri hükümleri,
- yedekleme ve felaket kurtarma planı,
- kaynak kod escrow düzenlemesi,
- ihlal bildirim ve delil saklama prosedürü hazırlanmalıdır.
Bağlantılı rehberler: Telif hakkı rehberi, çalışan buluşları, fikrî mülkiyet hukuku.
Sık Sorulan Sorular
Yazılım için telif kaydı zorunlu mu?
Hayır. Koruma eser meydana geldiğinde doğar; kayıt destekleyici delildir.
Uygulama fikri telifle korunur mu?
Salt fikir ve ilke korunmaz; özgün kod ve somut ifade biçimi korunabilir.
Freelance yazılımcıya ödeme hakları devreder mi?
Tek başına devretmez. Mali hak sözleşmesi yazılı olmalı ve haklar ayrı ayrı gösterilmelidir.
Açık kaynak kod ticari üründe kullanılabilir mi?
İlgili lisansın atıf, kaynak paylaşımı ve dağıtım koşullarına uyulmak şartıyla kullanılabilir.
Bilgisayar programının hangi unsurları telif korumasındadır?
FSEK m. 2 uyarınca program kodu ve program meydana gelmesi şartıyla hazırlık tasarımları eser korumasına girer; programın arayüzüne temel oluşturan fikir ve ilkeler koruma kapsamında değildir.
Çalışanın görevi sırasında yazdığı programın mali haklarını kim kullanır?
FSEK m. 18/2 uyarınca, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça, görev sırasında meydana getirilen eser üzerindeki mali hakları çalıştıran kullanır.
Yazılım üzerindeki mali hak devri nasıl yapılır?
FSEK m. 52 uyarınca mali hak devri yazılı yapılmalı ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir.
Yazılım ihlalinde hangi hukuk davaları açılır?
FSEK m. 66 ve devamı uyarınca tecavüzün ref’i ve men’i; kusur ve zarar şartları gerçekleştiğinde maddi ve manevi tazminat talepleri ileri sürülür.
Sonuç: Yazılımın telif hakkıyla korunması otomatik doğsa da sahiplik, mali hak devri ve delil yönetimi sözleşmeyle güvenceye alınmalıdır. Fikir ile kod, çalışan ile yüklenici, lisans ile devir ve açık kaynak ile telifsiz içerik birbirine karıştırılmamalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Tek fiziksel ofis Mersin’dedir; dosyalar kanuni yetki ve usul çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin’den yönetilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.