Bulgaristan Evlat Edinme Kararı Türkiye’de Nasıl Tanınır? MÖHUK m.18 ve 1993 Lahey | 2026

Kısa ve net cevap: Bulgaristan’da mahkeme kararıyla kurulmuş bir evlat edinmenin Türkiye’de nüfus, soybağı, miras ve aile hukuku sonuçları doğurması için kararın niteliğine göre tanıma ve milletlerarası evlat edinme kuralları birlikte incelenir. Bulgaristan Aile Kanunu m.97 uyarınca evlat edinme talebi mahkeme tarafından karara bağlanır ve kesinleşen karar ilgili kayıtlara gönderilir. Türkiye bakımından 5718 sayılı MÖHUK m.18 evlat edinme ehliyeti, şartları ve sonuçlarında uygulanacak hukuku; MÖHUK m.58 ise yabancı mahkeme ilamının tanınmasını düzenler. Çocuğun mutad meskeninin bir devletten diğerine geçtiği milletlerarası evlat edinmelerde Türkiye ve Bulgaristan’ın taraf olduğu 29 Mayıs 1993 tarihli Lahey Milletlerarası Evlat Edinme Sözleşmesi ayrıca uygulanabilir. Türkiye için Sözleşme 1 Eylül 2004’te, Bulgaristan için 1 Eylül 2002’de yürürlüğe girmiştir. 1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi ise evlat edinme kararlarını kapsamına almaz; bu nedenle velayet kararıyla evlat edinme kararı aynı tanıma rejimine tabi değildir.

Bulgaristan’da evlat edinme hangi kararla kurulur?

Bulgaristan Aile Kanununun güncel m.97 hükmüne göre evlat edinme talebi mahkeme tarafından incelenir. Mahkeme sosyal yardım biriminden rapor alır, delilleri toplar, savcının görüşünü dinler ve gerekçeli kararla evlat edinme hakkında hüküm kurar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, evlat edinmenin evlat edinilenin yararına olması halinde kabul edileceğini düzenler.

Bulgaristan Adalet Bakanlığının yayımladığı güncel Aile Kanunu m.97-100, kararın verilmesi, kanun yolu ve tam/kısmi evlat edinme türlerini düzenler. m.98 uyarınca karar belirli kişilerce yedi günlük süre içinde istinaf edilebilir; üst mahkemenin kararı kesindir.

Bu yapı Türkiye’de tanınacak belgenin niteliği açısından önemlidir: yabancı bir mahkeme ilamı vardır. Ancak kararın yalnız varlığı yeterli değildir; Bulgaristan hukukuna göre kesinleşme durumu, milletlerarası evlat edinme sürecinin hangi rejimde yürütüldüğü ve Türkiye’de istenen hukuki sonuç birlikte değerlendirilir.

Bulgar kararının “tam” veya “kısmi” evlat edinme olması da sonuçları etkileyebilir. Türk hukukundaki evlat edinmenin sonuçlarıyla yabancı hukuktaki kurumun sonuçları birebir aynı varsayılmamalıdır.

MÖHUK m.18 evlat edinmede hangi hukukun uygulanacağını düzenler?

5718 sayılı MÖHUK m.18, milletlerarası unsurlu evlat edinmede ehliyet ve şartları tarafların millî hukuklarına bağlayan özel kanunlar ihtilafı kuralıdır. Evlat edinen ve evlat edinilen bakımından evlat edinme anındaki millî hukuklar ayrı ayrı önem taşır.

Evlat edinme veya evlat edinilme konusunda diğer eşin rızası gereken durumlarda eşlerin millî hukukları da dikkate alınır. Böylece Türk vatandaşı bir kişinin Bulgaristan’da yaptığı evlat edinmede yalnız Bulgar iç hukukuna bakılarak Türk hukuku bağlantısı yok sayılamaz.

Evlat edinmenin sonuçlarının hangi hukuka tabi olduğu da m.18 kapsamında ayrıca belirlenir. Tek kişinin evlat edinmesi ile eşlerin birlikte evlat edinmesi arasında bağlama noktaları farklılaşabilir. Bu nedenle yabancı mahkeme kararının tanınması, uygulanacak hukuk analizinin yerine geçmez; ikisi birbirini tamamlayan farklı milletlerarası özel hukuk sorularıdır.

MÖHUK’un resmî metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilebilir.

Bulgaristan evlat edinme kararı MÖHUK m.58 uyarınca nasıl tanınır?

Bulgar mahkemesinin kesinleşmiş evlat edinme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurması gerektiğinde MÖHUK m.58’deki tanıma rejimi gündeme gelir. Tanımada yabancı kararın kesinleşmiş olması, Türk kamu düzenine açık aykırılık bulunmaması ve m.58’in yollama yaptığı ilgili tenfiz şartlarının gerçekleşmesi incelenir.

Tanıma mahkemesi Bulgar mahkemesinin evlat edinme dosyasını baştan görmez. “Evlat edinme gerçekten çocuğun yararına mıydı?” sorusunu yeni bir evlat edinme davası gibi yeniden karara bağlamak, tanıma yargılamasının amacı değildir. Ancak kamu düzeni ve temel usul güvenceleri yönünden kanuni denetim yapılır.

MÖHUK m.58’e göre tanımada m.54/1-a’daki karşılıklılık şartı uygulanmaz. Buna karşılık yabancı ilamın kesinleşmesi, kamu düzeni ve savunma/usul güvenceleri önemini korur.

Bulgar kararının yalnız idarî bir sertifika veya kayıt belgesi olduğu durumla mahkeme kararı karıştırılmamalıdır. Tanıma talebinin konusu yabancı mahkeme ilamıdır; milletlerarası evlat edinmede 1993 Lahey Sözleşmesindeki özel tanıma sertifikası rejimi ayrıca ele alınır.

1993 Lahey Milletlerarası Evlat Edinme Sözleşmesi Türkiye-Bulgaristan dosyasında ne sağlar?

29 Mayıs 1993 tarihli Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi, çocuğun mutad meskeninin bir taraf devletten diğer taraf devlete evlat edinme amacıyla taşındığı milletlerarası evlat edinmelerde özel koruma ve işbirliği sistemi kurar.

HCCH’nin güncel taraflar tablosuna göre Bulgaristan bakımından Sözleşme 1 Eylül 2002’de, Türkiye bakımından 1 Eylül 2004’te yürürlüğe girmiştir. Güncel statü HCCH 1993 Evlat Edinme Sözleşmesi taraflar tablosundan doğrulanabilir.

Sözleşmenin temel amacı evlat edinmenin çocuğun üstün yararına ve temel haklarına uygun yapılması, çocuk kaçakçılığı veya uygunsuz mali menfaat riskinin önlenmesi ve gönderen-kabul eden devlet merkezî makamlarının işbirliğidir. Sözleşme kapsamındaki bir evlat edinmede her iki devletin merkezî makam süreci ve m.23 kapsamındaki uygunluk sertifikası tanıma bakımından kritik rol oynar.

Bu nedenle Bulgaristan’da yaşayan bir çocuğun Türkiye’de mutad meskeni bulunan kişi tarafından evlat edinilmesi ile Bulgaristan’da yaşayan Türk vatandaşının yine Bulgaristan’da yaşayan bir çocuğu evlat edinmesi aynı uluslararası kategori olmayabilir. Çocuğun ve evlat edinenin mutad meskenleri, 1993 Sözleşmesinin uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen temel veridir.

1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi evlat edinmeye uygulanır mı?

Hayır. 1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi ebeveyn sorumluluğu ve çocuk koruma tedbirlerini düzenlemekle birlikte, evlat edinmeye ilişkin kararları ve evlat edinmeye hazırlık tedbirlerini kapsam dışında bırakır. Bu nedenle Bulgaristan velayet kararına uygulanan tanıma sistemi evlat edinme kararına doğrudan taşınamaz.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Velayet kararında 1996 Sözleşmesi m.23 uyarınca hukuk gereği tanıma gündeme gelirken, evlat edinmede 1993 Sözleşmesi ve/veya MÖHUK tanıma rejimi uygulanabilir.

Bulgaristan velayet kararının Türkiye’deki özel rejimi için 1996 Lahey Sözleşmesi kapsamında velayet rehberimize bakılabilir.

Dosyanın başında kararın “velayet”, “vesayet”, “koruma tedbiri” veya “evlat edinme” niteliği doğru tespit edilmeden hangi uluslararası sözleşmenin uygulanacağı belirlenemez.

Bulgaristan evlat edinme kararının Türkiye’de tanınması için hangi belgeler gerekir?

Başlangıç belgesi Bulgar mahkemesinin evlat edinmeye ilişkin tam ve resmî karar örneğidir. Kararın hangi mahkemece verildiği, evlat edinen ve evlat edinilenin kimlikleri, evlat edinmenin türü ve hüküm sonucu açık olmalıdır.

Kararın Bulgaristan hukukuna göre kesinleştiğini gösteren resmî belge veya kesinleşme şerhi dosyaya eklenir. Karar tarihinin eski olması, tek başına kesinleştiğini ispatlamaz.

Karar ve kesinleşme belgesinin Türkçe tercümeleri hazırlanır. Türkiye ile Bulgaristan Apostil Sözleşmesine taraf olduğundan, kapsam içindeki Bulgar kamu belgeleri apostille tasdik edilebilir. Apostil, evlat edinmenin esasına uygunluk kararı değildir; belgenin resmî kaynağını tasdik eder.

1993 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki milletlerarası evlat edinmede merkezî makam belgeleri ve Sözleşme m.23’e göre düzenlenen uygunluk sertifikası ayrıca önemlidir. Çocuğun doğum belgesi, önceki soybağı kayıtları, pasaport/vatandaşlık belgeleri ve evlat edinme sonrasında düzenlenen medeni hâl belgeleri dosyaya göre sunulur.

Bulgaristan belgelerinde apostil düzeni için Bulgaristan belgesi apostil rehberimize bakılabilir.

Tanıma sonrası evlat edinme Türk nüfusuna nasıl işlenir?

Türk vatandaşı bakımından evlat edinmenin Türkiye’deki nüfus ve soybağı kayıtlarına yansıtılması, yabancı kararın tanınma veya 1993 Sözleşmesi uyarınca tanınma statüsünün belirlenmesinden sonra ilgili nüfus mevzuatı çerçevesinde yapılır. Yabancı kararın fotokopisiyle nüfus kaydının doğrudan değiştirilmesi beklenmemelidir.

Evlat edinme, çocuğun aile kütüğü, soyadı, ana-baba bağlantısı ve bazı kişisel durum kayıtlarında sonuç doğurur. Tam ve kısmi evlat edinme kurumlarının yabancı hukuktaki sonuçları farklı olabileceğinden, Türk kaydına hangi hukuki sonucun geçirileceği kararın niteliğine göre belirlenmelidir.

Çocuk Türk vatandaşlığını evlat edinmeyle otomatik kazanıyor varsayımı da doğru değildir. Türk Vatandaşlığı Kanununun evlat edinilen çocuğa ilişkin özel hükmü ayrıca uygulanır ve yaş/vatandaşlık şartları değerlendirilir.

Bir yabancı evlat edinmenin nüfusa işlenmesi ile çocuğun vatandaşlık statüsü iki ayrı işlemdir. Nüfus tescili yapıldı diye vatandaşlık incelemesi gereksiz hale gelmez.

Bulgaristan evlat edinmesinin Türkiye’de miras ve soybağına etkisi nedir?

Evlat edinmenin tanınması yalnız nüfus kaydını değiştiren teknik bir işlem değildir. Evlat edinilen ile evlat edinen arasındaki aile bağı, Türk hukukunda mirasçılık ve aile hukuku bakımından sonuç doğurabilir. Hangi sonuçların doğacağı, uygulanacak hukuk ve tanınan yabancı evlat edinmenin niteliğiyle birlikte belirlenir.

Türk Medenî Kanunu m.500, evlatlık ve altsoyunun evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olmasını düzenler; evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz. Ancak yabancı evlat edinme kararının Türkiye’de bu sonuca dayanak olabilmesi için evlat edinme ilişkisinin Türkiye’de hukuken kabul edilmiş olması gerekir.

Bulgaristan’da “tam” ve “kısmi” evlat edinme ayrımının bulunduğu dikkate alınmalıdır. Yabancı kurumun sonuçları, Türk hukukundaki evlat edinmeyle kelime benzerliğine bakılarak otomatik eşitlenmemelidir.

Türkiye’de taşınmaz mirası söz konusuysa ayrıca MÖHUK m.20’nin taşınmaz terekeye ilişkin hükümleri ve Türk miras hukuku uygulanır. Bu nedenle evlat edinme ilişkisinin tanınması miras dosyasının yalnız ilk aşamasıdır.

Bulgaristan evlat edinme kararının tanınması hangi durumda reddedilebilir?

MÖHUK tanıma rejiminde yabancı kararın kesinleşmemiş olması, Türk kamu düzenine açık aykırılık ve kanundaki ilgili diğer tanıma engelleri sorun yaratabilir. Evlat edinme çocuk statüsünü doğrudan etkilediği için çocuk hakları ve temel usul güvenceleri kamu düzeni incelemesinde özel önem taşır.

1993 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki bir evlat edinmede Sözleşmenin m.24 hükmü, evlat edinmenin tanınmasının ancak tanımanın kamu düzenine açıkça aykırı olması ve çocuğun üstün yararının dikkate alınması durumunda reddedilebilmesine imkân tanır. Sözleşmeye uygunluk sertifikası bulunan milletlerarası evlat edinme, bu özel tanıma rejiminden yararlanır.

Belge eksikliği ile esasa ilişkin tanıma engeli birbirinden ayrılmalıdır. Apostil veya kesinleşme belgesi eksikse dosya tamamlanabilir; kamu düzenine ilişkin esaslı sorun ise farklı hukuki inceleme gerektirir.

Tanıma mahkemesi Bulgar evlat edinme davasının delillerini yeniden tartışan bir üst derece mahkemesi değildir. Denetim tanıma şartlarıyla sınırlıdır.

Bulgaristan’daki evlat edinme kararı Türkiye’de yeni bir evlat edinme davası gerektirir mi?

Geçerli ve tanınabilir yabancı evlat edinme kararı varsa amaç Türkiye’de aynı evlat edinmeyi baştan kurmak değildir. Milletlerarası özel hukuk sistemi yabancı kararın Türkiye’deki etkisini tanıma mekanizmasıyla belirler.

Bununla birlikte kararın 1993 Lahey Sözleşmesi kapsamına girip girmediği, kararın kesinleşip kesinleşmediği, tarafların millî hukukları ve çocuğun mutad meskeni doğru tespit edilmelidir. Bu unsurlar tanıma yolunu değiştirir.

Yabancı kararın tanınması mümkün değilse, Türkiye’de yeni bir evlat edinme başvurusu gerekip gerekmediği somut hukuki durumdan hareketle değerlendirilir; yabancı karar yokmuş gibi otomatik yeni dava açmak doğru başlangıç değildir.

Özellikle çocuğun kimlik ve vatandaşlık kayıtları birden fazla ülkede farklıysa, tanıma kararından sonra bütün medeni hâl kayıtlarının birbiriyle uyumlu hale getirilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Bulgaristan evlat edinme kararı Türkiye’de otomatik geçerli mi?

Kararın niteliğine göre MÖHUK tanıma rejimi ve 1993 Lahey Sözleşmesi incelenir; yalnız yabancı kararın varlığı her işlem için otomatik tescil anlamına gelmez.

Bulgaristan’da evlat edinmeye hangi makam karar verir?

Bulgaristan Aile Kanunu m.97 uyarınca evlat edinme talebi mahkeme tarafından gerekçeli kararla sonuçlandırılır.

MÖHUK m.18 neyi düzenler?

Evlat edinme ehliyeti, şartları, eş rızası ve evlat edinmenin sonuçları bakımından uygulanacak hukuku belirleyen özel kanunlar ihtilafı kuralıdır.

1993 Lahey Evlat Edinme Sözleşmesi Türkiye ve Bulgaristan’da yürürlükte mi?

Evet. Bulgaristan için 1 Eylül 2002, Türkiye için 1 Eylül 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi evlat edinmeye uygulanır mı?

Hayır. Evlat edinme kararları ve evlat edinmeye hazırlık tedbirleri 1996 Sözleşmesinin kapsamı dışındadır.

Kararın kesinleşme belgesi gerekir mi?

MÖHUK kapsamında tanıma isteniyorsa yabancı mahkeme kararının kesinleşmesi temel şarttır ve resmî belgeyle ispatlanmalıdır.

Apostil tek başına yeterli mi?

Hayır. Apostil belgenin resmî kaynağını tasdik eder; tanıma şartlarının veya 1993 Sözleşmesi sürecinin yerine geçmez.

Evlat edinme tanınınca çocuk otomatik Türk vatandaşı olur mu?

Hayır. Vatandaşlık, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunundaki evlat edinmeye ilişkin şartlara göre ayrıca değerlendirilir.

Tanıma sonrası miras hakkı doğar mı?

Tanıma evlat edinme ilişkisinin Türkiye’de hukuki etkisini kurar; miras sonuçları TMK ve milletlerarası miras kuralları çerçevesinde ayrıca uygulanır.

Bulgaristan’daki tam ve kısmi evlat edinme aynı mı?

Hayır. Bulgar Aile Kanunu iki türü ayırır; kararın türü Türkiye’deki sonuçların belirlenmesinde ayrıca incelenmelidir.