CMR gümrük belgesi teslim ve bilgi bildirimi ne işe yarar?

Uluslararası karayolu taşımasında eşyanın teslimi ile belge setinin verilmesi farklı olaylardır. Yükün araca alınması, gerekli gümrük belgesinin taşıyıcıya ulaştığını tek başına göstermez. Bu bildirim, belge ve bilgi akışını belirli bir sevkiyata bağlar. Başvuruda belge adları, gerçek referansları, nüsha bilgileri, teslim yöntemi ve ilgili işlem açıklamaları bir arada gösterilir.

Form, gümrük idaresine yapılan bir itiraz veya uzlaşma başvurusu değildir. Göndericinin taşıyıcıya yönelik belge ve bilgi bildirimidir. Gümrük beyannamesinin yerini almaz; eşya için gereken izinleri kendiliğinden oluşturmaz. Hangi belgenin gerçekten gerekli olduğu, taşımanın güzergâhına, eşyanın niteliğine ve uygulanacak gümrük işlemine göre ayrıca belirlenmelidir. Her yük için aynı standart belge listesi kullanılmamalıdır.

CMR kapsamı da başlangıçta kontrol edilmelidir. M.1/1 ücret karşılığı karayolu eşya taşımasında sözleşmedeki teslim alma ve teslim yerlerinin iki farklı ülkede bulunmasını ve en az birinin taraf devlet olmasını düzenler. Sırf şirketin uluslararası çalışması, her taşımanın bu kapsama girdiğini göstermez. Bildirimdeki güzergâh bilgisi gerçek taşıma sözleşmesinden alınmalıdır.

Hukuki dayanak: CMR m.11/1, m.11/2 ve m.6

M.11/1, eşyanın tesliminden önce tamamlanması gereken gümrük ve diğer işlemler için gerekli belgelerin sağlanmasını ve gerekli bilgilerin verilmesini göndericiye yükler. Hüküm, belgelerin taşıma senedine eklenmesini veya taşıyıcının kullanımına sunulmasını düzenler. Metindeki zaman bağlantısı eşyanın tesliminden önce tamamlanacak işlemlerdir; maddenin taşıma senedinin düzenlenmesinden önceye özgü genel bir süre koyduğu söylenmemelidir.

M.11/2, taşıyıcının bu belge ve bilgilerin doğruluğunu veya yeterliliğini araştırma yükümlülüğü bulunmadığını belirtir. Belge veya bilgi yokluğu, yetersizliği yahut usulsüzlüğünün taşıyıcıya verdiği zarar bakımından gönderici sorumluluğu düzenlenir; taşıyıcının kendi kusur veya ihmalinden doğan zarar ayrımı korunur. Teslim formu, tarafların bu sorumluluk düzenini tek bir genel kabul cümlesiyle tersine çevirmek için kullanılmamalıdır.

M.6/1-j, gümrük ve diğer işlemler için gerekli talimatların taşıma senedinde gösterilmesini düzenler. M.6/2-g ise uygulanabildiği durumda taşıyıcıya verilen belgelerin listesini senet bilgileri arasında sayar. Dilekçedeki ek listesi ile taşıma senedindeki liste aynı belge setini tanımlamalıdır. Listelerin farklı olması, gerçekte hangi belgenin verildiğinin incelenmesini gerektirir.

Birincil hükme UNIDROIT’in yayımladığı CMR Sözleşmesi metninden ulaşabilirsiniz. M.11 PDF’nin dördüncü sayfasında başlar; üçüncü fıkrası sonraki sayfada devam eder. Genel sorumluluk çerçevesi için CMR gümrük belgeleri rehberi de incelenebilir. Bu dilekçedeki işlem kapsamı doğrudan sözleşme metnine göre kurulmuştur.

Belge seti nasıl ayrıştırılmalı?

Her belge için gerçek adı, düzenlenme tarihi, belge numarası, sayfa adedi ve teslim edilen nüshanın niteliği ayrı yazılmalıdır. Asıl ile tarama, onaylı örnek ile sıradan kopya aynı şekilde tanımlanmamalıdır. Belgenin fiziken verilmesi ile bir elektronik erişim bilgisinin iletilmesi de ayrılmalıdır. Listenin amacı, dosyada bulunduğu söylenen belgeleri değil, taşıyıcıya gerçekten sağlananları göstermektir.

Bir belgenin bütün sevkiyata mı yoksa belirli bir yük grubuna mı ilişkin olduğu açıklanmalıdır. Farklı araçlarda taşınan paketler için belge bağlantısı özellikle önemlidir. Aynı belgede birden fazla sevkiyat referansı bulunuyorsa ilgili satırlar veya kapsam gerçek kayıtla gösterilmelidir. Belgenin kapsamı, gönderenin genel açıklamasıyla genişletilmiş gibi sunulmaz.

Süreli bir izin veya belirli işlem referansı mevcutsa bunların geçerlilik bilgisi dosyada kontrol edilmelidir. Kullanılacağı işlemle ilgisi olmayan belge, yalnızca listeyi uzatmak amacıyla eklenmemelidir. Belgenin gerekliliği doğrulanmadan “her uluslararası taşımada zorunludur” şeklinde bir açıklama yapılmamalıdır. Güzergâh ve ürün bakımından ihtiyaç duyulan belge seti bu yazının örnek alanlarından bağımsız olarak belirlenir.

Liste hazırlanırken belgeyi düzenleyen kurum ile belgeyi taşıyıcıya veren kişi farklı alanlarda gösterilmelidir. Bir kurumun düzenlediği belgeyi işletmenin depo görevlisinin teslim etmesi mümkündür; teslim eden görevlinin adı belgeyi düzenleyen kurum adı yerine yazılmaz. Benzer şekilde taşıyıcı adına teslim alan kişinin kimliği ve görevi, taşıyıcı şirketin unvanının yerine geçmez.

Bilgi ve talimatlar belge listesinden ayrı yazılmalı

M.11/1 yalnızca evrakın verilmesini değil, gerekli bilgilerin sağlanmasını da düzenler. Bilgi bölümünde ilgili işlem, sevkiyat bağlantısı, gerçek başvuru veya kayıt referansı ve işlem için kullanılan iletişim kanalı gösterilmelidir. Dosyada bulunmayan bir gümrük numarası üretilmemeli; başka sevkiyatın numarası kolaylık amacıyla kopyalanmamalıdır. Bilginin kaynağı gerektiğinde çalışma dosyasından izlenebilir olmalıdır.

Taşıyıcıdan ne yapılmasının istendiği, gereksiz geniş talimatlar yerine gerçek işlem bağlantısıyla anlatılmalıdır. Bir belge belirli makama sunulacaksa bunun gerçekten belirlenmiş olduğu doğrulanmalıdır. Yalnızca “bütün işlemleri tamamlayın” yazmak, hangi belgenin hangi işlem için verildiğini açıklamaz. Ayrıca hukuki veya teknik inceleme yapılmadığı halde bütün işlemlerin kesin olarak sorunsuz tamamlanacağı ileri sürülmemelidir.

Gümrük müşaviri veya başka bir görevli sürece katılıyorsa, taşıyıcıya ulaşacak bilgi ile o görevlinin kendi işlemleri birbirinden ayrılmalıdır. Bildirim, başka meslek mensubunun bütün görevlerini taşıyıcıya devreden bir metin olarak hazırlanmaz. İletişim kişisi bilgisi, hangi sorun için kiminle temas kurulacağını gösterir. Görev ve yetki sınırları gerçek sözleşme ve işlem düzeninden alınmalıdır.

CMR Gümrük Belgesi Teslim ve Bilgi Bildirim Dilekçesi

Aşağıdaki form, belge setinin fiilen verildiği veya gerçekten kullanımına sunulduğu işlem için kullanılmalıdır. Henüz verilmemiş belgeler teslim edilmiş gibi yazılmamalıdır. Her belge satırında gerçekleşen teslim yöntemi gösterilmeli; alternatiflerden yalnızca gerçek olayla ilgili olan kullanılmalıdır. Formun ekleri, başvurunun sonunda sayılan belgelerle aynı olmalıdır.

Alındı kaydı neyi gösterir, neyi göstermez?

Alındı kaydı, belirli belge setinin kime ve ne zaman ulaştığını açıklamaya yarar. M.11, bu bildirim için belirli süre içinde yazılı alındı verme zorunluluğu koymaz. Formdaki dönüş istemi işlem takibine yönelik pratik bir taleptir. Taşıyıcının listede adı yazan her belgenin mevzuata uygunluğunu onayladığı veya yeterlilik sorumluluğunu kabul ettiği anlamına gelmez.

Teslim alan kişinin kaydı, gerçek görev bağlantısıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bir kişinin adının listeye eklenmesi tek başına taşıyıcı adına aldığı bütün belgeleri kanıtlamaz. İmza, teslim yazışması, şirketin işlem kanalı ve sevkiyat bağlantısı birlikte korunmalıdır. Başvurucu, kendi hazırladığı tek taraflı listeyi karşı tarafın imzaladığı ortak tutanak gibi tanımlamamalıdır.

M.11/3, verilen belgelerin kaybı veya yanlış kullanılması nedeniyle taşıyıcının sorumluluğunu ayrıca düzenler; bu kapsamdaki tazminatın eşyanın kaybında ödenecek tazminatı aşamayacağını belirtir. Bu nedenle gerekli bilgiyi sağlama ile sağlanan belgeyi kullanma aşaması ayrı incelenir. Bildirim, henüz oluşmamış bir zararın tutarını veya sorumlusunu peşinen kesinleştiren bir tazminat dilekçesi değildir.

Belge sürümü değişirse dosya nasıl izlenir?

İlk belge seti sonradan düzeltilmişse önceki kayıt korunmalıdır. Yeni belgenin tarih, sürüm ve referansı ile taşıyıcıya ulaştığı zaman ayrı gösterilmelidir. Yeni dosyanın eskisinin yerine gönderildiği açıkça yazılmadan aynı isimli iki farklı dosya paylaşılması, kullanılan belgenin belirlenmesini güçleştirir. Dosya adındaki değişiklik, belgenin kendisindeki bilgilerin kontrol edilmesinin yerini tutmaz.

Düzeltme bildirimi, önceki teslimin hiç gerçekleşmediği anlatımıyla kurulmaz. Gerçekte hangi belge önce verildi ve hangi bilgi sonra düzeltildi ise o sıra kaydedilir. Böylece bekleme veya ek işlem ortaya çıktığında yalnızca son sürüme bakılarak geçmiş olaylar yeniden kurgulanmaz. Gerçek kronoloji, belge eksikliği ile kullanım hatasını birbirinden ayırmada önemlidir.

Taşıma senedine yazılan bilgi veya talimat değişmişse senet kaydı ile ek bildirimin ilişkisi de açıklanmalıdır. Değişiklikler, yalnız göndericinin kendi kopyasında sessizce yapılmamalıdır. İlgili nüshalar ve taşıyıcı kayıtları arasındaki fark belirlenmelidir. Senet alanları için CMR taşıma senedinin zorunlu ve ek kayıtları rehberinden yararlanabilirsiniz.

Erişim bağlantısı gerçekten kullanılabilir mi?

Belgenin bir sistem üzerinden kullanımına sunulması seçildiğinde, yalnızca bağlantının gönderilmiş olmasıyla yetinilmemelidir. Hangi belge setine erişim sağlandığı, erişim yetkisinin hangi muhataba verildiği ve bağlantının ilgili dosyada çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir. Süresi bitmiş bağlantı veya yanlış klasör adresi, bildirimin belgeyi kullanımına sunma açıklamasıyla çelişir. Çalışma kaydında kontrolün gerçek zamanı gösterilmelidir.

Erişim için ayrı kullanıcı yetkilendirmesi gerekiyorsa bu gereklilik taşıyıcıya açıkça bildirilmelidir. Dilekçe içine herkese açık parola yazılması uygun bir belge yönetimi yöntemi değildir. Erişim kurulması ile belgenin doğruluğu yine farklı konulardır. Sistem üzerinden görüntülenebilen bir dosyanın doğru sevkiyata ait olup olmadığı ve bütün sayfalarının bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Bağlantıdaki dosya değiştirildiğinde eski bildirimin hangi sürümü kapsadığı anlaşılmalıdır. Aynı bağlantı arkasında belge sessizce yenilenirse, taşıyıcının daha önce gördüğü dosya ile son dosya arasındaki fark belirsizleşir. Bildirimde sürüm referansı kullanılması ve değişikliğin ayrıca açıklanması bu sorunu azaltır. Bu kontroller, belirli ülkenin gümrük makamının elektronik belge kabul şartlarının yerine geçmez. Makamın istediği asıl, onay veya işlem biçimi varsa o gereklilik ayrıca karşılanmalıdır.

Başvuru dosyasının son kontrolü

Bildirimden önce ek listesi ile fiziksel veya erişime açılan dosyalar tek tek karşılaştırılmalıdır. Eksik sayfa, yanlış sevkiyat numarası, farklı ürün miktarı ve okunamayan tarama kayıtları düzeltilmelidir. Listeye eklenmiş fakat karşı tarafa gönderilmemiş bir dosya, verilmiş belge gibi bırakılmamalıdır. Bildirimin doğruluğu, gerçekten sağlanan malzemeyle uyumuna bağlıdır.

Başvuru dosyasında son imzalı bildirim, gerçek ek seti, teslim veya erişim kaydı ve alınan cevap birlikte tutulmalıdır. Daha sonra eklenen açıklamalar orijinal teslim tarihinin parçası gibi gösterilmez. Çalışma dosyası ile karşı tarafa verilen son metin arasındaki fark anlaşılmalıdır. Bu yöntem, kanunda bulunmayan yeni bir belge şekli yaratmaz; işlemin gerçek kapsamını kontrol eder.

Sık sorulan sorular

CMR m.11 yalnız belge vermeyi mi düzenler?

Hayır. M.11/1 gerekli belgelerin sağlanması yanında gerekli bilgilerin verilmesini de düzenler. Belge listesi ile bilgi çizelgesi gerçek işlem kapsamına göre ayrı hazırlanmalıdır.

Belgeler mutlaka senede eklenmek zorunda mı?

Hüküm, senede ekleme veya taşıyıcının kullanımına sunma yollarını düzenler. Hangi yolun gerçekleştiği açıkça belirtilmelidir. Kullanıma sunulmamış belge, yalnız işletmenin dosyasında bulunması nedeniyle verilmiş sayılmaz.

Taşıyıcının imzası belgelerin doğruluğunu onaylar mı?

Belge teslim kaydı ile içerik doğruluğunun onayı farklıdır. M.11/2, taşıyıcının doğruluk ve yeterlilik araştırma yükümlülüğü bulunmadığını belirtir. Teslim formu buna aykırı geniş anlamla anlatılmamalıdır.

Her taşımada aynı gümrük belgeleri gerekir mi?

M.11 evrensel bir belge listesi saymaz. Gerekli set, yükün niteliği, güzergâh ve uygulanacak işlemler üzerinden belirlenir. Başka dosyadan kopyalanan liste doğrudan kullanılmamalıdır.

Belge teslimi eşyanın teslimiyle aynı olay mı?

Hayır. Yükün araca alınması, her belgenin taşıyıcıya ulaştığını tek başına göstermez. Belge teslim veya erişim kaydı ayrıca sevkiyatla ilişkilendirilmelidir.

Taşıyıcı belgeyi kaybederse m.11 uygulanır mı?

M.11/3, verilen belgelerin kaybı ve yanlış kullanılması bakımından özel sorumluluk düzenler. Somut olayda verilen belge, kullanım veya kayıp olayı ve zarar bağlantısı ayrı belirlenmelidir.

Yeni belge gönderince eski sürüm silinmeli mi?

Gerçek işlem sırasının izlenebilmesi için önceki teslim kaydı korunmalıdır. Yeni sürümün neyi düzelttiği ve ne zaman ulaştığı ayrıca belirtilmelidir. Kullanılan sürüm belirsiz bırakılmamalıdır.

Yazılı alındı için kanunda sabit süre var mı?

M.11 bu bildirim için sabit alındı süresi belirlemez. Formdaki yazılı dönüş isteği işlem takibine yöneliktir. Kanunda bulunmayan yedi veya otuz günlük süre eklenmemelidir.

Bu bildirim gümrük beyannamesinin yerini alır mı?

Hayır. Bildirim, gönderici ile taşıyıcı arasındaki belge ve bilgi akışını açıklar. Gümrük makamına sunulması gereken başvuru ve belgeler kendi işlem düzenlerine göre hazırlanır.

Mersin dışındaki taşıma dosyaları incelenebilir mi?

Türkiye genelindeki taşıma dosyaları Mersin’deki ofis üzerinden değerlendirilir. Güzergâh, sözleşme, belge seti ve gerçek teslim kayıtları her dosya için ayrı incelenir.

Mersin’de uluslararası taşıma belge hazırlığı

Gümrük belgesi bildiriminin hazırlığı, hangi belgelerin gerekli olduğu ve gerçekte hangilerinin sağlandığı ayrımıyla yürütülmelidir. Hukuki çalışma için Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosu iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Fiziksel ofis Mersin’dedir; Türkiye genelindeki taşıma dosyalarının değerlendirmesi bu ofisten yapılır.