CMR Madde 6: CMR Taşıma Senedinde Hangi Bilgiler Zorunludur? | 2026

CMR Madde 6/1 taşıma senedinde hangi bilgileri zorunlu kılar?

CMR Madde 6/1, taşıma senedinin çekirdek içeriğini belirler. İlk kayıt senedin düzenlendiği yer ve tarihtir. Bu bilgi belgenin hangi ülke hukukunda düzenlendiğinin ve Madde 5 bakımından imza yönteminin değerlendirilmesinde de önem taşıyabilir. Tarih ayrıca taşıma kronolojisinin başlangıç kayıtlarından biridir.

İkinci grup taraf bilgileridir: göndericinin adı ve adresi ile taşıyıcının adı ve adresi yazılmalıdır. Üçüncü grup taşımanın coğrafi verileridir: eşyanın teslim alındığı yer ve tarih ile teslim için belirlenen yer senette bulunmalıdır. Dördüncü grup alıcı bilgisidir: alıcının adı ve adresi kaydedilir.

Beşinci grup eşyanın kendisine ilişkin kayıtlardır. Eşyanın genel niteliği, ambalaj türü ve tehlikeli eşya söz konusuysa genel kabul görmüş tanımı yazılır. Paket sayısı, paketlerin özel işaret ve numaraları, eşyanın brüt ağırlığı veya başka biçimde ifade edilen miktarı da belirtilir.

Altıncı grup mali ve idari kayıtlardır. Taşıma bedeli, ek masraflar, gümrük vergileri ve sözleşmenin yapılmasından teslim anına kadar doğan diğer ücretler; gümrük ve başka formalitelerin yerine getirilmesi için gereken talimatlar senette yer alır. Son olarak taşımanın, aksine herhangi bir hükme rağmen CMR hükümlerine tabi olduğuna ilişkin kayıt bulunmalıdır.

Gönderici, taşıyıcı ve alıcı bilgilerinde nelere dikkat edilmelidir?

Gönderici ile taşıyıcının ticaret unvanı veya gerçek kişi adı ve adresi açık yazılmalıdır. Grup şirketleri veya aynı markayı kullanan farklı tüzel kişiler varsa yalnız marka ismi kullanılması sözleşmesel tarafın tespitini zorlaştırır. Taşıyıcı hanesinde fiili sürücünün adı yerine sözleşmesel taşıyıcının doğru tüzel kişi bilgisi bulunmalıdır; sürücü bilgisi ayrıca kaydedilebilir.

Alıcının adı ve adresi de teslim işleminin doğru kişiye yapılabilmesi için açık olmalıdır. Depo adı ile alıcı şirket farklıysa senet, hukuki alıcıyı ve fiili teslim noktasını birbirinden ayıracak kadar belirli hazırlanmalıdır. Yanlış alıcı bilgisi teslim engeli, yeniden yönlendirme ve ek masraf sorunlarına neden olabilir.

Adres kayıtlarında ülke, şehir, posta kodu ve mümkün olduğunca tam teslim adresi kullanılmalıdır. Sadece şehir veya lojistik bölge adı yazılması, özellikle büyük terminal ve depo bölgelerinde teslim noktasını belirsiz bırakabilir. Madde 6’nın amacı yalnız form doldurmak değil, taşımanın taraflarını ve rotasını anlaşılır kılmaktır.

Teslim alma yeri, tarihi ve teslim yeri neden kritik kayıtlardır?

Teslim alma yeri ve teslim için belirlenen yer, CMR Madde 1 kapsam incelemesinin temel verileridir. Bu iki yer farklı ülkelerdeyse ve ülkelerden en az biri CMR’ye tarafsa diğer kapsam koşullarıyla birlikte Sözleşme uygulanabilir. Bu nedenle Madde 6’daki coğrafi kayıtlar doğrudan hukuki rejimin tespitine hizmet eder.

Teslim alma tarihi, taşıyıcının eşya üzerindeki sorumluluk döneminin başlangıcı bakımından önemlidir. CMR’nin kayıp, hasar ve gecikme hükümlerinde eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alınması kritik zamansal eşiktir. Taşıma emrindeki planlanan yükleme tarihi ile fiili teslim alma tarihi farklıysa senette fiili durum doğru gösterilmelidir.

Teslim yeri de sadece ülke adı olarak bırakılmamalıdır. Taşımanın hangi tesiste tamamlanacağı, alıcı deposu veya terminalin adresi belirli olmalıdır. Taşıma sırasında teslim yeri Madde 12 kapsamında değiştirilirse yeni talimat ayrıca belgelendirilmelidir.

Eşyanın niteliği, ambalaj türü ve tehlikeli yük bilgisi nasıl yazılmalıdır?

CMR Madde 6/1-f, eşyanın genel niteliği ile ambalaj yönteminin genel olarak kullanılan tanımını senette arar. “Malzeme”, “ürün” veya “kargo” gibi son derece genel ifadeler yükün ne olduğunu açıklamaya yetmeyebilir. Ticari malın genel niteliği, zarar ve muhafaza riskini anlayacak ölçüde açık gösterilmelidir.

Ambalaj türü palet, sandık, koli, varil veya benzeri biçimde yazılabilir. Ambalaj kaydı Madde 10 bakımından da önemlidir; hatalı ambalajdan kaynaklanan zararların hangi tarafa yüklenebileceği incelenirken teslim anındaki ambalajın ne olduğu ve taşıyıcının görünür kusur hakkında rezerv koyup koymadığı değerlendirilir.

Tehlikeli eşya bakımından Madde 6/1-f genel kabul görmüş tanımın kullanılmasını arar. Ayrıca CMR Madde 22, göndericinin tehlikenin kesin niteliği ve gerekirse alınacak tedbirler konusunda taşıyıcıyı bilgilendirme yükümlülüğünü düzenler. Tehlikeli yük bilgisinin belirsiz bırakılması, taşıyıcının yükü güvenli biçimde sevk etmesini engeller ve gönderici bakımından ağır sonuçlar doğurabilir.

Paket sayısı, işaret, numara ve ağırlık nasıl kaydedilmelidir?

CMR Madde 6/1-g, paket sayısı ile özel işaret ve numaraları; 6/1-h ise eşyanın brüt ağırlığını veya başka şekilde ifade edilen miktarını zorunlu kayıtlar arasında sayar. Bu veriler teslim anında fiziksel yük ile belgeyi eşleştirir.

Paket sayısı, kısmi kayıp uyuşmazlığında en önemli başlangıç verilerinden biridir. Taşıma senedinde 100 koli yazıyor ve taşıyıcı Madde 8 kapsamında bu sayıyı kontrol edip rezerv koymadan teslim alıyorsa Madde 9’daki ispat karineleri devreye girebilir. Paket işaretleri ve numaraları, hangi paketlerin eksik veya hasarlı olduğunun belirlenmesini kolaylaştırır.

Ağırlık bilgisi tazminat hesabında da doğrudan önem kazanabilir. CMR’de belirli kayıp ve hasar tazminatı sınırları ağırlık üzerinden hesaplandığından, brüt ağırlığın doğru kaydı gerekir. Tartım belgesi veya yükleme kantar fişi varsa sefer dosyasında saklanmalıdır.

Taşıma ücreti ve diğer masraflar senette nasıl gösterilir?

Madde 6/1-i; taşıma ücretini, ek masrafları, gümrük vergilerini ve sözleşmenin yapılmasından teslim anına kadar doğan diğer ücretleri senette sayar. Bu kayıt kimin hangi gideri üstleneceğinin ve teslim sırasında hangi tutarların doğduğunun izlenmesini kolaylaştırır.

Taşıma bedelinin ayrı faturada yer alması, CMR senedindeki masraf kayıtlarının önemini kaldırmaz. Senet, taşıma sözleşmesinin operasyon belgesidir; fatura ise muhasebe ve ödeme belgesidir. İki belgenin tutar veya ödeme sorumlusu bakımından çelişmemesi gerekir.

Gümrük, terminal, bekleme veya ek taşıma giderleri önceden belirlenemiyorsa hangi tarafça karşılanacağı sözleşmede açıklaştırılmalıdır. Sonradan doğan giderlerin CMR senedine veya ek talimata kaydedilmesi rücu ve tahsil uyuşmazlığını azaltır.

“Bu taşıma CMR’ye tabidir” kaydı neden zorunludur?

CMR Madde 6/1-k, taşıma senedinde taşımanın herhangi bir aksi hükme rağmen CMR hükümlerine tabi olduğuna ilişkin açık ifadenin yer almasını zorunlu kayıtlar arasında sayar. Bu kayıt, tarafları ve taşıma zincirindeki kişileri uygulanacak uluslararası rejim hakkında bilgilendirir.

Bu ibarenin yokluğu taşıma sözleşmesini CMR kapsamından otomatik olarak çıkarmaz. Kapsam Madde 1’e göre belirlenir. Ancak Madde 7/3, bu kaydın eksikliği nedeniyle eşya üzerinde hak sahibi kişinin uğradığı masraf, kayıp ve zararlardan taşıyıcının sorumluluğunu ayrıca düzenler.

Bu nedenle CMR form şablonlarında Madde 6/1-k kaydı sabit ve görünür tutulmalıdır. Personelin her seferde manuel olarak eklemesine bırakılması gereksiz risk yaratır.

CMR Madde 6/2 hangi ek kayıtları öngörür?

Madde 6/2, uygulanabilir olduğu ölçüde taşıma senedine yazılması gereken ek kayıtları listeler. Bunlar aktarmanın yasaklandığına ilişkin hüküm; göndericinin ödemeyi üstlendiği masraflar; tahsil şartlı teslimde alınacak tutar; eşyanın beyan edilmiş değeri; teslimde özel menfaat tutarı; sigorta konusunda göndericinin taşıyıcıya talimatları; taşımanın tamamlanacağı kararlaştırılmış süre ve taşıyıcıya teslim edilen belgelerin listesidir.

Bu kayıtların her taşıma için otomatik olarak doldurulması gerekmez. İlgili ticari koşul varsa doğru değer yazılmalıdır. Örneğin tahsil şartlı teslim yoksa hayali bir COD tutarı yazılmamalı; özel menfaat beyanı yapılmamışsa Madde 26’ya ilişkin rakam sonradan eklenmemelidir.

Özellikle değer ve teslimde özel menfaat kayıtları tazminat rejimini etkileyebildiğinden, gönderici ile taşıyıcı arasında ek ücret veya prim niteliğindeki anlaşma varsa belgelendirilmelidir. Madde 24 ve 26 bu kayıtların tazminat sınırlarına etkisini ayrı ayrı düzenler.

Taraflar CMR senedine başka kayıtlar ekleyebilir mi?

Evet. Madde 6/3, tarafların yararlı gördükleri başka kayıtları taşıma senedine yazmalarına izin verir. Araç ve römork plakası, mühür numarası, sıcaklık aralığı, teslim randevusu, referans numarası veya özel operasyon talimatları bu kapsamda eklenebilir.

Ancak ek kayıtlar CMR’nin emredici hükümlerini bertaraf etmek için kullanılamaz. Madde 41, Sözleşmeden doğrudan veya dolaylı biçimde sapma yaratan anlaşmaların hükümsüzlüğünü düzenler. Bu nedenle senedin “özel şartlar” bölümü sorumsuzluk hükmü yazma alanı değildir.

Ek kayıtların temel amacı, taşımanın gerçek operasyonunu daha açık belgelemektir. Çok uzun genel işlem şartları yerine, o sefere özgü ölçülebilir talimatlar tercih edilmelidir.

CMR senedindeki eksik veya yanlış bilginin hukuki sonucu nedir?

Madde 6 hangi kayıtların bulunacağını düzenler; yanlış veya yetersiz bilginin sorumluluk sonuçları ise özellikle Madde 7’de ele alınır. Göndericinin sağladığı belirli kayıtların yanlış veya yetersiz olması nedeniyle taşıyıcının uğradığı masraf, kayıp ve zarardan gönderici sorumlu olabilir.

Taşıyıcının göndericinin talebiyle bazı bilgileri senede yazması hâlinde Madde 7/2, aksi ispatlanmadıkça taşıyıcının gönderici adına hareket ettiğine ilişkin karine kurar. Bu nedenle veriyi kimin oluşturduğu ve hangi kaynaktan aldığı operasyon sisteminde izlenebilmelidir.

Eksik kayıtla karşılaşıldığında tüm senedi geçersiz saymak doğru yaklaşım değildir. Madde 4 sözleşmenin geçerliliğini korur; somut eksikliğin Madde 7, 10, 11, 22 veya başka hükümlerde özel sonucu olup olmadığı ayrı incelenir.

CMR Madde 6 için yükleme öncesi kontrol listesi

Birinci adım senedin düzenleme yeri ve tarihini yazmaktır. İkinci adım gönderici, sözleşmesel taşıyıcı ve alıcı unvan/adreslerini doğrulamaktır. Üçüncü adım fiili teslim alma yeri ve tarihini, dördüncü adım teslim adresini açık yazmaktır.

Beşinci adım eşya türü ve ambalajı, altıncı adım paket sayısı ve tanımlayıcı işaretleri, yedinci adım brüt ağırlık veya miktarı kontrol etmektir. Tehlikeli eşya varsa kabul edilmiş tanım ve Madde 22 kapsamındaki güvenlik bilgileri ayrıca teyit edilmelidir.

Sekizinci adım navlun ve diğer masraf kayıtlarını, dokuzuncu adım gümrük talimatlarını, onuncu adım CMR’ye tabi olunduğu ibaresini kontrol etmektir. Son olarak aktarma yasağı, COD, beyan edilmiş değer, özel menfaat, sigorta talimatı, süre veya ek belge listesi varsa Madde 6/2 alanları doldurulmalıdır.

Zorunlu kayıtlar hangi uyuşmazlıkta hangi işlevi görür?

Madde 6’daki her alanın sonraki uyuşmazlıkta ayrı işlevi vardır. Gönderici ve taşıyıcı unvanı sözleşmesel tarafı; teslim alma ve teslim yeri CMR’nin coğrafi kapsamını ve yetki bağlantılarını; yük tanımı ile ambalaj kaydı Madde 8 ve 10’daki kontrol ve ambalaj tartışmasını; paket sayısı ve ağırlık ise kısmi kayıp ile tazminat hesabını destekler. Gümrük talimatı Madde 7 ve 11, tehlikeli yük kaydı ise Madde 22 bakımından doğrudan önem kazanır.

Bu nedenle taşıma senedindeki boş alanların tümü aynı ağırlıkta değildir. Eksik kaydın hangi CMR hükmünün uygulanmasını zorlaştırdığı belirlenmelidir. Örneğin brüt ağırlığın boş bırakılması yalnız form kusuru yaratmaz; ağırlığa bağlı tazminat sınırı veya teslim edilen miktarın ispatında ayrıca sorun doğurabilir. Teslim yeri eksikliği ise hem teslim borcunun hem de CMR Madde 31’deki yetki bağlantısının belirlenmesini güçleştirir.

Kurumsal kontrolde bu alanlar “zorunlu veri doğrulama” mantığıyla yönetilmelidir. Form yazılımı kritik alanlar boşken belgeyi sonlandırmamalı; kullanıcı serbest metin yerine müşteri, adres, ülke ve yük referanslarını doğrulanmış kayıtlardan seçebilmelidir. Böylece Madde 6 yalnız hukuk dosyasında değil, veri kalitesinin başlangıç kuralı olarak uygulanır.

Son doğrulama: CMR senedi araç hareket etmeden önce gönderici, taşıyıcı, teslim yeri, yük miktarı ve gümrük talimatı bakımından yeniden okunmalı; boş veya çelişkili alanlar sefer başladıktan sonra geriye dönük doldurulmamalıdır.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

CMR Madde 6’nın resmî metni için UNECE – CMR Sözleşmesi; elektronik belge uygulaması için UNECE e-CMR Executive Guide kullanılmalıdır.

• CMR Madde 4: senet yoksa sözleşme
• CMR Madde 5: üç nüsha ve imza
• TTK m.856 taşıma senedi
• CMR Madde 1 kapsam şartları
• CMR taşıyıcı sorumluluğu

Sık sorulan sorular

CMR senedinde gönderici ve taşıyıcı adresi zorunlu mu?

Evet. Madde 6/1 gönderici ve taşıyıcının adı ile adresini zorunlu kayıtlar arasında sayar.

Alıcının adresi yazılmalı mı?

Evet. Alıcının adı ve adresi taşıma senedinde bulunmalıdır.

Teslim alma yeri ve tarihi neden yazılır?

Taşımanın başlangıcını, Madde 1 kapsamını ve taşıyıcının sorumluluk dönemini belirleyen temel kayıtlardandır.

Paket sayısı CMR’de zorunlu bilgi midir?

Evet. Paket sayısı ile özel işaret ve numaralar Madde 6/1-g kapsamında kaydedilir.

Brüt ağırlık yazılmalı mı?

Evet. Brüt ağırlık veya eşyanın başka biçimde ifade edilen miktarı Madde 6/1-h kapsamında yer alır.

Tehlikeli eşya için yalnız ürün adı yeterli mi?

Madde 6/1-f genel kabul görmüş tanımı; Madde 22 ise tehlikenin kesin niteliği ve gerekiyorsa alınacak tedbirlerin bildirilmesini esas alır.

“CMR’ye tabidir” ibaresi zorunlu mu?

Evet. Madde 6/1-k bu kaydı zorunlu tutar.

Tahsil şartlı teslim tutarı senede yazılır mı?

Uygulanıyorsa Madde 6/2 kapsamında yazılır.

Sigorta talimatı CMR senedinde bulunabilir mi?

Evet. Göndericinin sigortaya ilişkin talimatları uygulanabilir durumda Madde 6/2 kayıtlarındandır.

Taraflar ilave bilgiler ekleyebilir mi?

Evet. Madde 6/3 yararlı görülen başka kayıtların eklenmesine izin verir; ancak bunlar CMR’nin emredici hükümlerine aykırı olamaz.