CMR Zamanaşımı: 1 ve 3 Yıl, Başlangıç ve Talebin Askı Etkisi
Kısa cevap: CMR zamanaşımı kural olarak bir yıldır; kasıt veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusur varsa üç yıldır. Kısmi kayıp, hasar ve gecikmede süre teslim gününden; tam kayıpta kararlaştırılan teslim süresinin bitiminden otuz gün veya süre kararlaştırılmamışsa taşıyıcının eşyayı teslim almasından altmış gün sonra; diğer taleplerde taşıma sözleşmesinin kurulmasından üç ay sonra başlar. Başlangıç günü süreye dâhil edilmez.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu rehber; CMR m.30–33 ve m.41 temelinde bir ve üç yıllık ayrımı, üç başlangıç kuralını, yazılı talebin askı etkisini, ret ve belge iadesini, hasar ihbarıyla farkı, arabuluculuğu, tahkimi, yetkili mahkemeyi ve sürenin sonucunu açıklar.
CMR Zamanaşımı Bir Yıl mı, Üç Yıl mı?
CMR m.32/1, Sözleşme kapsamındaki taşımalardan doğan davalar için bir yıllık temel süre öngörür. Kasıt veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer sayılan kusur varsa süre üç yıldır. Sıradan ihmal, ağır sonuç veya yüksek zarar tek başına üç yıllık süreyi doğurmaz.
Üç yıllık sürenin uygulanması için kasıt veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusur mahkemece tespit edilir. Yükü korumasız bırakma, sahte teslim kaydı, güvenlik talimatını bilerek ihlal veya sıcaklık alarmına rağmen taşıma olguları tek başına üç yıllık süre sonucunu doğurmaz; davranışın CMR m.32/1’deki ağır kusur eşiğini karşıladığı ispatlanır.
CMR Zamanaşımı Hükümleri Emredici midir?
Evet. CMR m.41 uyarınca m.40’taki taşıyıcılar arası rücu düzenlemesi saklı kalmak üzere, Sözleşme hükümlerinden doğrudan veya dolaylı sapma yaratan kayıt hükümsüzdür. Bu nedenle taşıma senedindeki daha kısa süre, askıyı kaldıran kayıt veya ispat yükünü hak sahibi aleyhine değiştiren şart uygulanmaz; sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur.
Kısmi Kayıp, Hasar ve Gecikmede Başlangıç
Kısmi kayıp, hasar veya gecikmeden doğan taleplerde zamanaşımı eşyanın teslim edildiği tarihte başlar. Başlangıç günü süre hesabına dâhil edilmez. Teslim belgesi üzerindeki tarih, fiilî teslimle çelişiyorsa aracın konumu, depo kabulü, imza ve sistem kayıtları karşılaştırılır.
Örnek: Eşya 10 Eylül 2026 tarihinde hasarlı teslim edilmişse zamanaşımının başlangıç günü 10 Eylüldür; CMR m.32/1’in son cümlesi gereğince bu gün hesaba katılmaz. CMR m.32/3 uyarınca m.32/2’deki askı dışında zamanaşımının uzatılması ve yeniden işlemeye başlaması davaya bakan mahkemenin hukukuna tabidir.
Gecikmede fiilî teslim tarihi esastır. CMR m.30 uyarınca gecikme tazminatı istenebilmesi için eşyanın gönderilenin tasarrufuna bırakıldığı gün hesaba katılmadan yirmi bir gün içinde yazılı bildirim gerekir. Yirmi bir günlük bildirim yapılmış olsa bile bir yıllık dava süresi ayrıca korunmalıdır.
Tam Kayıpta Süre Ne Zaman Başlar?
Teslim süresi sözleşmede belirlenmişse tam kayıp talebinde zamanaşımı, kararlaştırılan sürenin sona ermesinden sonraki otuzuncu günde başlar. CMR m.32/1 uyarınca bu başlangıç günü süre hesabına katılmaz.
Teslim süresi kararlaştırılmamışsa zamanaşımı, taşıyıcının eşyayı teslim aldığı tarihten itibaren altmışıncı günde başlar; başlangıç günü hesaba katılmaz. Kasıt veya kasta eşdeğer kusur tespitinde üç yıl, diğer hâllerde bir yıl uygulanır.
Eşyanın yerinin bilinmemesi ile hukuken tam kayıp sayılması aynı an değildir. Taşıyıcı “araştırma sürüyor” dese bile CMR’nin otuz veya altmış günlük başlangıç kuralı değişmez. Tarafların yazışması ancak yazılı talebin askı etkisi şartlarını karşılıyorsa süreye etki eder.
Diğer CMR Taleplerinde Üç Aylık Başlangıç
Kayıp, hasar veya gecikme dışındaki CMR taleplerinde zamanaşımı, taşıma sözleşmesinin kurulmasından sonra üç aylık dönemin sona erdiği gün başlar. CMR kapsamındaki navlun ve fazla tahsilat talepleri bu başlangıç kuralına tabidir.
CMR m.4 uyarınca taşıma senedinin yokluğu, usulsüzlüğü veya kaybı sözleşmenin varlığını ve geçerliliğini etkilemez. Bu nedenle sözleşme tarihi yalnız senedin imza tarihi değildir; booking onayı, kabul beyanı ve taşıma talimatı sözleşmenin kurulduğu tarihi belgeler. Her sefer ve alacak kalemi için başlangıç ayrı hesaplanır. Cari hesap veya fatura kaydı CMR m.32’deki başlangıcı kendiliğinden değiştirmez.
CMR kapsamındaki taşıma talebi ile bağımsız depolama, komisyon ve kira alacağı birbirinden ayrılır. CMR kapsamı dışında kalan bağımsız hizmete CMR m.32 uygulanmaz; aynı faturadaki her hizmetin hukuki sebebi ayrı belirlenir. Genel sözleşme denetimi için ticari sözleşmeler rehberine bakınız.
Yazılı Talep Zamanaşımını Nasıl Askıya Alır?
CMR m.32/2’ye göre yazılı talep, taşıyıcı talebi yazılı olarak reddedinceye ve talebe belge eklenmişse bu belgeleri geri verinceye kadar zamanaşımını askıya alır. Askı geçmiş süreyi silmez; yazılı ret ve varsa eklerin iadesinden sonra kalan süre işler. Talebin alındığını, cevabı ve varsa belgelerin iadesini bu olgulara dayanan taraf ispatlar. İspat dosyasında şu kayıtlar birlikte tutulur:
- Taşıma ve CMR senedi numarası,
- Gönderen, gönderilen ve taşıyıcının tam unvanı,
- Teslim alma, teslim veya kayıp başlangıç tarihleri,
- Kayıp, hasar, gecikme ya da diğer talebin somut açıklaması,
- Talep edilen tutar ve hesap yöntemi,
- Fatura, fotoğraf, ekspertiz ve teslim belgeleri listesi,
- Ödeme için açık banka bilgisi ve makul süre,
- Talebin taşıyıcıya ulaştığını gösteren KEP, posta veya güvenli elektronik kayıt.
CMR m.32/2 yalnız talebin yazılı olmasını açıkça düzenler; talebin içeriğini madde madde saymaz. Taşıma numarası, olay, hak sahibi, talep kalemi ve istenen tutar yazılarak belgenin hangi alacağa ilişkin olduğu belirginleştirilir. Yalnız “haklarımız saklıdır” kaydı, taşıyıcıya yöneltilen belirli bir ödeme talebi içermez.
CMR tek bir gönderim kanalı belirlemez; talebin taşıyıcıya ulaştığını ispat yükü bu olguya dayanana aittir. Bildirim sözleşmedeki adrese KEP, iadeli posta veya teslim teyitli elektronik kanal üzerinden gönderilir; yabancı taşıyıcının yetkili merkezi ve tebligat adresi doğrulanır.
Taşıyıcının Reddi ve Belgelerin İadesi
Askı etkisinin sona ermesi için taşıyıcı talebi yazılı reddeder; talebe belge eklenmişse bunları da geri verir. Taşıyıcı talebin bir bölümünü kabul ederse zamanaşımı yalnız uyuşmazlık konusu kalan bölüm için yeniden işlemeye başlar.
Aynı talebi tekrar göndermek yeni bir askı dönemi yaratmaz. Yeni ve bağımsız zarar kalemi ileri sürülüyorsa bunun önceki talebin kapsamına girip girmediği somutlaştırılır.
Asıl ticari belgelerin kopyası, gönderi listesi ve iade kaydı; elektronik eklerin dosya adı, bütünlüğü ve gönderim zamanı saklanır. Askının bittiğini ileri süren taşıyıcı, yazılı cevabı ve talebe belge eklenmişse bunların iadesini ispatlar.
Yedi ve Yirmi Bir Günlük İhbar Zamanaşımı Değildir
CMR m.30’daki hasar ve gecikme bildirimleri ile m.32’deki zamanaşımı farklı kurumlardır. Açık zıya veya hasar en geç teslimde; dışarıdan görünmeyen zıya veya hasar, pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde yazılı çekinceyle bildirilir. Teslim günü süreye katılmaz. Çekince yokluğu, eşyanın taşıma senedindeki durumda teslim edildiğine ilişkin aksi ispatlanabilir karine doğurur.
Gecikme zararında ise gönderilenin emrine verme tarihinden itibaren yirmi bir gün içinde yazılı bildirim yapılmazsa gecikme tazminatı istenemez. Daha sonra bir yıllık sürede dava açmak, kaçırılmış yirmi bir günlük şartı geri getirmez.
Tek belge hem CMR m.30 çekincesi hem m.32/2 yazılı talebi işlevini görür; bunun için hasarın genel niteliğini ve taşıyıcıya yöneltilen somut tazminat istemini birlikte içerir. Yalnız ekspertiz daveti, tazminat istemi içermediğinden m.32/2 anlamında yazılı talep değildir. Deniz taşımasındaki ayrı üç ve altmış günlük bildirim rejimi için deniz taşımacılığında yük hasarı rehberine bakınız.
Arabuluculuk, Tahkim ve Dava Süresine Etki
Türk mahkemesinde TTK m.4 kapsamındaki ve konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat davasından önce arabulucuya başvuru TTK m.5/A uyarınca dava şartıdır. HUAK m.18/A/15 gereğince arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
CMR m.33 uyarınca tahkim şartı, hakem kurulunun CMR’yi uygulamasını öngörüyorsa geçerlidir. Geçerli tahkim şartında uyuşmazlık mahkemede değil yetkili hakem kurulunda ileri sürülür; salt müzakere başlatılması zamanaşımını korumaz.
CMR m.31 uyarınca dava, tarafların kararlaştırdığı bir taraf devlet mahkemesinde veya davalının mutat meskeni, esas işyeri, sözleşmeyi yapan şube ya da acentesinin bulunduğu; eşyanın taşıyıcıca teslim alındığı ya da teslim için belirlenen yerin bulunduğu ülke mahkemelerinde açılır. Genel sorumluluk için CMR taşıyıcının sorumluluğu rehberine bakınız.
CMR Zamanaşımı Dolarsa Ne Olur?
Zamanaşımına uğramış CMR talebi dava yoluyla ileri sürülemez. CMR m.32/4 ayrıca zamanaşımına uğramış talebin karşı dava veya takas savunması yoluyla kullanılmasını engeller. Bu sonuç, bazı ulusal zamanaşımı düzenlerinden daha katıdır.
CMR zamanaşımı hesabı yalnız yıl eklenerek yapılmamalıdır. Başlangıç günü, yazılı talep öncesi geçen dönem, askı süresi, ret ve eklerin iadesi, arabuluculuk dönemi ve usul hukukundaki son gün kuralı tek çizelgede gösterilmelidir.
- Talep türünü: hasar, kısmi kayıp, tam kayıp, gecikme veya diğer talep olarak sınıflandırın.
- Bir yıl mı üç yıl mı uygulanacağını delillendirin.
- CMR m.32’deki başlangıç tarihini hesaplayın.
- Yazılı talep ve taşıyana ulaşma tarihini kaydedin.
- Yazılı ret ile eklerin iade tarihini ayrı belirleyin.
- Arabuluculuk veya tahkim dönemini çizelgeye ekleyin.
- Yetkili yerde işlemi güvenli son tarihten önce başlatın.
CMR Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular
CMR zamanaşımı kaç yıldır?
Kural bir yıldır; kasıt veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusurda üç yıldır.
Hasarda süre ne zaman başlar?
Kısmi kayıp, hasar ve gecikmede teslim tarihinde başlar; başlangıç günü hesaba katılmaz.
Tam kayıpta otuz günlük kural nedir?
Teslim süresi kararlaştırılmışsa zamanaşımı bu sürenin bitiminden sonraki otuzuncu günde başlar.
Teslim süresi yoksa tam kayıp başlangıcı nedir?
Zamanaşımı, taşıyıcının eşyayı teslim aldığı tarihten itibaren altmışıncı günde başlar.
Yazılı talep zamanaşımını keser mi?
Hayır. Geçen süreyi sıfırlamaz; yazılı ret ve varsa talebe eklenen belgelerin iadesine kadar zamanaşımını askıya alır.
Aynı talebin tekrarı yeni askı doğurur mu?
Hayır. CMR m.32/2 aynı konuya ilişkin sonraki taleplerin yeni askı doğurmadığını açıkça düzenler.
Hasar bildirimi yazılı talep sayılır mı?
Belge hem hasarın genel niteliğini hem taşıyıcıya yöneltilen somut tazminat istemini içeriyorsa iki işlevi birlikte görür.
Dava şartı arabuluculuk süreyi durdurur mu?
Evet. HUAK m.18/A/15 uyarınca büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
Süresi geçen CMR talebi takas edilir mi?
Hayır. CMR m.32/4 gereğince zamanaşımına uğrayan talep karşı dava veya takas yoluyla ileri sürülemez.
Taşıyıcı cevap vermezse askı sona erer mi?
Hayır. CMR m.32/2 uyarınca yazılı ret yapılana ve talebe belge eklenmişse bunlar iade edilene kadar askı sürer.
Resmî Hukuki Kaynaklar
- 4 Ocak 1995 tarihli ve 22161 sayılı Resmî Gazete: CMR metni
- UNECE: CMR Convention
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A/15
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.