Çocuğu Yurt Dışına Çıkarmak İçin Muvafakatname Şart mı? 2026

Çocuğu yurt dışına çıkarırken muvafakatname şart mı? Kısa cevap

Pasaport almak ile mevcut pasaportla sınırdan çıkmak aynı işlem değildir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.17/C uyarınca ergin olmayan çocuğa pasaport düzenlenmesinde kanunî temsilci muvafakati gerekir. Anne-baba evliyse TMK m.336 gereği velayeti birlikte kullanır; kural olarak ikisinin muvafakati aranır. Boşanmada velayet mahkemece kime verilmişse Nüfus ve Vatandaşlık İşleri uygulamasında o velayet sahibinin muvafakati pasaport için yeterlidir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Geçerli pasaportla Türkiye’den çıkışta, her çocuk için diğer ebeveynden noter muvafakatnamesi zorunlu kılan genel bir Türk kanun hükmü yoktur. Fakat mahkemece konulmuş çıkış tedbiri, ortak velayet düzeni, gidilecek ülkenin sınır kuralı, vize makamı veya havayolu şartı varsa belge zorunlu hâle gelebilir. Velayet sahibi ebeveynin seyahat yetkisi, çocuğu yabancı ülkede alıkoyma veya diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi engelleme hakkı vermez. Uyuşmazlık varsa seyahatten önce aile mahkemesinden somut izin/tedbir kararı alınmalıdır.

Çocuğa pasaport çıkarırken muvafakat neden gerekir?

5682 sayılı Pasaport Kanunu m.17/C, reşit olmayanların yalnız seyahat amacıyla pasaport alabilmeleri için kanunî temsilcilerinin muvafakatini içeren, resmî makamca tasdikli belge ibrazını zorunlu kılar. Bu kural çocuğun sınırdan her geçişine değil, pasaportun düzenlenmesine ilişkindir.

NVI’nin ALO 199 açıklamasına göre muvafakat, ergin olmayan ve kısıtlıların pasaport başvurusunda yasal temsilcilerince verilen izindir. Başvuruda hazır bulunmayan temsilcinin noter, nüfus müdürlüğü veya yetkili dış temsilcilikte verdiği geçerli muvafakat kullanılabilir. İşlemin güncel kabul biçimi başvuru makamından teyit edilir.

5682 m.17/E, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen velayet ya da vesayet kararlarının, kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine yapılan pasaport başvurusunda kabul edilebileceğini düzenler. Bu hüküm, yurt dışında yaşayan ve yabancı mahkeme velayet kararı bulunan aileler için özel önem taşır.

Pasaport için verilen muvafakat, sınırsız süreli yurt dışına yerleşme izni değildir. Belgenin kapsamı ve çocuğun mutad meskeni ayrıca değerlendirilir.

Evli anne-babada pasaport ve seyahat kararı

Türk Medenî Kanunu m.336’ya göre evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak velayette çocuğun pasaport başvurusunda her iki yasal temsilcinin iradesi aranır. Ebeveynlerden biri başvuruda bulunmuyorsa geçerli muvafakatname sunulur.

Birlikte velayet yalnız günlük bakım değil; çocuğun yerleşim yeri, eğitimi ve uzun süreli ülke değişikliği gibi önemli kararları da kapsar. Kısa tatil ile çocuğun yaşam merkezini başka ülkeye taşımak aynı değildir. Diğer ebeveynin “tatil” için verdiği izin, kalıcı yerleşme yetkisi olarak yorumlanamaz.

Eşler ayrı yaşıyor fakat kesin bir velayet kararı yoksa TMK m.336/2 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Sadece fiilen ayrı yaşamak, diğer ebeveynin ortak velayet yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Boşanmış ebeveyn çocuğu tek başına yurt dışına çıkarabilir mi?

TMK m.336/3, boşanmada velayetin çocuğun bırakıldığı tarafa ait olduğunu düzenler. Kesin boşanma/velayet kararında velayet anneye verilmişse NVI uygulamasında çocuğun pasaport başvurusu için yalnız annenin; babaya verilmişse yalnız babanın muvafakati yeterlidir.

Bu sonuç, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmaz. TMK m.323, velayet altında bulunmayan ebeveyn ile çocuğa uygun kişisel ilişki isteme hakkı verir. TMK m.324, anne ve babayı diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlü tutar.

Seyahat, mahkemece belirlenen görüşme günlerine denk geliyor veya uzun süreli yerleşmeye dönüşüyorsa velayet sahibinin tek taraflı işlemi uyuşmazlık yaratabilir. Tatil süresi, dönüş bileti, adres ve iletişim bilgisi yazılı paylaşılmalı; program çakışıyorsa diğer ebeveynle anlaşma veya aile mahkemesi kararı alınmalıdır.

Ortak velayet kararı varsa tek velayet sahibi kuralı uygulanmaz. Karardaki karar alma ve seyahat hükümleri aynen incelenir.

Türkiye sınırından çıkışta muvafakatname genel olarak zorunlu mu?

Türk mevzuatında, geçerli pasaportu bulunan her küçüğün anne veya babasından biriyle her çıkışında noter muvafakatnamesi göstermesini şart koşan genel bir hüküm yoktur. Pasaport Kanunu m.17/C pasaport düzenlenmesini düzenler; sınır geçişinde otomatik ikinci muvafakat belgesi yaratmaz.

Bununla birlikte polis sistemi veya mahkeme dosyasında çocuk hakkında yurt dışına çıkış tedbiri varsa sınır kapısı bu kararı uygular. Pasaportun varlığı tedbiri geçersiz kılmaz. Çocuğun kimliği, refakat eden kişinin ebeveynliği ve soyadı farkı konusunda ek belge sorulabilir.

Çocuğun tek başına, üçüncü kişiyle, okul grubuyla veya yalnız bir ebeveynle seyahatinde taşıyıcı ve varış/transit ülkeleri kendi belgelerini isteyebilir. Türkiye’deki genel kural, yabancı ülkenin giriş şartını bertaraf etmez.

Varış ülkesi, vize merkezi ve havayolu neden ayrıca kontrol edilir?

Schengen ülkeleri, Birleşik Krallık, Kanada, ABD veya başka devletler çocuk kaçırmayı önlemek için seyahate eşlik etmeyen ebeveynden izin, doğum belgesi ya da velayet kararı isteyebilir. Belgenin süresi, dili, noter/apostil şartı ülkeye göre değişir.

Vize makamı başvuruda muvafakatname istemişse, vize verildikten sonra aynı belgenin sınırda hiç sorulmayacağı garanti edilemez. Transit ülke de ayrı kontrol yapabilir. Havayollarının refakatsiz küçük (UMNR) prosedürü devlet sınır kuralından farklıdır.

Bu nedenle uçuş alınmadan önce üç resmî kaynak kontrol edilir: varış ve transit ülkenin konsolosluğu/sınır makamı, havayolunun çocuk yolcu kuralı ve Türk pasaport/sınır kayıtları. Sosyal medya deneyimi veya eski tarihli örnek belgeye güvenilmez.

Çocuk seyahat muvafakatnamesinde neler yazmalıdır?

Belgede anne, baba ve çocuğun adı, doğum tarihi, T.C. kimlik/pasaport numarası; seyahate refakat edecek kişi; gidilecek ve transit ülkeler; gidiş-dönüş tarihleri; seyahat amacı ve açık izin beyanı bulunmalıdır. Kalıcı yerleşme izni verilmiyorsa yalnız belirli seyahat dönemi yazılmalıdır.

Çocuğun tek başına veya üçüncü kişiyle seyahatinde teslim alma, konaklama ve refakat bilgileri eklenir. Havayolunun özel formu varsa noter muvafakatnamesine ek olarak doldurulur.

Belgeyi isteyen ülke apostil ve yeminli tercüme şartı koyabilir. Türk noter belgesi yurt dışında kullanılacaksa 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi tarafı ülke için kaymakamlık/valilik apostili; taraf olmayan ülke için ilgili legalizasyon zinciri uygulanır.

“Dilediği ülkeye dilediği kadar götürebilir” gibi sınırsız ifadeler sonraki velayet ve iade uyuşmazlığında ciddi risk yaratır. İzin somut yolculukla sınırlı olmalıdır.

Yurt dışında yaşayan ebeveyn muvafakati nasıl verir?

Türk vatandaşı ebeveyn, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda noterlik işlemiyle muvafakatname düzenleyebilir. Bu belge Türkiye’de ayrıca apostil gerektirmeden kullanılabilir. Randevu, kimlik ve çocuğun bilgileri konsolosluk.gov.tr üzerinden hazırlanır.

Yabancı noter önünde düzenlenen belge, ülkenin Apostil Sözleşmesi statüsüne göre apostil veya legalizasyon ve onaylı Türkçe tercüme ister. Yabancı noterin yetki kapsamı ve imza tasdiki kontrol edilir.

Türkiye’deki pasaport başvurusu için resmî gönderim yolu: NVI’nin pasaport açıklamasına göre, dış temsilcilikte düzenlenen muvafakatname veya vekâletnamenin aslı başvuru sahibi tarafından sunulabilir; ayrıca dış temsilcilik belgeyi başvuru merkezine resmî elektronik posta veya faks yoluyla iletebilir. Ebeveynin kendi e-posta hesabından taranmış belge göndermesi, bu kurumsal gönderimle aynı değildir. Hangi merkeze gönderileceğini dış temsilcilik ve başvuru makamıyla önceden netleştirin.

Her iki ebeveyn de başvuruda bulunamayacaksa: Çocuğa ergin bir kişi refakat eder. NVI, yasal temsilcilerin muvafakatine ek olarak ebeveynlerden birinin refakatçiye pasaport işlemlerini yaptırma yetkisi veren vekâletnamesini ister. Refakat etmek ile işlem yapma yetkisi farklıdır. Bu düzenleme pasaport başvurusuna ilişkindir; vize, havayolu ve yabancı ülke girişinde istenecek seyahat belgelerini kendiliğinden karşılamaz.

Belgeyi kullanacak vize, havayolu veya sınır makamının asıl/elektronik belge kabulünü ayrıca sorun. Özellikle uçuşa az süre kaldığında önce belgenin düzenlenmesi, resmî gönderilmesi ve kabulü için ayrı teyit alın.

Diğer ebeveyn muvafakat vermezse ne yapılır?

Evli veya ortak velayet sahibi ebeveynler pasaport ya da önemli seyahat kararında anlaşamıyorsa tek taraf diğerinin imzasını taklit edemez veya gerçeğe aykırı beyan veremez. Çocuğun üstün yararı temelinde aile mahkemesinden izin ve gerekli velayet tedbiri istenir.

Dilekçede seyahat amacı, tarihler, gidilecek adres, dönüş planı, okul durumu, masraflar ve çocuğun diğer ebeveynle iletişim programı somutlaştırılır. Belirsiz, süresiz veya fiilî taşınmaya dönüşecek talep ile kısa tatil talebi aynı değerlendirilmez.

Boşanmada velayet tek ebeveyndeyse pasaport bakımından diğer tarafın muvafakati kural olarak aranmaz; ancak mevcut kişisel ilişki kararını ihlal edecek seyahat için yine uyuşmazlık doğar. Mahkeme kararının tam hüküm bölümü kontrol edilmelidir.

Çocuk hakkında yurt dışı çıkış yasağı konulabilir mi?

Çocuğun kaçırılacağı veya geri getirilmeyeceği yönünde somut ve yakın risk varsa aile mahkemesinden çocuğun üstün yararını koruyan geçici tedbir istenebilir. Mahkeme, ölçülülük ilkesine göre pasaportun teslimi, belirli ülkeye seyahatin sınırlanması veya güvence gibi somut araçları değerlendirir.

Anayasa m.23 seyahat özgürlüğünü güvenceye alır. Süresiz, gerekçesiz ve otomatik yasak yerine somut risk, çocuk yararı ve daha hafif tedbirler tartışılmalıdır. Aile mahkemesindeki tedbir ile ceza soruşturmasında kişi hakkında verilen çıkış yasağı farklı kurumlardır.

Tedbir kararı verilmişse kaldırılmadan pasaport veya muvafakatnameyle sınırdan çıkılamaz. Risk ortadan kalktığında değişiklik/kaldırma talep edilebilir.

Çocuğu götürüp geri getirmemek: 1980 Lahey Sözleşmesi

Velayet veya koruma hakkını ihlal ederek çocuğun mutad mesken ülkesinden başka bir ülkeye götürülmesi ya da izin verilen tatil bitiminde geri getirilmemesi, uluslararası çocuk kaçırma sürecini doğurabilir. Türkiye’de 5717 sayılı Kanun ve 1980 Lahey Sözleşmesi uygulanır.

İade davası velayetin esasını kural olarak çözmez; çocuğun mutad mesken ülkesine süratle dönüşünü hedefler. Noter muvafakatnamesi varsa izin kapsamı, ülke ve dönüş tarihi çok önemlidir. Kısa seyahat izni kalıcı yerleşmeye dönüştürülemez.

Çocuğun yurt dışında daha iyi yaşayacağı iddiası tek başına tek taraflı taşınmayı hukuka uygun yapmaz. Yerleşim değişikliği için diğer hak sahibinin açık rızası veya yetkili mahkeme kararı alınmalıdır.

Seyahat, velayet ve kişisel ilişki nasıl dengelenir?

TMK m.182 uyarınca hâkim velayet ve diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi çocuğun sağlık, eğitim ve ahlâk yararlarını esas alarak düzenler. Velayet sahibi taraf tatil planını diğer ebeveynin mahkemece belirlenen görüşme günlerini yok sayacak biçimde kuramaz.

TMK m.324 gereği anne ve baba, çocuğun diğeriyle kişisel ilişkisini zedelemekten ve eğitim/yetiştirilmesini engellemekten kaçınır. Sürekli seyahatle görüşmeyi etkisiz kılmak velayet veya kişisel ilişki tedbirine yol açabilir.

Pratik çözüm; seyahat programını önceden yazılı paylaşmak, kaçırılan görüş günleri için telafi zamanı belirlemek, çocuğun ulaşılabilirliğini korumak ve dönüş kanıtlarını saklamaktır. Anlaşma sağlanamazsa mahkeme kararına başvurulur.

Çocukla yurt dışı seyahat belge listesi

• Çocuğun geçerli pasaportu ve gerekiyorsa vizesi/oturum kartı;
• Refakat eden ebeveynin pasaport ve vizesi;
• Soyadı farklıysa vukuatlı nüfus kaydı veya Formül A/doğum belgesi;
• Boşanma ve kesin velayet kararının onaylı örneği;
• Ortak velayette veya ülke/taşıyıcı istiyorsa noter muvafakatnamesi;
• Yabancı kullanım için gerekiyorsa apostil/legalizasyon ve tercüme;
• Gidiş-dönüş bileti, konaklama adresi ve iletişim bilgisi;
• Mahkemece seyahat izni verilmişse kesin/onaylı karar;
• Refakatsiz küçükte havayolu UMNR formu;
• Çocuğun sağlık ve acil durum belgeleri.

Dört somut senaryoda sonuç

Evli anne çocukla tatile gidiyor: Çocuğun pasaportu yoksa ortak velayet nedeniyle baba muvafakati gerekir. Pasaport varsa varış/transit ülke ve havayolu ayrıca muvafakat isteyebilir.

Velayet annede, çocukla kısa seyahat: Pasaport için NVI uygulamasında velayet sahibi annenin muvafakati yeterlidir. Türk çıkışında genel ikinci izin şartı yoktur; fakat kişisel ilişki günü ve yabancı ülke şartı kontrol edilir.

Ortak velayetli boşanma: Karardaki karar alma düzeni incelenir. Pasaport ve önemli yerleşim kararında diğer ebeveynin rızası veya mahkeme izni gerekebilir.

Tatil izniyle götürüp dönmeme: Muvafakat süresi aşılırsa haksız alıkoyma ve Lahey iade süreci gündeme gelebilir. Pasaport verilmiş olması kalıcı taşınmaya onay anlamına gelmez.

Seyahatten önce 10 maddelik kontrol

• Pasaport geçerli mi, yeni başvuru mu?
• Velayet evlilik içinde ortak mı, mahkemece tek tarafa mı verildi?
• Ortak velayet kararında seyahat hükmü var mı?
• Çocuk hakkında mahkeme tedbiri bulunuyor mu?
• Seyahat kişisel ilişki günleriyle çakışıyor mu?
• Varış ve transit ülke muvafakat istiyor mu?
• Havayolunun ayrı formu var mı?
• Muvafakat ülke ve tarih bakımından açık mı?
• Apostil ve tercüme gerekti mi?
• Dönüş, adres ve iletişim bilgileri paylaşıldı mı?

Çocuğu yurt dışına çıkarma ve muvafakatname hakkında SSS