Danimarka Ægtepagt Sözleşmesi Türkiye’deki Evi Etkiler mi? | MÖHUK 15, Ægtefælleloven §20

Kısa ve Net Cevap

Danimarka’da imzalanıp personbogen siciline tescil edilen ægtepagt, Türkiye’de bulunan evin tapu malikini tek başına değiştirmez. Danimarka Ægtefælleloven §19–21 sözleşmenin kuruluşu, tescili ve değiştirilmesini düzenler; Türk MÖHUK m.15/1 evlilik mallarına uygulanacak hukuku, m.15/2 Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde Türk hukukunu; m.21 aynî haklar ve taşınmaz işlem şekillerini düzenler. TMK m.202–205 ise Türk mal rejimi kurallarının temelidir.

Güncel Kanun Maddeleri

Ægtefælleloven §19–22: Ægtepagt sözleşmesi, imza ve tescil şartları. MÖHUK m.7: Hukukî işlemin şekli. MÖHUK m.15/1–3: Evlilik malları hakkında hukuk seçimi, taşınmaz tasfiyesi ve sonradan müşterek hukuk. MÖHUK m.21: Taşınmaz aynî hakları. TMK m.202–205: Türk mal rejimleri ve sözleşme şekli. TMK m.706: Taşınmaz devir şekli. HMK m.224: Yabancı resmî belgelerin tasdiki.

Ægtepagt nedir ve neden sıradan bir evlilik anlaşması değildir?

Danimarka hukukunda ægtepagt, eşlerin evlilik süresindeki malvarlığı ilişkilerini ve özellikle malın ortak paylaşım veya ayrı mal kapsamında değerlendirilmesini düzenlemek amacıyla yaptıkları özel şekle tabi sözleşmedir. Danimarka Sosyal ve Konut Bakanlığının resmî açıklamasında, 2018’de yürürlüğe giren Ægtefælleloven’in evlilikte malvarlığı, ayrılık, boşanma ve ölüm sırasındaki paylaşım sonuçlarını düzenlediği belirtilir. Bu düzenlemede eşler, genel paylaşım düzenini belirli varlıklar için særeje kabul ederek değiştirebilir.

Bir belge üzerinde ‘ægtepagt’ yazması ile eşler arasında serbestçe imzalanmış herhangi bir mal listesi bulunması aynı şey değildir. Danimarka Ægtefælleloven §19 sözleşme yapılabileceğini, §20 ise geçerlilik için her iki eşin imzasını ve personbogen siciline tescili şart koşar. Bu nedenle sözleşmenin gerçek Danimarka hukukî niteliğini incelemek için imza, tescil ve sözleşmenin değiştirilip değiştirilmediği kayıtları birlikte okunmalıdır.

Türkiye’de bulunan bir ev bakımından Danimarka sözleşmesinin ne ifade ettiği ise ikinci bir inceleme gerektirir. Türk tapu mülkiyeti ile boşanma sonrasında hesaplanacak mal rejimi alacağı aynı hak değildir. 5718 sayılı MÖHUK m.15, yabancılık unsuru bulunan evlilik malları hakkında uygulanacak hukuku; m.21, taşınmazdaki aynî haklara ilişkin kuralları belirler. Bu ayrım gözetilmeden sözleşme için ne ‘Türkiye’de geçersiz’ ne de ‘Türk tapusunu otomatik değiştirir’ denilebilir.

Ægtefælleloven §19, §20 ve §21 neden ayrı ayrı okunmalıdır?

Ægtefælleloven §19, evli veya evlenecek kişilerin ægtepagt yapabilmesini düzenler. §20, iki eşin de imzalamasını ve sözleşmenin personbogen siciline tescil edilmesini geçerlilik koşulu olarak öngörür. §21 ise mevcut bir ægtepagtın değiştirilmesinin veya kaldırılmasının da aynı sözleşme türü ve şekil şartı üzerinden yapılmasını gerektirir. Danimarka hukukunda tarafların bir e-posta yazışmasında ‘artık ayrı mal istiyoruz’ demesi bu şekil koşullarını otomatik karşılamaz.

Tinglysningsretten resmî rehberi de eşlerin genel paylaşım sisteminden farklı bir malvarlığı düzenine geçmek için ægtepagt hazırlaması ve bunu tescil ettirmesi gerektiğini açıklar. Tescil kayıtlarının incelenmesi, sözleşmenin tarihini ve geçerli değişikliklerini belirlemek için önemlidir. Ancak Danimarka tescil makamının yaptığı kayıt, Türk tapu sicilinde bir bağımsız bölümün malikini kendi başına değiştiren bir tescil değildir. Sicil işlemlerinin işlevi ve ülkesi farklıdır.

Türk mahkemesinin önüne konulacak dosyada yalnız sözleşmenin ilk sayfası değil, tescil kaydı, varsa ek veya sona erdirme sözleşmesi ve geçerli nihai metin bulunmalıdır. Danimarka’da imzalanmış ancak tescil edilmemiş bir metin, sözleşmenin Danimarka hukukundaki geçerliliği bakımından farklı sonuca götürebilir. Hangi hukukun şekle ve içeriğe uygulanacağı ise ayrıca MÖHUK bağlama kurallarıyla belirlenir.

MÖHUK m.15/1 eşlerin hukuk seçimini nasıl sınırlar?

5718 sayılı Kanun m.15/1’e göre eşler evlilik malları bakımından evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir. Kanun, taraflara hiçbir bağlantısı olmayan herhangi bir ülke hukukunu sınırsız şekilde seçme özgürlüğü tanımaz. Geçerli bir seçim yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, bunun bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku ve bu da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Örneğin evlilik tarihinde her iki eş Türk vatandaşı ve Türkiye’de mutad mesken sahibi iken, yıllar sonra Danimarka’ya yerleşmiş olabilir. Böyle bir dosyada sonradan Danimarka’da düzenlenen sözleşmenin kanunlar ihtilâfı sonucu, yalnız güncel ikamete bakılarak belirlenmez. Evlenme anındaki vatandaşlıklar, yerleşim olguları, sözleşmenin hukuk seçimine ilişkin açık ifadesi ve varsa sonradan edinilen ortak hukuk birlikte ele alınır.

MÖHUK m.15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşlerin üçüncü kişilerin hakları saklı tutulmak koşuluyla bu yeni hukuka tabi olabilmesine ilişkin ayrıca hüküm içerir. Dolayısıyla zaman çizelgesinde evlenme tarihi, taşınmazın edinildiği gün, Danimarka’ya taşınma, sözleşme ve boşanma tarihlerinin hepsi ayrı yazılmalıdır. Yanlış tarih üzerinden hüküm kurmak, eşlerin mal rejimi alacağının esasını da değiştirebilir.

Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde MÖHUK m.15/2 neden önemlidir?

MÖHUK m.15/2, malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını açıkça düzenler. Buna göre Türkiye’de bulunan konut, arsa veya tarla yönünden evlilik mallarının tasfiye hesabında Türk hukukunun ağırlıklı etkisi vardır. Eşlerin Danimarka’da særeje kararlaştırması, Türk taşınmazının tasfiyesinde uygulanacak yer hukuku kuralının hiç incelenmeyeceği anlamına gelmez. Sözleşmenin hangi sonuçlarının Türk hukukunda dikkate alınabileceği somut uyuşmazlık kapsamında değerlendirilir.

Buradaki temel ayrım, taşınmazın aynî mülkiyetinin devri ile eşler arasındaki para alacağının ayrılmasıdır. Tapuda yalnız eşlerden birinin adı yazılı olduğunda diğer eşin mal rejiminden kaynaklanan alacağı bulunabilir; buna karşılık bir sözleşmede bir eşin yararlanacağı yazılı olduğu için diğer eşin adına kayıtlı evin tapusu kendiliğinden değişmez. Taşınmazın edinilme tarihi ve tapu kaydı ile mal rejimi iddiaları ayrı ele alınır.

Türkiye’de edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk Medenî Kanunu m.202’de yasal rejim olarak düzenlenmiştir. TMK m.218 ve devamı edinilmiş malları, kişisel malları ve tasfiye kurallarını belirler. Ancak uluslararası evliliklerde bu hükümlere ulaşmadan önce MÖHUK m.15 kapsamında uygulanacak hukuk araştırılmalıdır. Her yabancı evlilik için otomatik olarak Türk yasal mal rejiminin bütün dönemler boyunca uygulanacağını varsaymak hatalıdır.

Danimarka særeje ibaresi Türkiye’de mal ayrılığıyla birebir aynı mıdır?

Ægtepagt içinde geçen særeje, Danimarka malvarlığı düzeni içinde bir eşin malının ortak paylaşım dışında tutulmasına ilişkin terimdir. Türk Medenî Kanunu’ndaki ‘mal ayrılığı’ ise kanunda tanımlanmış bir mal rejimidir. Bu iki kavramın tercümede otomatik eşitlenmesi, kapsamları ve sonuçları farklı olabilecek hükümleri görünmez kılar. Danimarka’da bütün mallar için kabul edilen ayrılık düzeniyle yalnız belirli taşınmaz veya hesap için kararlaştırılan ayrı mal hükmü de aynı şey değildir.

Danimarka resmî kaynakları, eşlerin særeje sistemini tüm varlıkları, belli varlıkları veya belirli zaman dilimini kapsayacak şekilde düzenleyebileceğini açıklar. Bu nedenle sözleşmede ‘hangi ev, hangi banka hesabı, hangi tarihte edinilen mal, hangi ölüm veya boşanma senaryosunda’ sorularının cevabı tek tek aranmalıdır. Yalnız belgenin başlığından bütün aile malvarlığı hakkında sonuç çıkarılamaz.

Türkçe tercümede Danimarkaca særeje, delingsformue, ægtepagt ve tinglysning terimleri açıklamalı biçimde korunmalıdır. Eşlerden birinin ileride Türkiye’deki ev için tapu işlemi yapması gerekiyorsa, sözleşmedeki mal grubu ile Türk tapu ada-parsel bilgileri karşılaştırılır. Yabancı sözleşmenin taraflar arasındaki etkisi, Türk tapu mülkiyetinin nasıl tescil edileceği ve üçüncü kişilerin hakları farklı hukukî denetimlerdir.

TMK m.202–205 yabancı sözleşmeye neden otomatik biçimde uygulanmaz?

Türk Medenî Kanunu m.202, edinilmiş mallara katılmayı yasal rejim olarak belirler; m.203 eşlerin kanunda izin verilen rejimleri evlenmeden önce veya sonra seçebilmesini düzenler. TMK m.205 ise Türk hukukunda mal rejimi sözleşmesinin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasını, evlenme başvurusunda rejim seçiminin yazılı bildirilebilmesini öngörür. Bu hükümler Türk hukukundaki mal rejimi sözleşmesinin doğrudan dayanaklarıdır.

Ancak Danimarka’da yabancılık unsurlu olarak kurulan bir sözleşmenin şekil geçerliliğinin, başka hiçbir kanunlar ihtilâfı incelemesi yapmadan yalnız ‘Türk noterinden geçmemiş’ gerekçesiyle reddedilebileceği söylenemez. MÖHUK m.7, hukukî işlemlerin şeklinin işlemin yapıldığı ülke hukukuna veya işlemin esası hakkında yetkili olan hukukun maddî hükümlerine uygun olmasını esas alır. Evlilik mal rejimi ve taşınmaz söz konusu olduğunda m.15 ile ilgili diğer özel bağlantılar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle dosyada üç soru farklıdır: Danimarka’da ægtepagt geçerli kuruldu mu; Türk hukukunda bu sözleşmenin hangi hükmü ileri sürülüyor; Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesi ve aynî hakları bakımından hangi hukuk uygulanıyor? Şekle uygun bir yabancı sözleşmenin varlığı, bütün iddiaların kabulünü garanti etmez; fakat sırf Türkiye’deki noter kaydı yok diye yabancı hukuka göre hiç kurulmamış kabul edilemez.

Türkiye tapu sicilinde Danimarka ægtepagt ile doğrudan malik değişir mi?

Türk tapu sicili, taşınmaz üzerindeki aynî hakların kazanılması ve devri bakımından Türk hukukunun resmî işlem ve tescil koşullarına tabidir. MÖHUK m.21, taşınmaz üzerindeki aynî haklar ve bunlara ilişkin işlem şekli bakımından malın bulunduğu ülke hukukunu yetkili kılar. Danimarka’da personbogen siciline kaydedilmiş bir ægtepagtın Türkiye tapu siciline otomatik olarak malik değişikliği emri vermesi bu düzenlemeyle bağdaşmaz.

Örneğin eşler Danimarka’da Türkiye’deki yazlık hakkında bir mal rejimi düzenlemesi yapmış olsa bile tapuda kimin malik olduğu, üçüncü kişinin ipoteği bulunup bulunmadığı, malın ne zaman alındığı ve tarafların ne talep ettiği ayrıca incelenir. Yabancı sözleşme, mal rejimi alacağına dair delil veya hukuki ilişkiyi gösteren belge olabilir; taşınmaz devrinin tek başına tamamlanmış şekli değildir.

Türk Medenî Kanunu m.706 taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerliliğini resmî şekle bağlar. Bu hüküm ve MÖHUK m.21 birlikte değerlendirildiğinde, mal rejimi sözleşmesine dayanarak ‘ev artık tapuda benim’ demek yerine mal rejimi alacağı, tescil talebi veya başka bir hakkın dayanağı hukuken ayrıştırılmalıdır. Tapu tescili için gerekli işlem, uyuşmazlık türüne göre değişecektir.

Boşanma sırasında Danimarka sözleşmesi hangi belgelerle ileri sürülür?

Danimarka’da boşanma veya separation işlemi yapıldığında eşlerin malvarlığı tasfiyesi gündeme gelebilir. Türkiye’de bir taşınmaz veya alacak söz konusuysa önce ægtepagtın aslı, tescil kaydı, tüm ekleri, varsa değişiklik veya kaldırma belgeleri alınır. Ardından tarafların evlilik, ikamet ve vatandaşlık kayıtları, Türk taşınmaz tapu kaydı, edinim ve ödeme belgeleriyle eşleştirilir. Yalnız eşlerden birinin sunduğu eksik çeviriye dayanmak kapsamı yanlış belirleyebilir.

Danimarka Ægtefælleloven §20’nin imza ve tescil kuralı belge geçerliliğinin önemli parçasıdır. Türk mahkemesinde yabancı resmî tescil kaydının kullanılmasında HMK m.224 ve 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi kapsamında belgenin tasdiki incelenir. Apostil, sözleşmenin maddi içeriğinin Türk hukukunda hiçbir araştırma yapılmaksızın uygulanacağını garanti etmez. Her belge için hangi olgunun ispat edildiği ve hangi sonuç istendiği belirtilmelidir.

Boşanma kararının Türkiye nüfusuna tescili de ayrı bir işlemdir. Danimarka’da mal paylaşımı anlaşması bulunması, yabancı boşanmanın 5490 sayılı Kanun m.27/A koşullarını kendiliğinden karşılamaz. Aynı şekilde nüfusa boşanma yazılmış olması, Türkiye’de bulunan gayrimenkulün mal rejimi tasfiyesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Aile davası, nüfus kaydı ve tapu işlemleri ayrı zaman çizelgesi üzerinden yönetilmelidir.

Eşlerden birinin adına kayıtlı evin satılması ve üçüncü kişinin hakları

MÖHUK m.15/3, sonradan kazanılan müşterek hukuka tabi olabilmede üçüncü kişilerin haklarını saklı tutar. Türk tapu sicili de üçüncü kişilerin hakları bakımından önemlidir. Bir ægtepagtın eşler arasında belirli malın kişisel veya ayrı mal olduğunu düzenlemesi, Türk tapusunda hak sahibi üçüncü kişinin ipoteğini, haczini veya kanunen korunmuş hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Eşlerden birinin adına kayıtlı konutun satılması planlanıyorsa, sözleşmenin mal rejimi bakımından etkisi yanında aile konutu, tasarruf ve tapu şekli sorunları ayrı incelenir. Türk Medenî Kanunu m.194 aile konutu üzerindeki bazı tasarruflar bakımından diğer eşin açık rızasını öngörür. Bu hükmün somut olaya uygulanabilmesi için aile konutu niteliği ve uygulanacak hukuk bağlantısı ayrıca araştırılmalıdır; Danimarka sözleşmesinin varlığı tek başına tüm korumaları kaldırmaz.

Satış bedelinin hangi eşe ait olacağına ilişkin Danimarka sözleşmesi hükmü, tapu maliki ile alıcı arasındaki resmî işlemin yerini tutmaz. Alıcının ve bankanın hukuki güvenliği için tapu kayıtları, tarafların evlilik bilgisi, varsa mahkeme şerhleri ve temsil belgesi incelenir. Hukukî nitelendirme tamamlanmadan yapılan kapora, satış vaadi veya banka transferi daha sonra alacak veya mülkiyet uyuşmazlığına dönüşebilir.

Eşlerden birinin ölümü halinde ægtepagt Türkiye’deki mirası nasıl etkiler?

Türk hukukunda evlilik mal rejimi tasfiyesi ile miras paylaşımı ayrı aşamalardır. MÖHUK m.15 evlilik mallarına, m.20 mirasa, m.21 ise taşınmaz üzerindeki aynî haklara ilişkin farklı bağlantılar öngörür. Bu nedenle Danimarka ægtepagtında ölüm halinde geçerli olacak særeje hükümleri bulunuyorsa, bunların Türkiye’deki taşınmaz ve mirasçılar bakımından etkisi ayrıca belirlenmelidir. Ölüm, eşin mal rejiminden bir alacağı ile mirasçı sıfatıyla payını birbirine dönüştürmez.

Örneğin Türkiye’de bir konut muris adına kayıtlı ve sağ kalan eş Danimarka’daki ægtepagtı ileri sürüyorsa, önce mal rejiminin tasfiyesiyle ilgili haklar, ardından miras hukuku bakımından ölümle geçen malvarlığı ve paylar araştırılır. Türk mirasçılık belgesi TMK m.598 uyarınca hazırlanır. Danimarka tescil belgesi bu işlemin her aşamasında destekleyici delil olabilir; Türk mirasçılık belgesinin yerine geçtiği söylenemez.

Ægtepagtın ölüm ve boşanma için farklı særeje türleri öngörmesi halinde de sonuç tek cümlede belirlenemez. Sözleşmenin tam metni, tescil edilmiş değişiklikler, hangi varlıkları kapsadığı ve ölüm tarihinde geçerli rejim denetlenmelidir. Özellikle birden fazla ülkede malvarlığı bulunan ailelerde ‘Danimarka’da miras çözüldü’ ifadesi Türkiye’deki tapu ve veraset işlemlerini otomatik bitirmez.

En sık görülen sözleşme ve tercüme hataları nasıl tespit edilir?

İlk hata, ægtepagtın yalnız imzalı ilk sayfasını gösterip Danimarka personbogen tescil kaydını ibraz etmemektir. İkinci hata, særeje kelimesini her durumda Türk hukukundaki mal ayrılığıyla aynı sonuç doğuran kurum sanmaktır. Üçüncü hata, Danimarka’da yapılan sözleşmenin Türk tapusunda doğrudan malik değiştirildiği varsayımıdır. Dördüncü hata, sözleşmenin hangi evi ve dönemi kapsadığının belgede açıkça tespit edilmemesidir.

Beşinci hata, eşlerin evlenme tarihindeki millî hukuk ve mutad mesken kayıtlarına bakmadan MÖHUK m.15’i uygulamaktır. Altıncı hata, yabancı resmî belgenin apostilini içerik doğruluğu veya Türk hukukunda maddî geçerlilik kararı olarak görmektir. Yedinci hata ise Danimarka separation tarihi, kesin boşanma ve Türk taşınmazın edinim tarihini aynı olay saymaktır. Bu sorunların her biri farklı hukukî delil gerektirir.

Dosyanın sağlıklı oluşturulması için tarih, vatandaşlık, hukukun seçimi, tescil, varlığın türü ve taşınmazın bulunduğu ülke ayrı sütunlarda ele alınmalıdır. Böylece hem hakkı olmayan bir kişiye otomatik mülkiyet iddiası kurulması hem de geçerli bir yabancı sözleşmenin sırf biçimi yabancı diye göz ardı edilmesi önlenir. Tek bir ülke sicilinin bütün dünya malvarlığı üzerinde aynı tescil etkisini doğurduğu düşünülmemelidir.

Danimarka’dan Türkiye’ye gelmeden hukuki inceleme ve dava takibi

Danimarka’daki eşler Türkiye’de mal rejimi, tapu veya miras dosyası varsa belgelerin dijital kopyalarını ön inceleme amacıyla gönderebilir. İnceleme listesinde ægtepagt, personbogen tescil örneği, sözleşme değişiklikleri, evlilik ve boşanma/separation kayıtları, Türk tapu bilgileri, banka ödeme belgeleri ve vatandaşlık bilgileri yer alır. Önce hukuki bağlama kuralı belirlenir, ardından hangi talep için hangi delilin gerekli olduğu tespit edilir.

Türkiye’deki hukukî işlemlerin avukatla yürütülebilmesi için gerekli temsil yetkisi dosyanın konusuna göre hazırlanmalıdır. Bir dava takibiyle taşınmaz satışı aynı vekâlet kapsamına sahip değildir; TBK m.504’ün özel yetki hükümleri ile tapu mevzuatı ayrı değerlendirilir. Yabancı belge ve apostil konusunda HMK m.224 çerçevesindeki tasdik gereklilikleri göz önünde tutulur. Hazırlık kopyalarının incelenmesi resmî işlemde asıl belge gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; Türkiye’nin diğer illerindeki dosyalar İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilir ve koordine edilir. Danimarka ægtepagtından kaynaklanan mal rejimi alacağı, tapu sicili ve sınır ötesi aile hukuku meselelerinde vekâlet hazırlığı, mevzuat bağlantısı ve belge incelemesi bütünlüklü yürütülebilir. Her dosyada hangi iddianın yabancı sözleşmeye, hangisinin Türk tapu veya mal rejimi hükmüne dayandığı açıkça ayrılmalıdır.

Yazar ve Hukukî Bilgilendirme

Av. Halil Bakırcı (Mersin Barosu sicil 3472) – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’den yürütülür ve koordine edilir. Danimarka evlilik sözleşmelerinin Türk hukukunda değerlendirilmesi, mal rejimi alacağı ve tapu uyuşmazlıklarında belge ön incelemesi için +90 552 224 43 66.

Bu yazı genel hukukî bilgilendirmedir. İlgili sözleşmenin geçerliliği, kapsamı, hukuk seçimi ve Türkiye’deki taşınmaz sonuçları resmî belgeler ile kanun hükümleri doğrultusunda somut dosya bazında değerlendirilir.

Mersin Ofisimiz ve Dosya Yönetimi

İhsaniye Mahallesi 4903. Sokak Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, Akdeniz/Mersin. Danimarka’dan başlayan Türkiye dosyaları Mersin merkezli yürütülür.