Demiryolu İşletmecisi ve Bakımdan Sorumlu Kuruluşun Güvenlik Cezası 2026 | 1,7 Milyon TL

2026 Düzenlemesinin Kanuni Dayanağı

Demiryolu işletmecileri ve bakımdan sorumlu kuruluşlara ilişkin yeni idari yaptırım, 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Düzenleme 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun, demiryolu güvenliğini üreticiden başlayıp işletme, bakım, altyapı ve personel aşamalarına kadar uzanan bütüncül bir sistem içinde ele almıştır.

Bu yazının konusu, demiryolu aracının üretim aşamasındaki teknik kusur değil; araç işletmeye alındıktan sonra güvenli işletme, bakım, risk yönetimi, operasyon, kayıt ve kurumsal güvenlik sistemine ilişkin yükümlülüklerdir. Üreticiye ilişkin ayrı yaptırım için Demiryolu Aracı Üreticisinin Güvenlik Kurallarına Aykırılık Cezası 2026 rehberimiz incelenebilir.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yayımlanmıştır. Demiryolunda tehlikeli madde operasyonları için ayrıca vagon ve ekipman uygunsuzluğu yazımız bulunmaktadır.

Hangi Kuruluşlar Yaptırım Kapsamındadır?

Demiryolu güvenliğinde görev alan kuruluşlar tek tip değildir. Demiryolu tren işletmecisi trenlerin ticari ve operasyonel işletilmesini, altyapı işletmecisi hat, sinyalizasyon ve altyapı emniyetini, bakımdan sorumlu kuruluş ise demiryolu aracının bakım sistemini yönetir. Mevzuat ayrıca belirli güvenlik fonksiyonlarını yürüten başka kuruluş ve birimlere de yükümlülük verebilir.

İdari yaptırımın doğru kişiye yöneltilmesi için kuruluşun somut olayda hangi sıfatla hareket ettiği belirlenmelidir. Bir şirket aynı grup içinde hem tren işletmecisi hem bakım hizmeti sağlayıcısı olabilir; ancak aynı tüzel kişilik içinde farklı fonksiyonlar bulunması her ihlalin aynı yükümlülüğe dayanacağı anlamına gelmez.

Yaptırım kararında “demiryolu şirketi” gibi genel ifade yerine, kuruluşun tren işletmecisi, altyapı işletmecisi, bakımdan sorumlu kuruluş veya başka bir mevzuat sıfatıyla hangi yükümlülüğü ihlal ettiği gösterilmelidir.

85.000–1.700.000 TL Ceza Hangi Fiiller İçin Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili yaptırım grubunda kanuni alt sınır 85.000 TL, üst sınır 1.700.000 TL‘dir. Güvenlik yönetim sisteminin mevzuata uygun kurulmaması, zorunlu bakım ve kontrollerin yapılmaması, güvenlik kritik arızaların giderilmeden işletmeye devam edilmesi, yetkilendirme kapsamı dışı faaliyet veya kurumsal güvenlik yükümlülüklerine aykırılık yaptırım incelemesine konu olabilir.

Her idari eksiklik aynı ağırlıkta değildir. Güncel olmayan tek iç prosedür ile fren güvenliğini etkileyen arızalı aracın bilerek seferde tutulması aynı haksızlık içeriğine sahip değildir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 gereğince alt ve üst sınır arasında ceza belirlenirken kabahatin haksızlık içeriği, failin kusuru ve ekonomik durumu dikkate alınmalıdır.

Kuruluşun daha önce aynı konuda uyarılıp uyarılmadığı, ihlalin kaç aracı veya seferi etkilediği, gerçek bir kaza veya ciddi olay riski yaratıp yaratmadığı ve düzeltici faaliyetin zamanında başlatılıp başlatılmadığı somut dosyada önem taşır.

Güvenlik Yönetim Sistemi Neden Önemlidir?

Demiryolu güvenliği tek tek personelin dikkatine bırakılamaz. Güvenlik yönetim sistemi; risklerin tanımlanması, sorumlulukların belirlenmesi, değişikliklerin kontrolü, olayların raporlanması, performansın izlenmesi ve düzeltici faaliyetlerin yönetilmesi için kurumsal çerçeve oluşturur.

İşletmeci yalnız bir “güvenlik el kitabı” bulundurmakla yükümlülüğünü tamamlamış sayılmaz. Yazılı prosedürlerin gerçek operasyonda uygulanması, personelin görevini bilmesi, kayıtların doğru tutulması ve sistemin sonuç üretmesi gerekir. Prosedürde günlük kontrol yazarken fiilen haftada bir kontrol yapılması, kâğıt üzerindeki sistem ile uygulama arasında uyumsuzluk olduğunu gösterir.

Risk değerlendirmeleri yeni hat, yeni araç, yeni yazılım, yeni bakım yöntemi veya organizasyon değişikliğinde güncellenmelidir. Değişiklik yönetimi yapılmadan işletmeye alınan yeni sistem, öngörülmeyen güvenlik açıklarına yol açabilir.

Bakımdan Sorumlu Kuruluşun Görevleri

Bakımdan sorumlu kuruluş, demiryolu aracının güvenli işletme durumunda tutulmasını sağlayan bakım sisteminin merkezindedir. Periyodik bakım aralıkları, kilometre veya süre bazlı kontroller, arıza kayıtları, komponent ömürleri, bakım personeli yeterliliği ve bakım sonrası serbest bırakma kayıtları bu sistemin temel parçalarıdır.

Bakım talimatları üretici verileri, teknik şartlar ve işletme deneyimiyle uyumlu olmalıdır. Saha arızaları arttığında bakım periyodu veya kontrol yöntemi yeniden değerlendirilmelidir. Aynı parçanın tekrarlayan arızasının yalnız değiştirilip kök nedeninin araştırılmaması güvenlik yönetimi bakımından yetersiz kalabilir.

Bakım kuruluşunun yaptığı işlem izlenebilir olmalıdır. Hangi araçta hangi bakımın, hangi personel tarafından, hangi parça kullanılarak ve hangi testle tamamlandığı kayıt altına alınmalıdır. Bakım sonrası kontrol sonucu araç tekrar hizmete verilmeden önce açık şekilde onaylanmalıdır.

Bakım Planı, Arıza ve Servis Kayıtları

Bakım planı her araç tipi için teknik gerekliliklere göre hazırlanmalı ve güncel sürüm kullanılmalıdır. Eski bakım talimatı üzerinden işlem yapılması, özellikle üretici veya düzenleyici otorite tarafından güvenlik güncellemesi yayımlandıysa risk yaratır.

Arıza kayıtları yalnız arızanın adını değil, tespit zamanı, aracın konumu, geçici tedbir, yapılan onarım ve tekrar test sonucunu göstermelidir. Güvenlik kritik arızalarda aracın hizmete dönmesini engelleyen teknik blokaj sistemi bulunması faydalıdır.

Parça değişimlerinde parça numarası ve mümkünse lot/seri bilgisi kaydedilmelidir. Böylece sonradan belirli bir parti parçanın kusurlu olduğu anlaşılırsa etkilenen araçlar hızla bulunabilir. Bakım kayıtlarının değiştirilme geçmişi elektronik sistemde korunmalıdır.

Tren İşletmecisinin Sefer Öncesi Yükümlülükleri

Tren işletmecisi, sefere çıkacak trenin araç, personel, tren teşkili ve operasyon belgeleri bakımından güvenli işletme şartlarını taşımasını sağlamakla yükümlüdür. Sefer öncesi kontrollerin kapsamı ilgili teknik ve işletme mevzuatına göre belirlenir.

Bakımı geçmiş bir aracın tren teşkiline alınması, güvenlik kritik arızanın kapatılmadan sefer verilmesi veya gerekli personel/yeterlilik şartı sağlanmadan tren hareket ettirilmesi işletmeci sorumluluğunu gündeme getirebilir.

Tren teşkilinde son dakika araç değişikliği yapılmışsa sistem kayıtlarının da güncellenmesi gerekir. Operasyon baskısı veya gecikme korkusu, güvenlik kontrolünün atlanmasını hukuka uygun hâle getirmez.

Altyapı İşletmecisi ile Görev Ayrımı

Altyapı işletmecisi hat, makas, sinyalizasyon, enerji, trafik yönetimi ve diğer altyapı bileşenleri bakımından kendi güvenlik yükümlülüklerine sahiptir. Tren işletmecisinin araç ve personel güvenliği ile altyapı işletmecisinin hat güvenliği birbirinden ayrılmalıdır.

Bir olayda arızanın araçtan mı, altyapıdan mı yoksa iki sistem arasındaki etkileşimden mi kaynaklandığı teknik kayıtlarla belirlenmelidir. Sinyal logları, trafik kontrol kayıtları, araç veri kaydedicileri ve bakım geçmişi birlikte incelenebilir.

Sözleşmede tarafların görevlerinin yazılması önemlidir; ancak kamu hukuku kaynaklı güvenlik yükümlülüğü yalnız sözleşmeyle başka tarafa devredilemez. Her kuruluş mevzuatın kendisine yüklediği görevden sorumludur.

Taşeron ve Dış Hizmet Kullanımı

İşletmeci bakım, temizlik, teknik kontrol veya başka destek hizmetlerini dışarıdan alabilir. Bu durum, hizmet sağlayıcının kendi sorumluluğunu doğurabileceği gibi asıl işletmecinin seçim, gözetim ve güvenlik sistemi yükümlülüklerini de gündemde tutar.

Taşeron seçerken yetki, personel yeterliliği, teknik altyapı ve geçmiş performans kontrol edilmelidir. Güvenlik kritik bakım işinin gerekli yeterliliği olmayan kuruluşa verilmesi başlı başına risk oluşturur.

Sözleşmede hizmet standardı, kayıtların işletmeciye aktarılması, denetim hakkı, uygunsuzluk bildirimi ve acil durum iletişim zinciri açık yazılmalıdır. Taşeronun yaptığı bakım kayıtlarının ana güvenlik sistemiyle bütünleşmesi gerekir.

Kaza ve Ciddi Olay Sonrası Kayıtlar

Kaza veya ciddi olay sonrasında ilk amaç can ve demiryolu güvenliğini sağlamaktır. Ardından olayın teknik ve operasyonel kayıtları değiştirilmeden korunmalıdır. Araç veri kaydedicileri, sinyal ve trafik logları, bakım geçmişi, sefer emri, tren teşkil listesi, personel vardiya bilgileri ve iletişim kayıtları önem taşır.

Olay sonrası bakım veya onarım yapılacaksa önce mevcut fiziksel durum fotoğraf ve teknik incelemeyle belgelenmelidir. Hasarlı parça gerektiğinde muhafaza edilmelidir. Kök neden analizi, olayın tek bir kişiye indirgenmesi yerine sistem, bakım, organizasyon ve insan faktörlerini birlikte değerlendirmelidir.

Gerçek olaydan çıkarılan derslerin bakım planı, eğitim veya operasyon prosedürüne yansıtılması gerekir. Aynı nedenin yeniden ortaya çıkması, düzeltici faaliyet sisteminin işlemediğine işaret edebilir.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

Ceza Miktarı ve Hukuki Denetim

85.000–1.700.000 TL aralığındaki yaptırımda 5326 m.17/2 uygulanır. Haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum birlikte değerlendirilmelidir. Güvenlik kritik fren arızasını bilerek göz ardı etmek ile kayıt sistemindeki sınırlı idari eksiklik aynı düzeyde değildir.

İdari yaptırım kararında kuruluşun sıfatı, ihlal edilen somut yükümlülük, deliller ve ceza miktarının dayanakları açık olmalıdır. Karar alt sınırdan belirgin biçimde uzaklaşmışsa hangi olayların artırıcı değerlendirmeye esas alındığı dosyadan anlaşılmalıdır.

İtiraz incelemesinde teknik kayıtlar merkezi önemdedir. Bakımın zamanında yapıldığını gösteren iş emri, test sonucu, araç serbest bırakma kaydı ve olay tarihi birbirine bağlanmalıdır. Genel şirket prosedürü, somut aracın gerçekten güvenli durumda olduğunu tek başına ispatlamaz.

İşletmeler İçin 12 Maddelik Uyum Listesi

1. Güvenlik yönetim sistemi gerçek operasyonla uyumlu tutulmalıdır.
2. Bakım periyotları araç bazında elektronik izlenmelidir.
3. Güvenlik kritik arızalara otomatik hizmet blokajı konulmalıdır.
4. Bakım sonrası test ve serbest bırakma kaydı zorunlu olmalıdır.
5. Personel yeterlilik süreleri izlenmelidir.
6. Taşeron bakım kuruluşlarının yetkinliği doğrulanmalıdır.
7. Yeni araç ve sistemlerde değişiklik yönetimi yapılmalıdır.
8. Sefer öncesi tren teşkili güncel kayda bağlanmalıdır.
9. Altyapı ve tren işletmecisi arası olay paylaşım prosedürü kurulmalıdır.
10. Kaza kayıtları değiştirilmeksizin korunmalıdır.
11. Kök neden analizleri düzeltici faaliyete dönüştürülmelidir.
12. Tekrarlayan arızalar yönetim seviyesinde ayrıca izlenmelidir.

Bakım Ertelemesi Hangi Şartlarda Güvenlik Sorunu Doğurur?

Bakım planında öngörülen süre, kilometre veya kullanım eşiğinin aşılması sıradan bir takvim problemi olarak görülmemelidir. İlgili teknik düzenleme veya onaylı bakım sistemi belirli bakımın belirli eşikte yapılmasını zorunlu tutuyorsa, işletmeci ekonomik veya operasyonel gerekçeyle bu eşiği kendiliğinden değiştiremez. Bakım aralığının uzatılabilmesi için teknik dayanak, risk değerlendirmesi ve gerekiyorsa mevzuatta aranan onay süreci bulunmalıdır.

Bakım erteleme kararı yazılı ve araç bazında izlenebilir olmalıdır. Hangi bakım kaleminin ne kadar süreyle ertelendiği, aracın o andaki kilometresi veya çalışma süresi, mevcut arıza kayıtları, ara kontrol sonuçları ve kararı veren teknik yetkilinin bilgisi dosyalanmalıdır. “Filo yoğunluğu nedeniyle daha sonra yapılacaktır” şeklindeki genel not, güvenlik kararının teknik gerekçesini karşılamaz.

Güvenlik kritik sistemlerde bakım ertelemesinin sınırı çok daha dar değerlendirilir. Fren, tekerlek-dingil, bağlantı sistemi, kapı emniyeti veya araç kontrol sisteminde bakım zamanı geçmişse aracın sefere verilmesi ciddi risk yaratabilir. Böyle bir durumda kısa bir gecikmenin dahi neden kabul edilebilir olduğu teknik olarak gösterilmelidir.

Bakım Sonrası Hizmete Dönüş Kararı Nasıl Verilmelidir?

Bakımın tamamlanması tek başına aracın otomatik olarak hizmete dönebileceği anlamına gelmez. Yapılan işe göre fonksiyon testi, ölçüm, görsel kontrol veya deneme çalışması tamamlanmalı; sonuçlar kabul kriterleriyle karşılaştırılmalıdır. Bakımı yapan kişi ile aracı hizmete serbest bırakan yetkili aynı kişi olmak zorunda değilse görev ayrılığı prosedürde açık olmalıdır.

Servise dönüş kaydında araç kimliği, bakım iş emri, değiştirilen parçalar, yapılan testler, sonuçlar, tarih ve onaylayan kişi bulunmalıdır. Test başarısızsa araç yeniden işletmeye verilmemeli; yeni düzeltici işlem ve tekrar test süreci açılmalıdır. Elektronik bakım sisteminde açık güvenlik kritik iş emri bulunan araca sefer atanmasını engelleyen teknik kontrol, insan hatası riskini önemli ölçüde azaltır.

Güvenlik Kritik Parça Değişimlerinde Seri Takibi

Bakım sırasında kullanılan güvenlik kritik parçaların yalnız parça numarası değil mümkünse seri veya lot numarası da kayıt altına alınmalıdır. Sonradan tedarikçi belirli üretim partisinde hata bildirirse hangi demiryolu araçlarının etkilendiği bu kayıtlar üzerinden hızlıca bulunabilir. Seri takibi yoksa güvenli olduğu bilinen araçlar dahi tedbir amacıyla hizmetten çekilmek zorunda kalabilir.

Parçanın uygunluk belgesi, tedarikçi bilgisi ve montaj tarihi bakım dosyasına bağlanmalıdır. Kullanılmış, revizyonlu veya yeniden imal edilmiş parça kullanılıyorsa mevzuat ve bakım talimatının buna izin verip vermediği ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşmede ucuz parça tedariki kararlaştırılmış olması, teknik uygunluk şartını değiştirmez.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Demiryolu işletmecisi güvenlik ihlali cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili kuruluş ihlalinde 85.000 TL’den 1.700.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Bakımdan sorumlu kuruluş nedir?

Demiryolu aracının bakım sistemini yöneterek aracın güvenli işletme durumunda tutulmasını sağlayan mevzuat kapsamındaki kuruluştur.

3. Bakım taşerona verilirse işletmeci sorumluluktan çıkar mı?

Hayır. Taşeronun kendi sorumluluğu yanında işletmecinin mevzuattan doğan seçim, gözetim ve güvenlik sistemi yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.

4. Bakım kaydı yoksa ceza uygulanabilir mi?

Zorunlu bakımın ve kaydın bulunmaması yaptırım konusu olabilir; somut yükümlülük ve fiil ayrı belirlenmelidir.

5. Arıza giderilmeden araç sefere çıkabilir mi?

Güvenlik kritik arıza hizmete engelse araç güvenli duruma getirilmeden sefere verilmemelidir.

6. Altyapı hatası ile araç hatası nasıl ayrılır?

Teknik inceleme, altyapı logları, araç kayıtları, bakım geçmişi ve olay zaman çizelgesi birlikte değerlendirilir.

7. Üretici cezası ile aynı mı?

Hayır. Üreticiye ilişkin yaptırım üretim/teknik uygunluk aşamasına; bu yazıdaki yaptırım işletme, bakım ve güvenlik yönetimi aşamasına ilişkindir.

8. Ceza neden 85.000–1.700.000 TL arasında?

5326 m.17/2 gereğince haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

9. Güvenlik yönetim sistemi yalnız belge midir?

Hayır. Yazılı prosedürlerin gerçek operasyonda uygulanması ve kayıtlarla doğrulanması gerekir.

10. Kaza olması ceza için şart mı?

Hayır. Mevzuata aykırı güvenlik fiili kaza gerçekleşmeden de idari yaptırıma konu olabilir.

11. Sonradan bakım yapmak geçmiş ihlali kaldırır mı?

Hayır. Sonradan düzeltme gelecekteki güvenliği sağlar; önceki ihlalin değerlendirmesi ayrı kalır.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili rehberler: demiryolu aracı üreticisi güvenlik cezası, demiryolunda vagon ve ekipman uygunsuzluğu.