Demiryolu Aracı Üreticisinin Güvenlik Kurallarına Aykırılık Cezası 2026 | 5 Milyon TL

2026 Düzenlemesinin Kanuni Dayanağı

Demiryolu aracı ve ilgili ürün üreticilerinin güvenlik yükümlülüklerine ilişkin yeni idari yaptırım, 24 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilen 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun, demiryolu güvenliğini yalnız trenin işletilmesi aşamasında değil, aracın ve güvenlik kritik bileşenlerin üretimi aşamasında da idari yaptırım sistemiyle güvence altına almıştır.

Üreticiye ilişkin yüksek yaptırım aralığı, demiryolu sistemindeki teknik uygunsuzluğun çok sayıda sefer ve kullanıcı üzerinde zincirleme güvenlik etkisi yaratabilmesi nedeniyle önemlidir. Bir seri üretim hatası yalnız tek aracı değil, aynı tipteki çok sayıda lokomotif, vagon veya bileşeni etkileyebilir. Bu nedenle üretim kayıtlarının araç ve seri bazında izlenebilirliği yaptırım dosyasında merkezi önemdedir.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yer almaktadır. Demiryolunda tehlikeli madde vagon ve ekipman uygunsuzluğu için Demiryolunda Tehlikeli Madde Vagon ve Ekipman Uygunsuzluğu rehberimiz ayrıca incelenebilir.

Hangi Üreticiler Yaptırım Kapsamındadır?

Demiryolu sisteminde lokomotif, yolcu vagonu, yük vagonu, tren seti ve bunların güvenlik bakımından önem taşıyan aksam veya bileşenlerini üreten gerçek veya tüzel kişiler, ilgili demiryolu mevzuatındaki üretici yükümlülükleri kapsamında olabilir. Yaptırımın kapsamı yalnız nihai aracı kendi markasıyla satan şirketin ticari unvanına bakılarak belirlenmez; teknik mevzuattaki üretici tanımı esas alınır.

Bir ürün başka şirket tarafından üretilip piyasaya belirli bir üreticinin adıyla sunuluyorsa, üretici sıfatının kime ait olduğu teknik düzenlemelere göre belirlenmelidir. İthal ürünlerde üretici, ithalatçı, yetkili temsilci ve diğer ekonomik aktörlerin görevleri farklı olabilir. Bu nedenle idari yaptırım kararında kişinin hangi sıfatla m.28/A kapsamına girdiği açıkça gösterilmelidir.

Bakım veya onarım kuruluşunun mevcut araçta yaptığı işlem ise her zaman üretim faaliyeti sayılmaz. Büyük değişiklik, yeniden imalat veya güvenlik fonksiyonunu esaslı biçimde değiştiren işlemlerin hangi hukuki statüyü doğurduğu ilgili demiryolu teknik düzenlemelerine göre ayrıca değerlendirilir.

250.000–5.000.000 TL Ceza Hangi Fiiller İçin Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki üretici yaptırımı için kanuni alt sınır 250.000 TL, üst sınır 5.000.000 TL‘dir. Fiilin özünü, demiryolu güvenliği ve teknik uygunluk alanında üreticiye yüklenen kurallara aykırı davranış oluşturur.

Gerekli uygunluk değerlendirmesi yapılmadan ürünün piyasaya arz edilmesi, teknik dosyanın gerçeği yansıtmaması, zorunlu testlerin yapılmaması, güvenlik kritik bileşende onaysız değişiklik, üretimde belirlenmiş teknik şartlardan sapma veya uygunsuz seri üretimin devam ettirilmesi yaptırım incelemesine konu olabilecek tipik durumlardır.

Her küçük imalat toleransı otomatik olarak azami cezayı gerektirmez. Fiilin güvenlik etkisi, etkilenen araç sayısı, kusurun niteliği, uygunsuzluğun tekrarı ve üreticinin ekonomik durumu 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 kapsamında ceza miktarının belirlenmesinde önem taşır. Karar, kanuni aralık içinde neden belirli bir tutarın seçildiğini denetlenebilir kılmalıdır.

Demiryolu Aracı ve Aksamında Teknik Uygunluk

Demiryolu araçları ray açıklığı, yük profili, fren sistemi, dingil yükü, gövde dayanımı, yangın güvenliği, elektrik sistemleri, kapı sistemleri, sinyalizasyonla uyumluluk ve diğer teknik güvenlik gereklerini karşılamalıdır. Hangi şartların uygulanacağı aracın türüne ve kullanım alanına göre belirlenir.

Üretici, yalnız prototip aracın uygun olmasını sağlamakla yetinemez. Seri üretimde de onaylanmış veya teknik dosyada tanımlanmış konfigürasyonun korunması gerekir. Tedarikçi değişikliği, malzeme değişikliği veya yazılım güncellemesi güvenlik performansını etkiliyorsa değişiklik yönetimi süreci işletilmelidir.

Teknik uygunluğun ispatında test raporları, hesaplamalar, çizimler, risk analizleri, sertifikalar ve kalite kayıtları birlikte değerlendirilir. Belge üzerinde uygun görünen ancak fiilî üretimde farklı parça kullanılan araç, teknik dosyayla uyumlu değildir. Denetim sırasında araç üzerindeki seri numarası, üretim dosyası ve ilgili test kayıtları aynı ürünle eşleştirilmelidir.

Üretim Dosyası ve İzlenebilirlik

Her araç veya seri için üretimde kullanılan temel parçaların, testlerin ve onayların izlenebilir olması gerekir. Seri numarası, şasi veya araç kimliği üzerinden hangi üretim partisindeki parçaların kullanıldığı geriye doğru bulunabilmelidir.

İzlenebilirlik özellikle güvenlik kritik bir parçada sonradan kusur ortaya çıktığında önem taşır. Hangi araçların aynı parçayı kullandığı bilinmiyorsa riskli filonun kapsamı belirlenemez. Bu nedenle tedarikçi lot numarası, kabul kontrolü, üretim hattı kayıtları ve nihai test sonuçları birlikte saklanmalıdır.

Elektronik üretim yönetim sisteminde yapılan değişiklikler kullanıcı ve tarih bilgisiyle loglanmalıdır. Gerçek test yapılmadan sistemde “geçti” işareti verilmesi, denetimde ciddi güvenilirlik sorunu doğurur. Ham test çıktıları ile özet kalite formu birbirini doğrulamalıdır.

Tip, Seri ve Konfigürasyon Değişiklikleri

Demiryolu aracının onaylanmış teknik yapısında değişiklik yapılması yeni değerlendirme veya onay gerektirebilir. Fren ekipmanı, dingil, tekerlek, bağlantı elemanları, kapı sistemi, yangın malzemesi, kontrol yazılımı veya başka güvenlik kritik parçanın değiştirilmesi teknik etkisine göre yönetilmelidir.

Üretici maliyet veya tedarik sorunu nedeniyle aynı işlevi gördüğünü düşündüğü başka parçayı doğrudan kullanmamalıdır. Yeni parçanın teknik eşdeğerliği, risk etkisi ve gerekli doğrulama testleri kayıt altına alınmalıdır. Değişiklik kararının kim tarafından onaylandığı ve hangi araçlardan itibaren uygulandığı izlenebilir olmalıdır.

Yazılım değişiklikleri de fiziksel parça değişiklikleri kadar önemlidir. Kapı, fren, çekiş veya güvenlik kontrolünü etkileyen yazılım sürümü üretim dosyasında araç bazında izlenmelidir. Eski ve yeni sürüm arasındaki fonksiyon farkı, doğrulama testi ve geri dönüş planı kayıt altına alınmalıdır.

Kalite Kontrol ve Test Kayıtları

Üretim sonu testleri, araç teslim edilmeden önce teknik uygunluğun son kontrolüdür. Fren testi, elektrik güvenliği, fonksiyon testi, sızdırmazlık, kapı sistemi, ölçüler ve ilgili diğer kontroller araç türüne göre uygulanır.

Test formunun doldurulmuş olması testin gerçekten yapıldığını tek başına ispatlamaz. Test cihazının kalibrasyonu, ham ölçüm verisi, testi yapan personel ve test zamanı mümkün olduğunca doğrulanabilir olmalıdır. Çok sayıda aracın fiziksel olarak mümkün olmayan kısa sürede aynı personelce test edilmiş görünmesi denetimde hizmetin gerçekliğini tartışmalı hâle getirir.

Uygunsuz çıkan test sonucunun nasıl kapatıldığı izlenmelidir. “Düzeltildi” notu yerine yapılan onarım, tekrar test sonucu ve onaylayan kişi kaydedilmelidir. Aynı hata farklı araçlarda tekrar ediyorsa kök neden analizi yapılarak üretim sürecinin kendisi düzeltilmelidir.

Güvenlik Kritik Parçaların Sorumluluğu

Fren, tekerlek-dingil sistemi, kuplör, kapı emniyeti, yapı elemanları ve belirli kontrol sistemleri arızalandığında ağır sonuç doğurabilecek güvenlik kritik bileşenlerdir. Üretici bu parçaların tedarikçi sertifikası, kabul kontrolü ve montaj doğrulamasını risk seviyesine uygun biçimde yapmalıdır.

Sahte veya yanlış sertifikalı parçanın üretim hattına girmesi durumunda üreticinin tedarikçi kontrol sistemi incelenir. Yalnız “tedarikçi belge verdi” demek, açık uygunsuzlukları tespit etme yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz.

Kritik parçaların depolama koşulları da ürün güvenliğini etkileyebilir. Korozyon, darbe veya yanlış sıcaklık nedeniyle bozulan parça teknik olarak sertifikalı olsa bile montaja uygun olmayabilir. Depo giriş-kabul ve kullanım öncesi kontroller bu nedenle kayıt altına alınmalıdır.

Alt Tedarikçi Kullanımı Üreticiyi Kurtarır mı?

Hayır. Üretici, alt tedarikçiden parça veya alt sistem satın alabilir; ancak nihai ürünün kendi yükümlülük alanındaki uygunluğunu sağlama sorumluluğunu sözleşmeyle tamamen ortadan kaldıramaz. Kamu hukuku kaynaklı üretici yükümlülüğü, özel hukuk sözleşmesindeki sorumluluk aktarımıyla değişmez.

Buna karşılık alt tedarikçinin yanlış beyanı veya gizli kusuru, üreticinin kusur ve rücu değerlendirmesinde önemlidir. Üretici, tedarikçi seçiminde yeterlilik, sertifika, denetim geçmişi ve kalite performansını izlemelidir.

Sözleşmelerde kalite şartları, değişiklik bildirim zorunluluğu, belge doğruluğu, denetim hakkı ve uygunsuzluk halinde geri çağırma/rücu mekanizması açık düzenlenmelidir. Alt tedarikçinin üründe değişiklik yapması için yazılı onay sistemi kurulması güvenlik kritik bileşenlerde özellikle önemlidir.

Uygunsuzluk Sonradan Fark Edilirse Ne Yapılır?

Üretici teslim edilmiş araç veya parçada güvenliği etkileyen uygunsuzluk fark ettiğinde sorunu gizlemek yerine etkilenen seri veya araçları hızlı biçimde belirlemeli ve ilgili mevzuatın bildirim/düzeltici faaliyet prosedürünü işletmelidir. Gerektiğinde işletmecilere kullanım kısıtı, kontrol, onarım veya parça değişimi bilgisi verilmelidir.

Düzeltici faaliyet, uygunsuzluğu otomatik olarak geçmiş bakımından hukuka uygun hâle getirmez; ancak riskin azaltılması ve kusur değerlendirmesi bakımından önemlidir. Uygunsuzluğun ilk ne zaman öğrenildiği ve hangi tarihte hangi tedbirin alındığı kayıt altına alınmalıdır.

Geri çağırma veya saha düzeltmesi gerekiyorsa etkilenen her aracın durumu ayrı izlenmelidir. “Müşteriye e-posta gönderildi” kaydı yeterli değildir; işlemin araç üzerinde tamamlanıp tamamlanmadığı kapatılmalıdır. Ulaşılamayan araçlar ve işlemi reddeden işletmeciler ayrıca listelenmelidir.

Üretici Uygunsuzluğu Kaza Sonrası Ortaya Çıkarsa

Bir kaza veya ciddi olay sonrasında üretim kusuru şüphesi doğduğunda deliller değiştirilmeden korunmalıdır. Hasarlı parça, araç kayıtları, yazılım sürümü, bakım geçmişi, üretim lotu ve test raporları aynı dosyada toplanmalıdır. Olay sonrası yapılan onarımın önceki fiziksel durumu ortadan kaldırmaması için fotoğraf, teknik inceleme ve parça muhafazası önemlidir.

Üretici kendi iç incelemesini yapabilir; ancak kamu makamlarının veya bağımsız inceleme birimlerinin talep ettiği kayıtlar eksiksiz ve özgün hâliyle sunulmalıdır. Üretim veya test kayıtlarının olaydan sonra değiştirilmesi, ayrı hukuki sorumluluklara yol açabilecek ciddi bir durumdur.

Kaza meydana gelmiş olması, her teknik uygunsuzluğun kazaya sebep olduğunu göstermez. İdari yaptırım bakımından mevzuata aykırı üretim fiili; tazminat veya ceza sorumluluğu bakımından ise illiyet ve kusur ayrıca değerlendirilir.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

Ceza Miktarı Nasıl Belirlenir?

250.000–5.000.000 TL aralığındaki yaptırımda 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 uygulanır. Haksızlık içeriği bakımından kusurun güvenlik etkisi, etkilenen araç sayısı, kullanım alanı ve tehlikenin ağırlığı önemlidir. Kusur bakımından üreticinin kalite sistemi, sorunu bilip bilmediği, bilmesi gerekip gerekmediği ve düzeltici faaliyet hızı incelenir.

Ekonomik durum da kanuni ölçüttür. Aynı teknik hata küçük ölçekli üretici ile çok büyük üretici bakımından ekonomik durum yönünden farklı değerlendirmeye konu olabilir; ancak ceza kanuni alt ve üst sınır içinde kalmalıdır.

Kararda yüksek tutar seçilmişse bunun somut gerekçesi denetlenebilir olmalıdır. Sadece üst sınırın kanunda yazması azami cezayı kendiliğinden haklı kılmaz. İhlalin sistematik olup olmadığı ve önceki benzer tespitler de dosyada açık biçimde gösterilmelidir.

İdari Yaptırıma Karşı Kontrol Başlıkları

İlk olarak yaptırım muhatabının gerçekten üretici sıfatı taşıyıp taşımadığı ve tespit edilen ürünün onun üretim sorumluluğunda olup olmadığı kontrol edilir. İkinci olarak hangi teknik/güvenlik hükmünün ihlal edildiği ve teknik bulgunun doğruluğu incelenir.

Üçüncü olarak uygunsuzluğun tek ürün mü yoksa seri üretim sorunu mu olduğu belirlenmelidir. Dördüncü olarak ceza miktarı 5326 m.17/2 ölçütlerine göre değerlendirilir. Teknik uyuşmazlıklarda bağımsız uzman incelemesi veya akredite laboratuvar/test kayıtları önem kazanabilir.

Tebliğ tarihi, kararın delilleri ve kanun yolu bilgileri de dosya kontrolünün parçasıdır. Savunma, genel kalite politikaları yerine somut araç/seri ve teknik şart üzerinden kurulmalıdır.

Üreticiler İçin Uyum Kontrol Listesi

1. Uygulanacak teknik şartlar ürün bazında listelenmelidir.
2. Teknik dosya sürüm kontrolü yapılmalıdır.
3. Tedarikçi değişiklikleri onaysız uygulanmamalıdır.
4. Güvenlik kritik parça listesi oluşturulmalıdır.
5. Tedarikçi sertifikaları doğrulanmalıdır.
6. Test cihazı kalibrasyonları izlenmelidir.
7. Ham test verileri saklanmalıdır.
8. Seri/lot bazlı izlenebilirlik kurulmalıdır.
9. Yazılım sürümleri araç bazında kaydedilmelidir.
10. Uygunsuzluklar tekrar test ile kapatılmalıdır.
11. Saha arızaları üretime geri beslenmelidir.
12. Güvenlik riski bulunduğunda gecikmeden düzeltici faaliyet başlatılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Demiryolu aracı üreticisinin güvenlik cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili üretici ihlali için 250.000 TL’den 5.000.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Her üretim hatası bu cezayı doğurur mu?

Hayır. İhlalin ilgili demiryolu güvenlik veya teknik yükümlülüğüne aykırı olması ve üreticiyle bağlantısının kurulması gerekir.

3. Alt tedarikçi hatası üreticiyi kurtarır mı?

Otomatik olarak hayır. Üreticinin nihai uygunluk ve tedarikçi kontrol yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.

4. Yazılım değişikliği de teknik değişiklik sayılır mı?

Güvenlik veya fonksiyonu etkiliyorsa değişiklik yönetimi ve gerekli doğrulama sürecine tabi olabilir.

5. Tek araçtaki hata ile seri hata aynı mı?

Hayır. Etkilenen araç sayısı ve sistematik kusur cezanın haksızlık içeriğinde önem taşır.

6. Hata sonradan düzeltilirse ceza kalkar mı?

Sonradan düzeltme geçmiş ihlali otomatik kaldırmaz; risk azaltımı ve kusur değerlendirmesinde önem taşır.

7. Ceza neden 250.000–5.000.000 TL arasında?

5326 m.17/2 gereğince haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır.

8. Teknik dosya eksikliği önemli mi?

Evet. Ürünün uygunluğunu ve üretim konfigürasyonunu doğrulayan temel belgelerdendir.

9. Test cihazının kalibrasyonu geçmişse ne olur?

Ölçüm güvenilirliği tartışılır ve teknik uygunluk/üretici yükümlülüğü yönünden ihlal gündeme gelebilir.

10. Üretici araçları geri çağırmak zorunda kalabilir mi?

Güvenlik riski ve ilgili mevzuat gerektiriyorsa bildirim, kontrol, onarım veya geri çağırma benzeri düzeltici süreç uygulanabilir.

11. İthal araçta kim sorumlu?

Üretici, ithalatçı ve yetkili temsilci rolleri ilgili teknik mevzuattaki tanımlara göre ayrı değerlendirilir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili rehberler: demiryolu vagon/ekipman uygunsuzluğu, demiryolu acil durum planı.