Demiryolu Tehlikeli Madde Acil Durum Eylem Planı Eksikliği Cezası 2026

2026 Düzenlemesinin Kanuni Dayanağı

Demiryoluyla tehlikeli madde taşımacılığında acil durum eylem planına ilişkin idari yaptırım, 24 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilen 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yeni m.28/A, tehlikeli madde taşımacılığındaki yükümlülükleri ayrı fiiller halinde yaptırıma bağlar. Yasak yük taşımak, vagon/ambalaj uygunsuzluğu, danışmanlık hizmeti, kayıt ve raporlama, faaliyet belgesi ve acil durum planı birbirinden bağımsız yükümlülüklerdir. Bu nedenle aynı denetimde birden fazla eksiklik bulunursa her fiilin kanuni dayanağı ayrı belirlenmelidir.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasındadır. Demiryolunda yasak tehlikeli madde taşımasına ilişkin ayrı yaptırım için Demiryolunda Yasak Tehlikeli Madde Taşıma Cezası 2026 yazımız incelenebilir.

Acil Durum Eylem Planı Nedir?

Acil durum eylem planı, tehlikeli madde taşıması sırasında veya demiryolu tesisinde meydana gelebilecek sızıntı, yangın, patlama, kaza, devrilme, tank hasarı, çevresel yayılım veya başka olağanüstü durumlarda kimlerin hangi sırayla ne yapacağını önceden belirleyen yazılı ve uygulanabilir güvenlik planıdır.

Planın amacı olay gerçekleştikten sonra belge üretmek değil, olaydan önce müdahale sistemini kurmaktır. Bu nedenle yalnız genel ifadeler içeren hazır şablon, işletmenin gerçek riskleriyle eşleşmiyorsa yükümlülüğü karşılamaz. Taşınan tehlikeli madde sınıfları, kullanılan vagon/tank türleri, tesis yerleşimi, acil çıkış ve erişim yolları, haberleşme imkânları ve dış müdahale birimleri planın gerçek koşullarına yansıtılmalıdır.

Acil durum planı aynı zamanda işletme içi görev dağılımını netleştirir. Olayı ilk fark eden personelin kime haber vereceği, tren hareketinin nasıl durdurulacağı, enerji kaynaklarının nasıl kesileceği, güvenli mesafenin nasıl kurulacağı ve kamu acil yardım birimlerine hangi bilgilerin aktarılacağı önceden belirlenmelidir.

Kimler Plan Hazırlamak Zorundadır?

Plan yükümlülüğünün muhatabı, demiryoluyla tehlikeli madde faaliyetini yürüten ve ilgili ikincil mevzuatta acil durum planı hazırlamakla yükümlü tutulan işletme veya tesistir. Demiryolu tren işletmecisi, altyapı işletmecisi, terminal/lojistik merkez veya tehlikeli madde operasyonu yürüten başka bir aktör somut faaliyetinin kapsamına göre yükümlü olabilir.

Bir şirketin demiryolu sektöründe bulunması tek başına plan yükümlülüğünün kapsamını belirlemez. Hangi tehlikeli madde faaliyetinin yürütüldüğü, hangi tesis ve hatların kullanıldığı, şirketin taşıyan, depolayan, yükleyen veya başka bir operasyon rolü bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

İdari yaptırım kararında yaptırım muhatabının hangi düzenleme gereğince plan hazırlamak zorunda olduğu açıkça gösterilmelidir. Yükümlülük doğmayan bir şirket hakkında yalnız sektörde faaliyet göstermesi nedeniyle ceza uygulanamaz.

8.500–170.000 TL Ceza Hangi Durumlarda Uygulanır?

655 m.28/A kapsamında demiryolu tehlikeli madde acil durum yükümlülüğüne aykırılık için 8.500 TL alt sınır ve 170.000 TL üst sınır öngörülmüştür. Planın hiç bulunmaması en açık ihlal şeklidir; ancak yalnız dosyada eski bir plan bulundurmak da her durumda yeterli değildir.

Planın yürürlükteki mevzuata göre gerekli unsurları içermemesi, faaliyet değişmesine rağmen güncellenmemesi, gerçek tesis ve personel yapısıyla ilgisiz olması, sorumlu kişilerin değişmesine rağmen iletişim zincirinin eski kalması veya planın uygulanması için gerekli ekipman ve organizasyonun bulunmaması da denetimde değerlendirilir.

Ayrıca olay anında planın hiç devreye alınmaması veya açıkça plan dışı hareket edilmesi, uygulama yükümlülüğü bakımından önem taşır. Bununla birlikte acil durumda can ve çevre güvenliği için plan dışına çıkmayı gerektiren beklenmedik bir durum varsa bu olgu da somut olayın kusur değerlendirmesinde incelenmelidir.

Planın Asgari İçeriğinde Neler Olmalıdır?

Acil durum planının içeriği ilgili mevzuata göre hazırlanmalıdır. Genel olarak işletmenin adı ve tesis bilgileri, riskli faaliyetler, taşınan tehlikeli madde sınıfları, acil durum senaryoları, sorumlu personel, iletişim listesi, ekipman ve müdahale kaynakları, tahliye ve güvenli alanlar, dış kurumlarla koordinasyon ve olay sonrası raporlama adımları planda yer almalıdır.

Planın her bölümünde yalnız “gerekli tedbir alınır” gibi belirsiz ifadeler yerine kimin, hangi araçla ve hangi sırayla işlem yapacağı tanımlanmalıdır. Telefon numarası, vardiya sorumlusu, tesis giriş noktası ve müdahale ekipmanının bulunduğu yer gibi operasyonel bilgiler güncel tutulmalıdır.

Tesis krokisi veya hat yerleşimi kullanılıyorsa tehlikeli madde depolama alanları, yangın ekipmanı, acil çıkışlar, toplanma alanları, enerji kesme noktaları ve acil müdahale araçlarının ulaşım güzergâhları işaretlenmelidir.

Risk Senaryoları Nasıl Kurulmalıdır?

Risk senaryoları işletmenin gerçek faaliyetinden üretilmelidir. Tank vagondan sıvı kimyasal sızıntısı, yanıcı gaz kaçağı, vagon yangını, manevra sırasında çarpışma, konteyner hasarı, yükleme/boşaltma sırasında dökülme veya tren hattında tehlikeli yük bulunan vagonun raydan çıkması farklı müdahale gerektirir.

Her senaryoda olayın ilk tespiti, alarm, operasyonun durdurulması, güvenlik çevresi, uygun kişisel koruyucu ekipman, yangın/saçılma kontrolü, dış kurum bildirimi, tahliye ve olay sonrası temizlik adımları belirlenmelidir. Müdahale personelinin bilmediği veya tesiste bulunmayan ekipmana dayalı senaryo uygulanabilir değildir.

Tehlikeli maddenin güvenlik bilgi formu ve acil durum bilgileri, senaryo hazırlığında teknik kaynak olarak kullanılmalıdır. Su ile temasında tehlike yaratan bir madde için standart suyla müdahale senaryosu yazılması planın teknik olarak hatalı olduğunu gösterir.

Personel Görev Dağılımı ve İletişim Zinciri

Acil durumda belirsizlik, riskin büyümesine neden olur. Bu nedenle vardiya amiri, tren operasyon sorumlusu, güvenlik görevlisi, TMGD, tesis yönetimi ve teknik ekip arasındaki görev dağılımı önceden yazılmalıdır. Asıl ve yedek sorumlular belirlenmelidir.

İletişim listesindeki kişiler fiilen görevde olmalıdır. İşten ayrılmış personelin telefonunun yıllarca planda kalması, planın güncel olmadığını gösterir. 112, itfaiye, AFAD, kolluk, ilgili demiryolu birimi ve diğer kamu kurumlarıyla yapılacak bildirimler mevzuat ve olay türüne göre planlanmalıdır.

Bildirim sırasında aktarılacak asgari bilgiler de personele öğretilmelidir: olay yeri, vagon numarası, UN numarası, madde adı, yaklaşık miktar, sızıntı/yangın durumu, yaralı bilgisi, rüzgâr veya çevresel risk gibi veriler acil müdahaleyi hızlandırır.

Tatbikat ve Eğitim Kayıtları

Planın uygulanabilir olup olmadığı masa başında tam olarak görülemez. Bu nedenle ilgili mevzuatın öngördüğü periyot ve kapsamda tatbikat yapılması, personelin görevini deneyerek öğrenmesi gerekir. Tatbikat yalnız imza listesi oluşturmak için yapılmamalıdır.

Tatbikat senaryosu, başlama ve bitiş saati, katılan personel, kullanılan ekipman, tespit edilen eksiklikler ve düzeltici faaliyetler raporlanmalıdır. Alarmın duyulmaması, kapıların kilitli olması, ekipmanın bulunamaması veya iletişim zincirinin çalışmaması gibi gerçek eksiklikler tatbikatın en değerli çıktılarıdır.

Eğitim kayıtlarında konu, tarih, eğitici ve katılımcılar gösterilmelidir. Vardiyalı işletmelerde yalnız gündüz personeline eğitim verilip gece vardiyasının dışarıda bırakılması planın fiilen uygulanmasını engelleyebilir.

Plan Ne Zaman Güncellenmelidir?

Plan, yalnız takvimsel periyotta değil işletmede önemli değişiklik olduğunda da gözden geçirilmelidir. Yeni tehlikeli madde sınıfının taşınmaya başlanması, yeni tank/vagon tipi kullanılması, tesis genişlemesi, demiryolu hattının değişmesi, personel sorumlularının değişmesi veya acil ekipman yenilenmesi güncelleme gerektirebilir.

Gerçek bir olay veya tatbikat sonrası ortaya çıkan eksiklikler de plana işlenmelidir. Aynı kusurun sonraki tatbikatta tekrar etmesi, düzeltici faaliyet sisteminin işlemediğini gösterebilir.

Her revizyona tarih ve sürüm numarası verilmesi; eski sürümlerin yanlışlıkla kullanılmasını önlemek için dağıtım listesinin tutulması gerekir. Kontrol noktalarında basılı plan varsa eski nüshalar geri çekilmelidir.

Kaza Olduğunda Planın Uygulanmaması

Gerçek olay anında planın devreye alınıp alınmadığı; alarm kayıtları, telefon görüşmeleri, telsiz logları, kamera kayıtları, vardiya defteri ve olay raporundan anlaşılabilir. Plan bulunmasına rağmen personelin planı bilmemesi, uygulama sistemi kurulmadığını gösterebilir.

Buna karşılık beklenmedik tehlike nedeniyle olay komutanının plandan farklı ama güvenliği artıran karar vermesi otomatik ihlal değildir. Acil durum planı, sahadaki uzman kararını felç eden katı metin değil, güvenli müdahaleyi yöneten çerçevedir. Farklı kararın nedeni olay raporunda açıklanmalıdır.

Olay sonrası ilk amaç delil oluşturmak değil can, çevre ve demiryolu güvenliğini sağlamaktır. Ancak müdahale tamamlandıktan sonra zaman çizelgesi ve alınan kararlar gecikmeden kayıt altına alınmalıdır.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

Ceza Miktarı Nasıl Belirlenir?

8.500–170.000 TL aralığındaki yaptırımda 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 uygulanır. Haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum birlikte değerlendirilir. Planın hiç olmaması, güncelliğini yitirmiş küçük bir iletişim bilgisinden daha ağır haksızlık içeriğine sahip olabilir.

İşletmenin taşıdığı maddelerin tehlike düzeyi, faaliyet hacmi, olay geçmişi, önceki denetimler, planın eksiklik derecesi ve tatbikat sistemi kusur/haksızlık değerlendirmesinde önem taşır. Büyük bir terminalde bütün planın bulunmaması ile yeni değişmiş tek telefon numarasının henüz güncellenmemesi aynı değildir.

Yaptırım kararında alt sınırdan uzaklaşılıyorsa dosyada bunu açıklayacak somut olgular bulunmalıdır. Ekonomik durum ölçütü de kanunda açıkça yer aldığından tüzel kişi ölçeği değerlendirmeye alınır.

İdari Yaptırıma Karşı Hangi Noktalar Kontrol Edilir?

Öncelikle şirketin plan yükümlülüğünün hukuki kaynağı belirlenmelidir. Sonra denetimde sunulan planın hangi nedenle yetersiz sayıldığı somutlaştırılmalıdır. “Plan uygun değil” tespiti tek başına yeterli teknik açıklama değildir.

Planın güncel sürümü denetim sırasında yanlışlıkla sunulmadıysa elektronik kayıtlar, revizyon tarihi ve dağıtım listesiyle gerçek durum ortaya konulabilir. Tatbikat, eğitim ve ekipman kayıtları planın kâğıt üzerinde kalmadığını gösterebilir.

Ceza miktarı, yaptırım muhatabı, deliller, tebliğ tarihi ve kararda gösterilen kanun yolu da ayrıca incelenmelidir. Savunma dosyasına planın tamamı yanında yalnız uyuşmazlık konusu bölümler ve doğrulayıcı kayıtlar düzenli biçimde eklenmelidir.

İşletmeler İçin 12 Maddelik Uyum Listesi

1. Acil durum planının güncel sürümü tek merkezden yönetilmelidir.
2. Taşınan tehlikeli madde sınıfları planda doğru gösterilmelidir.
3. Her önemli risk için gerçekçi senaryo hazırlanmalıdır.
4. Asıl ve yedek sorumlular belirlenmelidir.
5. Telefon ve iletişim listesi üç ayda bir kontrol edilmelidir.
6. Acil ekipman yerleri tesis krokisinde işaretlenmelidir.
7. Vardiyalı personelin tamamı eğitime dahil edilmelidir.
8. Tatbikat sonuçları düzeltici faaliyete bağlanmalıdır.
9. Yeni yük, hat veya tesis değişikliğinde plan revize edilmelidir.
10. Eski plan nüshaları kullanım noktalarından kaldırılmalıdır.
11. Gerçek olay sonrası zaman çizelgesi çıkarılmalıdır.
12. Denetim için plan, tatbikat ve eğitim kayıtları tek dosyada tutulmalıdır.

Birden Fazla Tesis Varsa Acil Durum Planı Nasıl Yönetilir?

Aynı şirketin farklı şehirlerde terminal, depo veya demiryolu tesisi bulunuyorsa tek bir merkez planı bütün sahalara kopyalamak yeterli değildir. Ortak kurumsal politika kullanılabilir; ancak her tesisin kendi yerleşimi, tehlikeli madde türleri, vardiya düzeni, ekipmanı, acil çıkışları, yakın kamu birimleri ve ulaşım koşulları ayrı eklerde veya tesis planında gösterilmelidir.

Merkez yönetim değişiklikleri tüm tesislere aynı anda duyurmalı, yerel sorumlular da kendi sahalarındaki değişiklikleri merkeze bildirmelidir. Yeni tank sahası, depo alanı veya hat bağlantısı devreye alındığında plan revizyonu tesis faaliyete başlamadan tamamlanmalıdır. Böylece yalnız kâğıt üzerinde ortak bir plan değil, her lokasyonda uygulanabilir bir acil durum sistemi kurulmuş olur.

Belge kontrolü: Her tesis planının kapak sayfasında sürüm numarası, yürürlük tarihi, hazırlayan ve onaylayan kişiler ile son tatbikat tarihi yazılmalı; eski sürümler arşive alınarak kullanım noktalarından kaldırılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Demiryolu tehlikeli madde acil durum planı cezası kaç TL?

655 m.28/A kapsamında ilgili ihlal için 8.500 TL’den 170.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. Plan dosyada varsa ceza verilemez mi?

Hayır. Planın güncel, mevzuata uygun ve işletmenin gerçek riskleriyle uyumlu olması gerekir.

3. Hazır internet şablonu kullanmak yeterli mi?

Hayır. Plan gerçek tesis, madde, personel ve operasyon yapısına göre özelleştirilmelidir.

4. Tatbikat yapılması zorunlu mu?

İlgili mevzuatın öngördüğü tatbikat yükümlülüğü yerine getirilmelidir; kayıtlar planın uygulanabilirliğini gösterir.

5. Telefon numarası eskiyse ceza olur mu?

Planın güncelliği bakımından eksikliktir; yaptırım değerlendirmesinde eksikliğin niteliği ve etkisi dikkate alınır.

6. Gerçek kazada plan dışına çıkılabilir mi?

Can ve çevre güvenliği için zorunlu teknik karar alınabilir; plan dışı işlemin gerekçesi olay raporunda açıklanmalıdır.

7. Ceza sabit 8.500 TL midir?

Hayır. Kanuni aralık 8.500–170.000 TL’dir ve 5326 m.17/2 ölçütleri uygulanır.

8. Makinist planın tamamını bilmek zorunda mı?

Kendi acil durum görevi ve operasyon talimatlarını bilmesi gerekir; yükümlülük görev alanına göre belirlenir.

9. Plan hangi olayları kapsamalı?

İşletmenin gerçek tehlikeli madde risklerine göre sızıntı, yangın, kaza, vagon hasarı ve diğer olası senaryoları kapsamalıdır.

10. Plan ne zaman güncellenir?

Mevzuatın öngördüğü periyotta ve tesis, personel, yük, ekipman veya risk yapısında önemli değişiklik olduğunda güncellenmelidir.

11. Denetimde yalnız plan mı istenir?

Hayır. Tatbikat, eğitim, risk analizi, ekipman kontrolü ve revizyon kayıtları da incelenebilir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili içerikler: demiryolunda yasak tehlikeli madde, vagon/ekipman uygunsuzluğu ve TMGD hizmeti almama cezası.