Domuz veya Böcek Kaynaklı Yeni Gıda Başvurusu Yapılabilir mi? 2026 Yönetmelik m.7/2
Kısa ve net cevap
Hayır. 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin ikinci fıkrası açık biçimde, domuz ve böcek kaynaklı bir yeni gıda ile ilgili başvuru veya bildirimin kabul edilmeyeceğini ve bu gıdaların yeni gıdalar listesinde yer almayacağını düzenler. Bu hüküm, normal yeni gıda izin prosedürüne başvurularak aşılabilecek bir değerlendirme kriteri değildir; başvuru ve listeleme aşamasında özel bir yasaktır.
Bu nedenle bir ürün 31 Aralık 2025 öncesinde Türkiye’de önemli ölçüde tüketilmemişse ve Yönetmelik m.4/1-h’deki yeni gıda kategorilerinden birine giriyorsa, kaynağının domuz veya böcek olması hâlinde işletme m.9’daki genel izin başvurusunu veya m.13’teki diğer ülkelerden gelen geleneksel gıda bildirim yolunu kullanarak ürünü EK-1’e aldıramaz. Yönetmelik m.7/2, her iki yolu da kaynak bakımından kapatır.
- Yasağın hukuki dayanağı
- Hangi ürünlerde uygulanır?
- Genel izin başvurusu yapılabilir mi?
- Geleneksel gıda bildirimi yapılabilir mi?
- EK-1’e alınabilir mi?
- Kaynak nasıl belirlenir?
- İthal ürünlerde durum
- Tedarikçi kontrolü
- Aroma verici yasağından farkı
- Aykırılığın sonucu
- Sık sorulan sorular
Domuz ve böcek kaynaklı yeni gıda yasağının hukuki dayanağı
Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği 20 Mayıs 2026 tarihli ve 33259 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve aynı gün yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin 7’nci maddesi, bir yeni gıdanın izinli listeye alınabilmesi için genel güvenilirlik ve tüketiciyi koruma koşullarını belirler. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise kaynak bakımından özel ve kesin bir sınır getirir.
m.7/2 hükmüne göre domuz ve böcek kaynaklı bir yeni gıda ile ilgili başvuru/bildirim kabul edilmez ve bu gıdalar yeni gıdalar listesinde yer almaz. Hükmün iki ayrı sonucu vardır. Birincisi, idari başvuru veya bildirim yolu kaynak nedeniyle kapalıdır. İkincisi, ürünün Yönetmelik m.6’daki EK-1 izinli yeni gıdalar listesine eklenmesi mümkün değildir.
Bu düzenleme, m.7/1’deki bilimsel güvenilirlik değerlendirmesinden bağımsız bir kaynak kuralıdır. Ürün hakkında güvenlik çalışması, yabancı ülke izni veya uzun tüketim geçmişi bulunması m.7/2’deki özel yasağı ortadan kaldırmaz.
Yasak hangi ürünlerde uygulanır?
m.7/2 yalnızca Yönetmelik anlamında yeni gıda olan ürünlerde uygulanır. Öncelikle ürünün m.4/1-h kapsamına girip girmediği belirlenmelidir. Yeni gıda; 31 Aralık 2025 öncesinde Türkiye’de insan tüketimine yönelik olarak önemli ölçüde kullanılmayan ve maddede sayılan kategorilerden en az birine giren gıdadır.
Bu kategoriler arasında hayvanlardan veya hayvan kısımlarından oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar; hücre veya doku kültüründen elde edilen ürünler; yeni üretim süreciyle elde edilen gıdalar; yeni moleküler yapıya sahip ürünler ve başka teknik kategoriler bulunur. Domuz veya böcek kaynağı bu kategorilerden biriyle birleştiğinde m.7/2 özel sonucu doğar.
Yeni gıda tanımının 10 kategorisi ve 31 Aralık 2025 ölçütü için Yeni Gıda Nedir? 31 Aralık 2025 Ölçütü ve 10 Kategori rehberimiz incelenebilir.
Bir ürün yeni gıda değilse m.7/2 üzerinden sonuç çıkarılmaz; ancak ürünün başka gıda mevzuatında domuz veya böcek kaynağı bakımından ayrıca yasak veya sınırlı olup olmadığı kontrol edilir. Özellikle aroma vericiler kendi özel Yönetmeliğine tabidir.
Domuz veya böcek kaynaklı yeni gıda için genel izin başvurusu yapılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.9, normal yeni gıda izin prosedürünün başvuru yolunu düzenler. Başvuruda ürünün adı, ayrıntılı açıklaması, üretim süreci, detaylı bileşimi, insan sağlığı açısından güvenilir olduğunu gösteren bilimsel kanıtlar, varsa analiz yöntemleri ile kullanım ve etiket önerileri sunulur.
Ancak m.7/2 özel hüküm olduğundan, domuz veya böcek kaynaklı bir yeni gıda bakımından bu genel başvuru yolu kullanılarak esasa ilişkin bilimsel değerlendirmeye geçilemez. Hüküm başvurunun kabul edilmeyeceğini açıkça belirtir. Dolayısıyla çok kapsamlı güvenlik dosyası hazırlanmış olması, yasağı aşmaz.
İşletmenin bu nedenle başvuru öncesi ilk kontrolü ürün kaynağı üzerinden yapması gerekir. Kaynak domuz veya böcek ise dosya hazırlama, bilimsel çalışma ve idari başvuru maliyetine girilmeden önce m.7/2 sonucu belirlenmelidir.
Diğer ülkeden gelen geleneksel gıda bildirimi yapılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.13, diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdalar için genel izin başvurusuna alternatif bir bildirim yolu öngörür. Bu yol, başka bir ülkede en az 25 yıllık güvenilir tüketim geçmişi bulunan belirli yeni gıdalar için daha özel bir prosedürdür.
m.7/2 yalnız “başvuru”yu değil açıkça “başvuru/bildirim” ifadesini kullanır. Bu nedenle domuz veya böcek kaynaklı yeni gıda, başka bir ülkede 25 yıldan uzun süredir yaygın ve güvenli biçimde tüketilmiş olsa bile m.13 bildirim yoluyla Türkiye’de yeni gıdalar listesine alınamaz.
Yabancı ülkedeki uzun tüketim geçmişi, yalnız Yönetmeliğin izin verdiği diğer geleneksel gıda dosyalarında önem taşır. Kaynak yasağında istisna oluşturmaz.
Domuz veya böcek kaynaklı ürün EK-1 yeni gıdalar listesine alınabilir mi?
Hayır. m.7/2’nin ikinci açık sonucu, bu ürünlerin yeni gıdalar listesinde yer alamamasıdır. Yönetmelik m.6/2 ise sadece EK-1’de yer alan yeni gıdaların listede belirtilen kullanım koşulları ve etiketleme gerekliliklerine uygun olarak piyasaya arz edilebileceğini ve gıdalarda kullanılabileceğini düzenler.
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda sonuç nettir: domuz veya böcek kaynaklı bir ürün Yönetmelik anlamında yeni gıdaysa, m.7/2 nedeniyle EK-1’e giremez; EK-1’de yer alamadığı için m.6/2 çerçevesinde yeni gıda olarak piyasaya arz ve kullanım hakkı doğmaz.
İşletmenin “etikete kaynağını açıkça yazarım” veya “yalnız belirli tüketici grubuna satarım” şeklindeki yöntemleri listeye girememe sonucunu değiştirmez. Etiketleme bir izin alternatifi değildir.
Bir yeni gıdanın domuz veya böcek kaynaklı olduğu nasıl belirlenir?
Kaynak değerlendirmesi yalnız ürünün ticari adına bakılarak yapılamaz. Teknik spesifikasyon, üretim akış şeması, başlangıç materyali, biyolojik kaynak, ekstraksiyon veya kültür ortamı bilgileri ve tedarikçi beyanı birlikte incelenmelidir.
Özellikle ileri işlem görmüş ürünlerde nihai gıdanın görünümü kaynak materyali göstermeyebilir. Protein hidrolizatı, ekstrakt, izole bileşen, hücre kültürü ürünü veya teknik olarak saflaştırılmış bir madde için kaynak bilgisi üretim dosyasından doğrulanmalıdır.
İşletme satın alma şartnamesine ürünün domuz veya böcek kaynaklı olmadığını ve Yeni Gıdalar Yönetmeliği m.7/2’ye aykırı kaynak materyal kullanılmadığını belirten açık tedarikçi garantisi koyabilir. Ancak bu sözleşmesel güvence, işletmenin kendi kontrolünü ortadan kaldırmaz.
Yurt dışında izinli domuz veya böcek kaynaklı yeni gıda Türkiye’ye ithal edilebilir mi?
Ürünün Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri veya başka bir ülkede izinli olması Türkiye’de otomatik piyasa erişimi sağlamaz. Türkiye’de yeni gıda olarak sınıflandırılan ürün için Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği uygulanır.
m.7/2 nedeniyle kaynak domuz veya böcek ise başvuru veya bildirim kabul edilmez ve ürün EK-1’e alınamaz. Bu nedenle yabancı ülke izin belgesi Türk mevzuatındaki kaynak yasağının yerine geçmez.
İthalatçı ürünü sipariş etmeden önce Türkiye’deki statüyü kontrol etmelidir. Sadece gümrük aşamasında kontrol yapılması, depolama, navlun ve sözleşme maliyetleri doğduktan sonra uygunsuzlukla karşılaşılmasına yol açabilir.
Kişisel amaçla yurt dışından takviye edici gıda ve sporcu gıdası getirilmesine ilişkin farklı kurallar için Yurt Dışından Takviye Edici Gıda Getirme 2026 rehberimiz ayrıca incelenebilir.
Gıda işletmesi tedarikçiden hangi belgeleri istemelidir?
Yeni gıda adayında ilk belge güncel teknik spesifikasyondur. Spesifikasyonda ürünün biyolojik kaynağı, üretim yöntemi ve bileşimi açık olmalıdır. İkinci olarak kaynak materyal ve üretim aşamalarını gösteren tedarikçi beyanı alınmalıdır. Üçüncü olarak ürün Türkiye’de yeni gıda statüsündeyse EK-1 liste durumu kontrol edilmelidir.
Tedarikçi “ürün Avrupa’da onaylı” veya “güvenli tüketim geçmişi var” diyorsa bu bilgiler dosyaya eklenebilir; ancak m.7/2 kontrolünü ikame etmez. Kaynak domuz veya böcekse Türkiye’de başvuru/bildirim yolu kapalıdır.
Ürünün kaynağı belirsizse piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışılması gereken statü sorunu doğabilir. Yönetmelik m.5, işletmenin yeni gıda kapsamına girip girmediğinden emin olmadığı ürünü piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışmasını zorunlu kılar.
Yeni gıda yasağı ile aroma verici yasağı aynı şey mi?
Hayır. İki farklı mevzuatta benzer kaynak kısıtlaması vardır ancak hukuki teknikleri farklıdır. Yeni Gıdalar Yönetmeliği m.7/2, domuz ve böcek kaynaklı yeni gıdalara ilişkin başvuru/bildirimin kabul edilmemesini ve bu ürünlerin yeni gıdalar listesine alınmamasını düzenler.
14 Eylül 2026 tarihli Aroma Vericiler Yönetmeliği m.5/1-d ise domuz ve böcek kaynaklı aroma vericilerin, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin ve bunların kaynak materyallerinin gıdalarda kullanılmasını doğrudan yasaklar.
Aroma vericilere ilişkin özel düzenlemenin ayrıntıları için Domuz veya Böcek Kaynaklı Aroma Verici Kullanılabilir mi? yazımıza bakılabilir. Bir ürünün önce hangi mevzuat kapsamına girdiği belirlenmeli, sonra ilgili özel hüküm uygulanmalıdır.
Yasağa rağmen ürün piyasaya arz edilirse ne olur?
Yönetmeliğin 30’uncu maddesi, hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yaptırım uygulanacağını düzenler. EK-1’de bulunması gereken bir yeni gıdanın liste dışında piyasaya arz edilmesi, izin sistemine aykırılık oluşturur.
Somut olayın niteliğine göre idari para cezası yanında ürünün piyasaya arzının durdurulması, piyasadan çekilmesi, geri çağrılması veya diğer resmi kontrol tedbirleri gündeme gelebilir. Hangi yaptırımın uygulanacağı ürünün niteliği ve ihlalin türüne göre belirlenir.
Tedarikçi kaynağı yanlış bildirmişse işletmenin tedarikçiye karşı sözleşmesel hakları ayrıca doğabilir. Ancak tedarikçi hatası, gıdayı piyasaya arz eden işletmenin mevzuat uyum yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İşletmeler için 10 adımlı kaynak kontrolü
- Ürünün Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamına girip girmediğini belirleyin.
- 31 Aralık 2025 öncesi Türkiye’de önemli tüketim geçmişini araştırın.
- Ürünün m.4/1-h’deki hangi kategoriye girdiğini belirleyin.
- Biyolojik kaynak materyali yazılı olarak doğrulayın.
- Domuz veya böcek kaynağı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Kaynak yasağı varsa başvuru/bildirim hazırlamayın.
- Yabancı ülke izin belgesini Türk mevzuatının yerine kullanmayın.
- EK-1 liste kontrolünü güncel metin üzerinden yapın.
- Tedarikçi sözleşmesine kaynak garantisi ve değişiklik bildirim şartı koyun.
- Kaynak veya yeni gıda statüsü belirsizse piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışın.
Resmî kaynaklar
- 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği
- Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2026/3)
- 5996 sayılı Kanun
Sık Sorulan Sorular
1. Domuz kaynaklı yeni gıda için izin başvurusu yapılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.7/2 uyarınca başvuru veya bildirim kabul edilmez.
2. Böcek kaynaklı yeni gıda için izin başvurusu yapılabilir mi?
Hayır. Aynı hüküm böcek kaynaklı yeni gıdalar için de uygulanır.
3. Ürün yabancı ülkede izinliyse Türkiye’de başvuru yapılabilir mi?
m.7/2 kaynak yasağı yabancı ülke izninden bağımsızdır; domuz veya böcek kaynaklı yeni gıda için başvuru/bildirim kabul edilmez.
4. 25 yıllık güvenli tüketim geçmişi varsa geleneksel gıda bildirimi yapılabilir mi?
Hayır. m.7/2 “bildirim”i de açıkça kapsamına alır.
5. Ürün EK-1’e alınabilir mi?
Hayır. m.7/2 bu ürünlerin yeni gıdalar listesinde yer almayacağını düzenler.
6. Etikette kaynağı yazmak yasağı ortadan kaldırır mı?
Hayır. Etiketleme, listeye alınma şartının alternatifi değildir.
7. Ürünün kaynağı nasıl ispatlanır?
Teknik spesifikasyon, başlangıç materyali bilgisi, üretim akış şeması ve tedarikçi beyanı birlikte incelenmelidir.
8. Yeni gıda ile aroma verici yasağı aynı hüküm mü?
Hayır. Yeni gıda m.7/2 başvuru ve listeleme yasağı getirirken Aroma Vericiler Yönetmeliği m.5/1-d doğrudan kullanım yasağı getirir.
9. Ürün yeni gıda değilse m.7/2 uygulanır mı?
m.7/2 Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamındaki yeni gıda başvuru/bildirimlerine ilişkindir. Ancak diğer özel gıda mevzuatındaki kaynak yasakları ayrıca kontrol edilir.
10. Aykırılıkta yaptırım var mı?
Evet. Yönetmelik m.30 uyarınca 5996 sayılı Kanunun ilgili yaptırım hükümleri uygulanır.
11. Tedarikçi kaynağı yanlış bildirirse işletme sorumsuz olur mu?
Hayır. Tedarikçiye karşı özel hukuk hakları doğabilir; ancak işletmenin kendi mevzuat uygunluk kontrolü devam eder.
12. Kaynak belirsizse ne yapılmalıdır?
Teknik dosya tamamlanmalı; ürünün yeni gıda statüsünden emin olunamıyorsa m.5 uyarınca piyasaya arzdan önce Genel Müdürlüğe danışılmalıdır.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu içerik 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin özellikle m.4/1-h, m.6, m.7/2, m.9, m.13 ve m.30 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Domuz ve böcek kaynaklı yeni gıdalarda m.7/2 özel ve açık bir başvuru/bildirim ile listeleme yasağıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
