Duman Dedektörü Uygun Değilse Ne Kullanılır? Isı, Alev ve Alternatif Algılama | BYKHY m.75/4 | 2026
Kısa ve net cevap: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik m.75/4 uyarınca, otomatik yangın algılama sisteminin gerekli olduğu ancak duman algılama cihazlarının kullanımının uygun veya yeterli olmadığı mahallerde sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev veya başka uygun tip yangın algılama cihazı kullanılır. Bu hüküm, duman dedektörünün uygun olmadığı alanı algılama sistemi dışında bırakma izni vermez. Hukuki çözüm, ortam şartına uygun başka algılama teknolojisini seçmek ve sistemi TS EN 54 esaslarıyla projelendirmektir.
m.75/4 neyi düzenler?
Yönetmeliğin 75. maddesi yangın algılama ve uyarı sistemlerinin devreye alınmasını, el ile uyarıyı, otomatik algılama zorunluluğunu ve cihazların yerleşimini düzenler. Dördüncü fıkra, otomatik algılama zorunluluğu bulunan bir mahalde klasik duman algılayıcının teknik olarak uygun olmadığı durumu ayrıca ele alır. Hüküm, böyle bir mahal için sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev veya başka uygun tip algılama cihazının kullanılmasını emreder.
Bu nedenle proje müellifi veya işletme, “burada duman dedektörü yalancı alarm veriyor, o hâlde dedektör koymayalım” sonucuna gidemez. Önce duman algılama teknolojisinin neden uygun veya yeterli olmadığı teknik olarak belirlenir; sonra yangının oluşum ve gelişim karakterine uygun başka algılama türü seçilir. Seçim proje ve cihaz listesinde açıkça gösterilir.
Duman algılayıcının “uygun olmaması” ne demektir?
Duman dedektörleri, ortamdaki yanma ürünlerini algılayarak erken uyarı sağlar. Ancak bazı mahallerde normal işletme koşulları duman benzeri partikül, yoğun buhar, toz, aerosol veya proses çıkışı oluşturabilir. Bu durumda cihaz sürekli yalancı alarm üretebilir veya gerçek yangın sinyalini güvenilir şekilde ayırt edemeyebilir. Böyle bir ortamda duman algılayıcı teknik olarak uygun olmayabilir.
Uygunsuzluk yalnız yalancı alarm sayısıyla değerlendirilmez. Yüksek hava akımı, çok yüksek tavan, hızlı sıcaklık değişimleri, prosesin niteliği veya yangının beklenen gelişim biçimi de algılayıcı seçimini etkileyebilir. Amaç, yangını yeterince erken ve güvenilir biçimde algılayan cihazı seçmektir. Yönetmelik bu nedenle alternatifleri kapalı liste olarak sınırlandırmamış, “başka tip yangın algılama cihazı” ifadesine de yer vermiştir.
Sabit sıcaklık dedektörü ne zaman tercih edilir?
Sabit sıcaklık algılayıcıları, ortam sıcaklığı belirli bir eşik seviyesine ulaştığında alarm üretir. Normal işletmede buhar veya duman benzeri partiküllerin bulunduğu; buna karşılık sıcaklık artışının yangının güvenilir göstergesi olduğu mahallerde tercih edilebilir. Cihazın hangi sıcaklık sınıfında seçileceği mahalin normal çalışma sıcaklığı ve beklenen yangın davranışına göre teknik standartlar çerçevesinde belirlenir.
Sabit sıcaklık dedektörünün tercih edilmesi, otomatik olarak her sıcak veya buharlı mahal için doğru seçim olduğu anlamına gelmez. Normal çalışma sıcaklığı zaten yüksekse yanlış sınıfta seçilen cihaz çok geç alarm verebilir veya istenmeyen alarm üretebilir. Bu nedenle cihazın üretici verileri, TS EN 54 kapsamındaki uygunluğu ve proje tasarım kriterleri birlikte değerlendirilmelidir.
Sıcaklık artış dedektörü nasıl çalışır?
Sıcaklık artış algılayıcısı, ortam sıcaklığının belirli bir hızla yükselmesini yangın belirtisi olarak değerlendirir. Normalde sıcaklığın görece kararlı olduğu ancak yangında hızlı ısınma beklenen alanlarda etkin olabilir. m.75/4 bu cihaz tipini açıkça alternatifler arasında sayar.
Ancak ortamda üretim sürecinin bir parçası olarak hızlı sıcaklık değişimleri yaşanıyorsa sıcaklık artış algılaması da uygun olmayabilir. Cihaz türü seçilirken yalnız yangın senaryosu değil normal işletme senaryosu da incelenmelidir. Uygulamadaki hedef, gerçek yangını erken algılarken normal işletme koşullarını yangın olarak yorumlamayan dengeli bir sistem kurmaktır.
Alev dedektörü hangi mahallerde kullanılır?
Alev algılayıcıları, yangındaki optik radyasyonu belirli spektral özellikler üzerinden algılar. Hızlı alev gelişimi beklenen, duman veya sıcaklık algılamasının yeterince erken sonuç vermeyebileceği bazı endüstriyel veya yüksek tehlikeli uygulamalarda tercih edilebilir. Yönetmelik m.75/4 alev algılayıcıyı açıkça sayılan alternatiflerden biri olarak kabul eder.
Alev dedektörünün görüş alanı, fiziksel engeller ve ortamda bulunan ışınım kaynakları tasarımda dikkate alınmalıdır. Cihazın kör noktalar bırakmaması ve normal proses ışınımlarından etkilenmemesi gerekir. Bir alev dedektörünün yalnız yüksek riskli olarak adlandırılan her alana otomatik biçimde uygun kabul edilmesi doğru değildir; teknik analiz şarttır.
Tozlu ortamlarda duman dedektörü zorunlu mu?
Otomatik algılama zorunluluğu bulunan tozlu bir mahalde duman dedektörü normal işletme tozlarından etkilenebiliyorsa m.75/4 alternatif algılama tiplerinin değerlendirilmesine imkân verir. Ancak tozlu olduğu için mahali tamamen algılama sisteminden çıkarmak Yönetmeliğin yaklaşımına uygun değildir. Yangının nasıl gelişeceği ve hangi fiziksel belirtinin en güvenilir biçimde algılanacağı incelenmelidir.
Depo, üretim alanı veya proses mahallinde toz yoğunluğu zaman içinde değişiyorsa cihaz seçiminin işletme koşullarına dayanması gerekir. Filtreleme, bakım sıklığı ve cihazın kirlenme takibi de sistemin güvenilirliğini etkiler. Seçilen dedektörün periyodik test ve bakıma erişilebilir olması m.75/6 gereğidir.
Buharlı alanlarda ne yapılır?
Yoğun su buharı bazı optik duman algılayıcılarında yalancı alarma neden olabilir. Böyle bir mahal otomatik algılama kapsamındaysa, buharın normal işletmenin parçası olup olmadığı ve yangın sırasında hangi belirtinin daha güvenilir olacağı değerlendirilir. Sabit sıcaklık veya başka uygun teknoloji tercih edilebilir.
Ancak banyo, mutfak, proses odası veya nemli hacim gibi genel etiketler tek başına cihaz türünü belirlemez. Her alanın hacmi, havalandırması, normal sıcaklığı, buhar oluşumu ve yangın yükü farklıdır. Proje kararının teknik gerekçesi bulunmalıdır.
Mutfaklarda hangi algılama sistemi seçilir?
Mutfaklarda pişirme buharı ve normal duman oluşumu klasik duman dedektörünün yalancı alarm riskini artırabilir. Otomatik algılama zorunluluğu bulunan bir binadaki mutfakta m.75/4 uyarınca uygun alternatif cihaz değerlendirilir. Isı algılama veya teknik projeye uygun başka bir algılayıcı kullanılabilir.
Mutfak davlumbazı veya özel söndürme sistemi bulunması, yangın alarm entegrasyonunun göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. Sabit söndürme sisteminin devreye girmesinin alarm sistemi tarafından izlenmesi gereken hâller m.75/8 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Cihazlar birbirini tamamlayan güvenlik katmanlarıdır.
Otoparklarda cihaz seçimi nasıl yapılır?
Kapalı otoparklardaki egzoz gazı, hava hareketi ve çevresel koşullar algılama tekniğini etkileyebilir. Binada otomatik algılama zorunluluğu varsa otopark mahali de proje kapsamında uygun cihaz türüyle korunur. Duman algılama cihazının uygunluğu teknik standart ve proje şartlarıyla değerlendirilir.
Otoparkta sprinkler bulunması hâlinde m.75/7’nin sprinkler su akış sinyalinin alarm sistemine bağlanmasına ilişkin hükmü de uygulanır. Sprinkler bulunan mahal, sıcaklık algılayıcıları bakımından özel kurala tabi olabilir; fakat bu durum yangın alarm sisteminin bütünüyle kaldırıldığı anlamına gelmez.
Yüksek tavanlı alanlarda hangi yöntem uygulanır?
Yüksek tavan, dumanın dedektöre ulaşma süresini ve dağılım biçimini etkileyebilir. Bu nedenle cihaz tipi ve yerleşimi TS EN 54-14 ile uygun teknik standartlara göre hesaplanmalıdır. Yüksek tavanlı bir depoda veya endüstriyel yapıda standart bir noktasal duman dedektörünün yeterliliği teknik olarak incelenir; gerekiyorsa başka algılama teknolojisi seçilir.
Seçilen cihazın bakım erişimi de unutulmamalıdır. m.75/6 bütün algılama cihazlarının periyodik test ve bakım için ulaşılabilir olmasını şart koşar. Yüksek tavanlı mahalde bakım yöntemi proje aşamasında planlanmazsa sistem işletme döneminde test edilemez hâle gelebilir.
Alternatif algılama seçimi belgelendirilmeli mi?
Yönetmelik özel bir form adı öngörmese de, duman dedektörünün neden uygun olmadığı ve hangi alternatifin neden seçildiği yangın alarm projesinde ve teknik hesaplarda gösterilmelidir. Cihaz tipi, mahal adı, adres kodu ve ilgili standart bilgisi cihaz listesinde bulunmalıdır. Bu kayıt denetim ve bakım sürecinde teknik kararın izlenmesini sağlar.
İşletme sırasında normal koşullar değişirse seçim yeniden değerlendirilmelidir. Örneğin daha önce tozlu üretim yapılan mahal ofise dönüştürülmüş veya tam tersine üretim alanına çevrilmişse eski algılama tipi yeni kullanım için uygun olmayabilir. Kullanım değişikliği alarm projesine işlenmelidir.
Alternatif dedektörler TS EN 54 sisteminden bağımsız mı?
Hayır. Yönetmelik m.74/1, yangın algılama sisteminin ve parçalarının TS EN 54’e uygun olarak üretilmesini, tasarlanmasını, tesis edilmesini ve işletilmesini şart koşar. m.75/5 de algılayıcı yerleşiminde TS EN 54-14’e açıkça atıf yapar. Dolayısıyla alternatif cihaz seçimi sistemin standart uygunluğu dışına çıkma yetkisi vermez.
Panel, algılayıcı, modül, kablolama, güç kaynağı ve alarm senaryosu bir bütün olarak çalışmalıdır. Seçilen cihaz alarm paneliyle uyumlu olmalı ve sistem kabul testlerinde doğru adres ve doğru alarm senaryosuyla çalıştığı doğrulanmalıdır.
Sprinkler varsa sıcaklık artış algılayıcısı gerekir mi?
m.75/7 uyarınca otomatik yağmurlama sistemi bulunan mahaller otomatik sıcaklık algılayıcılarıyla donatılmış gibi işlem görür ve bu mahallerde otomatik sıcaklık artış algılayıcılarının kullanılması mecburi değildir. Bunun için her zon hattındaki su akış anahtarlarının kontak çıkışları yangın alarm sistemine bağlanır.
Bu hüküm, duman veya başka algılama cihazlarının bütün durumlarda gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hangi algılayıcıların gerekli olduğu binanın Ek-7 kapsamı, mahal özellikleri, yangın senaryosu ve standart tasarım kriterleriyle birlikte değerlendirilir.
Gazlı ve kuru kimyevi söndürme sistemleriyle entegrasyon
m.75/8, gazlı söndürme, kuru kimyevi tozlu söndürme ve benzeri sabit söndürme sistemlerinin devreye girdiğinin yangın alarm sistemi tarafından otomatik olarak algılanmasını düzenler. Bir mahalde duman dedektörü yerine farklı algılama teknolojisi kullanılması, sabit söndürme sisteminin alarm entegrasyonunu ortadan kaldırmaz.
Özellikle hassas ekipman odalarında algılama ve söndürme senaryosu birlikte tasarlanmalıdır. Ön alarm, tahliye uyarısı, söndürme boşaltımı ve arıza sinyallerinin hangi sırayla çalışacağı proje dokümanlarında belirlenmelidir.
Algılayıcının bakım için ulaşılabilir olması
m.75/6’nın erişilebilirlik şartı cihaz türünden bağımsızdır. Duman, ısı veya alev algılayıcısı fark etmeksizin bütün cihazlar periyodik test ve bakım için ulaşılabilir olmalıdır. Alev dedektörünün görüş alanı kapatılmamalı, ısı dedektörünün çevresi sonradan yapılan kaplamalarla bozulmamalı ve cihazlar fiziksel olarak test edilebilir durumda tutulmalıdır.
Bakım sözleşmesinde cihaz bazlı kontrol listesi kullanılması, her cihazın tarih, adres ve test sonucu ile izlenmesini kolaylaştırır. Çalışmayan veya erişilemeyen cihaz gecikmeden düzeltilmelidir.
Algılama sistemi devre dışı kalırsa
Yönetmelik m.74/3, yangın uyarı sistemi herhangi bir sebeple devre dışı kaldığında sistem yeniden çalışır duruma getirilinceye kadar korumasız kalan bölgelerde ilave güvenlik personeliyle denetim yapılmasını ve gerekli tedbirlerin alınmasını zorunlu tutar. Bu kural alternatif algılayıcı kullanılan mahaller için de aynen geçerlidir.
Arıza veya bakım nedeniyle bir cihaz grubu devre dışı bırakılmışsa hangi mahallerin korumasız kaldığı açıkça belirlenmelidir. Geçici tedbir kalıcı onarımın yerine geçmez; sistem onarıldıktan sonra fonksiyon testleriyle yeniden devreye alınmalıdır.
Periyodik test ve bakım sorumluluğu
m.84 uyarınca yangın algılama ve uyarı sistemleri, bina sahibi ve yöneticinin veya sorumluluğu yazılı olarak devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında ilgili standartların gerektirdiği periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulur. Alternatif algılayıcı seçilmiş olması bu sorumluluğu değiştirmez.
Bakımda cihazın alarm üretmesi kadar çevresel koşulların değişip değişmediği de kontrol edilmelidir. Bir proses değişikliği eski cihaz tipini uygunsuz hâle getirmişse yalnız cihazı temizlemek yeterli değildir; proje yeniden değerlendirilmelidir.
En sık yapılan hatalar
Birinci hata, duman dedektörü yalancı alarm verdiği için cihazı tamamen iptal etmektir. İkinci hata, bütün buharlı veya tozlu mahallerde otomatik olarak aynı ısı dedektörünü kullanmaktır. Üçüncü hata, alternatif cihazın panel entegrasyonunu ve standart uygunluğunu kontrol etmemektir. Dördüncü hata, cihazın bakım erişimini planlamamaktır.
Beşinci hata, kullanım değiştiği hâlde eski cihaz tipini aynen bırakmaktır. Altıncı hata, sprinkler bulunan her mahalde bütün algılayıcıların gereksiz olduğunu varsaymaktır. Yedinci hata, gazlı söndürme sistemi aktivasyonunu alarm paneline bağlamamaktır. Sekizinci hata, alternatif seçim gerekçesini proje kayıtlarında göstermemektir.
İç bağlantılar ve resmî kaynaklar
Dedektörlerin hangi odalara yerleştirileceğini ve “bütün mahaller” kuralını Yangın Dedektörü Hangi Odalara Konur? yazımızda; otomatik algılama sisteminin hangi binalarda zorunlu olduğunu Ek-7 Otomatik Yangın Algılama Rehberi içinde ele aldık.
Mevzuat uygulamasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu ve yürürlükteki Yönetmelik hükümleri esas alınmalıdır. Değişiklik metinlerine Resmî Gazete üzerinden erişilebilir.
Sık sorulan sorular
Duman dedektörü uygun değilse cihaz hiç konulmayabilir mi?
Hayır. m.75/4 uygun veya yeterli olmayan duman algılama yerine sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev veya başka uygun algılayıcının kullanılmasını öngörür.
Isı dedektörü her mutfakta zorunlu mu?
Yönetmelik bütün mutfaklar için tek cihaz tipi belirlemez. Mahalin koşullarına ve otomatik algılama zorunluluğuna göre uygun cihaz teknik olarak seçilir.
Tozlu depoda duman dedektörü yerine ne kullanılabilir?
Duman algılama uygun değilse m.75/4 kapsamındaki ısı, alev veya başka uygun teknoloji proje koşullarına göre seçilebilir.
Buharlı mahal algılama sistemi dışında bırakılabilir mi?
Otomatik algılama kapsamındaki mahal, yalnız duman dedektörü uygun olmadığı için sistem dışına çıkarılamaz; uygun alternatif cihaz değerlendirilir.
Alev dedektörü her yüksek tehlikeli yerde zorunlu mu?
Hayır. Cihaz türü beklenen yangın karakteri ve mahal koşullarına göre seçilir.
Sprinkler varsa sıcaklık artış dedektörü gerekir mi?
m.75/7’deki şartlar sağlandığında sprinkler bulunan mahaller sıcaklık algılayıcıyla donatılmış gibi işlem görür ve sıcaklık artış algılayıcısı mecburi değildir.
Alternatif dedektöre bakım için erişmek zorunlu mu?
Evet. m.75/6 bütün algılama cihazları için periyodik test ve bakım erişimini şart koşar.
Alternatif cihaz TS EN 54’e uygun olmalı mı?
Evet. Yangın algılama sistemi ve parçaları m.74/1 uyarınca TS EN 54’e uygun şekilde tasarlanmalı, tesis edilmeli ve işletilmelidir.
Sistem arızalandığında ne yapılır?
m.74/3 uyarınca korumasız bölgelerde sistem düzelene kadar ilave güvenlik personeliyle denetim ve gerekli geçici tedbirler uygulanır.
Yalancı alarm nedeniyle dedektör kapatılabilir mi?
Yalancı alarm tekrarları işletme bakımından önemli bir sorundur; ancak çözüm algılama zonunu kalıcı olarak kapatmak veya cihazı devre dışı bırakmak değildir. Önce yalancı alarmın kaynağı tespit edilir. Cihaz tipi ortam için uygunsuzsa m.75/4 çerçevesinde uygun alternatif algılama teknolojisine geçilir; kirlenme, yanlış konum veya bakım eksikliği varsa bunlar giderilir. Sistem değişikliği proje kayıtlarına işlenmeli ve yeni cihaz fonksiyon testinden geçirilmelidir.
Bir zonun geçici olarak devre dışı bırakılması gerektiğinde m.74/3’teki korumasız alan tedbirleri uygulanır. Korumasız kalan bölgede ilave güvenlik personeliyle denetim yapılır ve gerekli tedbirler alınır. Bu geçici düzenleme, arızalı veya uygunsuz sistemin normal işletme koşulu hâline getirilmesine izin vermez.
Sonuç
Duman dedektörünün teknik olarak uygun veya yeterli olmaması otomatik algılama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. BYKHY m.75/4 açık biçimde sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev veya başka uygun tip algılama cihazının kullanılmasını öngörür. Cihaz seçimi mahalin normal işletme koşulları ve yangın senaryosuna göre yapılmalı; TS EN 54 uyumu, panel entegrasyonu, bakım erişimi ve periyodik test sorumluluğu korunmalıdır. Yalancı alarmın çözümü sistemi kapatmak değil, doğru algılama teknolojisini seçmektir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
