Ebeveyn Cezaevinde Hükümlüyse Çocuk Pasaportu Nasıl Alınır? TMK 407 Değişikliği | 2026
Kısa ve Net Cevap
Ebeveyn cezaevinde hükümlü bulunuyorsa Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 2026 güncel pasaport uygulaması, diğer ebeveynin muvafakatiyle çocuk pasaport başvurusunun yapılmasını ve hükümlü ebeveynin durumunu gösteren cezaevi savcılığı yazısının ibrazını öngörmektedir. Pasaport bakımından temel hüküm 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.17/C‘dir.
Ancak önemli bir mevzuat güncellemesi vardır: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.407, 7499 sayılı Kanun m.5 ile 12 Mart 2024’te değişmiştir. Artık her hükümlü sırf hapis cezası nedeniyle otomatik olarak kısıtlanmış sayılmaz. Kesinleşmiş hapis cezası infaz edilen ergin kişi isteği üzerine kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir; toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasında ise gerekli görülürse isteği olmaksızın kısıtlama kararı verilebilir. Bu nedenle NVI’nin pasaport uygulaması ile TMK m.407’nin güncel metni ayrı ayrı ve birlikte okunmalıdır.
NVI Hükümlü Ebeveyn İçin Hangi Pasaport Prosedürünü Uyguluyor?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel Pasaport Hizmetleri SSS’sinde “Ebeveynlerden herhangi birisinin hükümlü olması halinde çocukların pasaport başvurusu nasıl yapılır?” sorusuna özel cevap verilmektedir. Resmî açıklamada diğer ebeveyn tarafından başvuru yapılacağı ve hükümlü ebeveynin durumunu belirtir cezaevi savcılığı yazısının getirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
NVI’nin İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatında da evli ebeveynlerden birinin cezaevinde hükümlü olduğuna dair yazılı belgenin ibraz edilmesi halinde diğer ebeveynin muvafakati doğrultusunda işlem tesis edileceği düzenlenmiştir. Bu, pasaport idaresinin somut işlemde aradığı belge setini gösterir.
Bu uygulama, tutuklu ebeveyn için öngörülen yöntemden farklıdır. Tutuklu ebeveynin muvafakati ayrıca aranırken hükümlü ebeveyn dosyasında NVI diğer ebeveynin muvafakati ve hükümlülük durumunu gösteren resmî yazı üzerinden işlem yapmaktadır.
TMK m.407’nin 2026’da Geçerli Metni Nedir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.407, 7499 sayılı Kanunun 5. maddesiyle 2 Mart 2024 tarihinde değiştirilmiş ve değişiklik 12 Mart 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Güncel hükme göre kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır.
Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi, isteği olmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülürse kısıtlanabilir. İnfaz makamı hapis cezasının infazına başlandığını derhal vesayet makamına bildirir; vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler.
Bu nedenle 2024 öncesindeki “bir yıl veya daha uzun hapis cezasına mahkûm olan her ergin otomatik kısıtlanır” yaklaşımı artık yürürlükteki TMK m.407 değildir. Güncel içerikte bu değişikliğin dikkate alınması gerekir.
TMK 407 Değişikliği Çocuk Pasaportunu Nasıl Etkiler?
NVI’nin çevrimiçi SSS’sinde hükümlüler için hâlen “kısıtlı kişiler” ifadesi kullanılmaktadır. Buna karşılık güncel TMK m.407 her hükümlünün otomatik kısıtlanmasını öngörmemektedir. Bu nedenle iki farklı norm/uygulama düzlemi ayrılmalıdır: birincisi vesayet hukukunda hükümlünün gerçekten kısıtlanmış olup olmadığı; ikincisi pasaport idaresinin hükümlü ebeveyn bulunan dosyada hangi belgeleri istediği.
Pasaport başvurusunda NVI’nin resmî işlem talimatı fiilen uygulanır: hükümlülük durumunu gösteren cezaevi savcılığı yazısı ve diğer ebeveynin muvafakati hazırlanır. Ancak somut dosyada vesayet mahkemesi tarafından ayrıca kısıtlama veya kayyım/vasi kararı verilmişse bu kararın kapsamı da göz ardı edilmez.
Bu ayrım özellikle hukukî içerik bakımından önemlidir. “Hükümlü olan herkes otomatik kısıtlıdır” şeklinde genel cümle artık güncel TMK m.407 ile örtüşmez. Buna rağmen NVI’nin çocuk pasaportu prosedüründe hükümlü ebeveyne ilişkin özel işlem kuralı devam etmektedir.
Cezaevi Savcılığı Yazısında Ne Bulunmalıdır?
NVI, hükümlü ebeveynin durumunu gösteren cezaevi savcılığı yazısı istemektedir. Yazı hükümlünün ceza infaz kurumunda kesinleşmiş cezasının infazı nedeniyle bulunduğunu ve statüsünü tereddütsüz göstermelidir. Başvuru merkezinin kişinin tutuklu mu hükümlü mü olduğunu doğru ayırt edebilmesi önemlidir.
Yazının güncel olması, ilgili ceza infaz kurumu/savcılığınca resmî biçimde düzenlenmesi ve kişinin kimlik bilgilerini içermesi gerekir. Salt cezaevi ziyaret belgesi, UYAP ekran görüntüsü veya mahkûmiyet kararının fotokopisi NVI’nin “cezaevi savcılığı yazısı” talebinin yerine geçmeyebilir.
Başvuru tarihine yakın güncel belge alınması, statünün infaz sırasında değişmiş olması riskini azaltır. Şartla tahliye, denetimli serbestlik veya infaz kurumundan çıkış gerçekleşmişse artık “cezaevinde hükümlü” prosedürü aynı şekilde uygulanmayabilir.
Diğer Ebeveynin Muvafakati Nasıl Verilir?
Hükümlü ebeveyn dışında kalan anne veya baba çocukla birlikte pasaport başvurusuna gider. Yasal temsilci başvuru merkezinde hazırsa muvafakat görevli önünde alınabilir. Başvuruya gelemiyorsa noter muvafakatı gibi genel kurallar uygulanır.
Başvuru yapan ebeveynin yalnızca kendi kimliğiyle gitmesi yeterli değildir; hükümlülük durumunu gösteren cezaevi savcılığı yazısı da dosyada bulunmalıdır. NVI’nin özel prosedürü bu iki unsuru birlikte arar.
Anne ve baba boşanmış ve velayet zaten hükümlü olmayan ebeveyne kesinleşmiş kararla verilmişse velayet sahibinin muvafakati genel kural gereği yeterlidir. Buna rağmen hükümlülük yazısının gerekip gerekmediği somut başvuru merkezinin dosya durumuna göre kontrol edilir; velayet kararı öncelikli kanuni temsil belgesidir.
Tutuklu Ebeveyn ile Hükümlü Ebeveyn Neden Ayrı İşlem Görür?
Tutuklu kişi hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmayabilir; tutukluluk ceza muhakemesinde geçici bir koruma tedbiridir. NVI bu nedenle tutuklu ebeveynin çocuk pasaportuna açık muvafakatını arar. Muvafakat cezaevi müdürlüğünce düzenlenip savcılıkça onaylanabilir veya noterce hazırlanabilir.
Hükümlü ebeveyn ise kesinleşmiş hapis cezasının infazı nedeniyle cezaevindedir. NVI hükümlü ebeveyn bulunan dosyada diğer ebeveynin muvafakatını ve cezaevi savcılığı yazısını esas alır. Bu iki prosedürün karıştırılması eksik belge sorununa yol açabilir.
Tutuklu ebeveyn için ayrıntılı rehber tutuklu ebeveyn çocuk pasaportu sayfasında ayrı olarak açıklanmıştır.
Boşanma ve Velayet Kararı Varsa Hangi Kural Uygulanır?
Anne ve baba boşanmışsa pasaport bakımından temel ölçüt velayet yetkisidir. Kesinleşmiş mahkeme kararında velayet hükümlü olmayan ebeveyne verilmişse o ebeveynin muvafakati yeterlidir. Boşanma kararı kesinleşmemişse veya velayet hükmü yoksa farklı muvafakat kuralları uygulanır.
Boşanma davası devam ederken mahkeme geçici velayeti hükümlü olmayan ebeveyne bırakmışsa ara karar pasaport işlemi bakımından esas alınabilir. Geçici velayet hükümlü ebeveyne verilmişse infaz ve vesayet durumunun ayrıca incelenmesi gerekir.
Kararda velayet hiç düzenlenmemişse NVI genel olarak iki ebeveyn muvafakatını arar; ancak hükümlü ebeveyne ilişkin özel pasaport talimatı ve güncel vesayet kararı birlikte değerlendirilmelidir.
Hükümlü Hakkında Gerçekten Kısıtlama Kararı Verilmişse Ne Olur?
2024 sonrası TMK m.407 uyarınca hükümlü kişi mahkeme kararıyla kısıtlanmış veya kendisine kayyım atanmış olabilir. Böyle bir karar varsa kararın kapsamı dikkatle okunur. Vasi veya kayyımın yetkileri, velayet yetkisinin kullanımını otomatik olarak aynı biçimde değiştirmeyebilir; çocuk üzerindeki temsil yetkisi aile hukuku ve vesayet kararının kapsamıyla birlikte değerlendirilir.
Kısıtlama kararı kişinin belirli malvarlığı ve kişilik işlerini etkiler. Çocuk adına pasaport muvafakatı gibi aile hukuku işlemlerinde hangi kişinin yetkili olduğu karar metninden ve ilgili mahkeme hükümlerinden belirlenmelidir. NVI yalnız kişinin “hükümlü” olduğunu değil, somut dosyadaki temsil durumunu da değerlendirebilir.
Bu nedenle hükümlü hakkında ayrıca vesayet mahkemesi kararı varsa yalnız cezaevi savcılığı yazısına dayanarak işlem planlanmamalı; vesayet kararının güncel örneği de dosyaya alınmalıdır.
Çocuk Pasaport Başvurusuna Gelmek Zorunda mı?
Evet. Pasaport başvuruları yaş ayrımı olmaksızın şahsen yapılır. Hükümlü olmayan ebeveyn çocukla birlikte nüfus müdürlüğüne gider. Çocuğun kimliği ve biyometrik fotoğrafı başvuru sırasında kontrol edilir.
Her iki ebeveynin de başvuruya gelememesi halinde çocuk ergin bir kişiyle başvurabilir. Bu durumda kanuni temsilcinin pasaport muvafakatı ve başvuru işlemlerini yürütecek ergin kişiye verilen vekâletname ayrıca gerekir.
Hükümlü ebeveynin cezaevinde olması çocuğun şahsen başvuru zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Cezaevi savcılığı yazısı yalnız ebeveynin özel statüsünü belgelendirir.
Her Yeni Pasaport Başvurusunda Belge Yenilenir mi?
NVI her pasaport başvurusu için ayrı muvafakat arar. Hükümlü ebeveynin cezaevindeki statüsü de başvuru tarihindeki güncel haliyle belgelenmelidir. Eski başvurudan kalan savcılık yazısına güvenilmemelidir.
Pasaport yenileme, kayıp veya çalıntı nedeniyle yeni cüzdan düzenlenmesi yeni başvurudur. Hükümlülük devam ediyorsa güncel cezaevi savcılığı yazısı ve diğer ebeveynin muvafakati yeniden hazırlanır.
Hükümlünün cezası bitmiş, denetimli serbestliğe ayrılmış veya cezaevinden çıkmış olması halinde artık NVI’nin “cezaevinde hükümlü” prosedürü uygulanmadan önce yeni statü kontrol edilir.
Sık Yapılan Hukuki ve Uygulama Hataları
Birinci hata, 2024 öncesindeki TMK m.407 metnini güncel sanarak “hapis cezası alan herkes otomatik kısıtlıdır” demektir. İkinci hata, tutuklu ve hükümlü ebeveyn prosedürlerini karıştırmaktır. Üçüncü hata, cezaevi savcılığı yazısı yerine mahkûmiyet kararının fotokopisini sunmaktır.
Dördüncü hata, boşanma veya geçici velayet kararını kontrol etmeden yalnız infaz durumuna bakmaktır. Beşinci hata, eski pasaport dosyasındaki muvafakat ve savcılık yazısını yeni başvuruda kullanmaya çalışmaktır.
Doğru işlem için güncel TMK m.407, NVI’nin özel pasaport talimatı, çocuğun velayet durumu ve hükümlünün güncel infaz statüsü birlikte kontrol edilmelidir.
Hükümlü Ebeveyn Dosyası İçin Kontrol Listesi
- Çocuğun kimliği ve biyometrik fotoğrafı.
- Varsa eski pasaport.
- Hükümlü ebeveynin statüsünü gösteren güncel cezaevi savcılığı yazısı.
- Başvuru yapan diğer ebeveynin kimliği ve muvafakati.
- Boşanma varsa kesinleşmiş velayet kararı.
- Dava sürüyorsa geçici velayet ara kararı.
- Hükümlü hakkında varsa vesayet/kısıtlama/kayyım kararı.
- Yeni başvuruya özgü güncel belgeler.
- Her iki ebeveyn gelemiyorsa refakat edecek kişi için vekâlet.
- Başvuru randevusu ve harç/defter bedeli belgeleri.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 4721 sayılı TMK m.407 ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu
- 12 Mart 2024 Resmî Gazete – 7499 sayılı Kanun
- Nüfus ve Vatandaşlık İşleri – Pasaport Hizmetleri SSS
Sık Sorulan Sorular
Eşim hükümlü ve cezaevinde; çocuğa pasaport alabilir miyim?
Evet. NVI diğer ebeveynin muvafakati ve hükümlülük durumunu gösteren cezaevi savcılığı yazısıyla işlem öngörmektedir.
Hükümlü ebeveynin ayrıca muvafakati gerekir mi?
NVI’nin hükümlü ebeveyne ilişkin özel uygulamasında diğer ebeveynin muvafakati ve savcılık yazısı esas alınır.
Her hükümlü otomatik kısıtlı mıdır?
Hayır. TMK m.407, 2024’te değişmiştir; otomatik kısıtlama sistemi kaldırılmıştır.
Beş yıl veya daha fazla cezada otomatik kısıtlama var mı?
Hayır. Güncel TMK m.407, gerekli görülmesi halinde mahkemece kısıtlama kararı verilebileceğini düzenler.
Tutuklu eş için aynı kural mı uygulanır?
Hayır. Tutuklu ebeveynin kendi pasaport muvafakati ayrıca aranır.
Boşanmış ve velayet bendeyse cezaevi savcılığı yazısı yine gerekir mi?
Kesinleşmiş velayet kararı kanuni temsil yetkisini belirler; başvuru merkezi dosyadaki statüye göre ek belge isteyebilir.
Eski savcılık yazısı yeni pasaportta kullanılabilir mi?
Güncel infaz statüsü ve yeni başvuru nedeniyle yeni belge hazırlanması gerekir.
Çocuk başvuruya gelmek zorunda mı?
Evet. Çocuklar da pasaport başvurusuna şahsen katılır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.17/C, NVI’nin hükümlü ebeveyne ilişkin güncel pasaport uygulaması ve 7499 sayılı Kanunla 2024’te değiştirilen TMK m.407’nin yürürlükteki metni birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.
Türkiye’deki pasaport, velayet ve ceza infaz bağlantılı aile hukuku işlemleri Mersin’den Türkiye genelindeki dosyalar bakımından takip edilmektedir.
Son mevzuat ve resmî uygulama kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
