EPDK Piyasa Bozucu Davranışı Re’sen, İhbar veya Şikâyet Üzerine İnceleyebilir mi? | Yönetmelik m.12/1 (2027)
Kısa ve net cevap: Evet. Yönetmelik m.12/1, EPDK’nın Yönetmelik kapsamındaki piyasa bozucu davranışlara ilişkin gözetim ve denetim faaliyetlerini re’sen, ihbar veya şikâyet üzerine yürütebileceğini düzenler. Bu nedenle Kurumun inceleme başlatması için mutlaka piyasa işletmecisinin bildirimini veya belirli bir kişinin şikâyetini beklemesi gerekmez. EPDK kendi gözetim verileri, piyasa hareketleri veya başka yasal kaynaklardan edindiği bilgiler üzerinden re’sen harekete geçebilir. İhbar veya şikâyet de denetimi tetikleyebilir; ancak başvuru yapılmış olması ihlalin kesinleştiği anlamına gelmez. Kurum olguları m.12/2’deki geniş bilgi, belge, sistem ve yerinde inceleme yetkileriyle araştırır.
- m.12/1’in hukuki dayanağı
- Re’sen inceleme nedir?
- İhbar üzerine inceleme
- Şikâyet üzerine inceleme
- İhbar ile şikâyet farkı
- Piyasa işletmecisi bildiriminin rolü
- Piyasa katılımcısının m.10/c bildirimi
- İnceleme hangi fiilleri kapsar?
- İnceleme başlatılması ihlal demek mi?
- Şirketin ilk yapması gerekenler
- Delil ve veri muhafazası
- m.12/2 yetkileriyle bağlantı
Yürürlük tarihi ve resmî kaynak
Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 23 Mayıs 2026 tarihli değişiklikle yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak değiştirildi. m.12/1’deki re’sen, ihbar veya şikâyet üzerine gözetim ve denetim yetkisi bu tarihten itibaren yeni düzenleme çerçevesinde uygulanacaktır.
Resmî metin için 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete, EPDK’nın mevzuat sayfası için EPDK Yönetmelik sayfası ve yürürlük değişikliği için 23 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır.
EPDK’nın re’sen inceleme yetkisi ne demektir?
Re’sen inceleme, Kurumun dışarıdan başvuru beklemeksizin kendi görev ve yetkisi kapsamında harekete geçebilmesidir. EPDK gerçek zamanlı piyasa/sistem verisinde olağandışı davranış tespit edebilir, piyasa işletmecisinin gözetim verilerini analiz edebilir veya kamuya açık bir gelişmenin fiyat/işlem etkisini incelemeye değer bulabilir.
Bu yetki piyasa gözetiminin pasif olmamasını sağlar. Kurum yalnız şikâyet geldiğinde çalışan bir mekanizma değildir; piyasa bütünlüğünü korumak için kendi inisiyatifiyle denetim başlatabilir.
Re’sen inceleme hangi verilerden doğabilir?
m.11/5 uyarınca EPDK piyasa ve sistem işletmecilerinin sahip olduğu verilere sürekli ve gerçek zamanlı erişebilir. Fiyat, hacim, teklif, iptal, hesap davranışı, sistem kısıtı veya dâhilî bilgi açıklamasıyla ilgili olağandışı örüntüler Kurumun dikkatini çekebilir.
Ayrıca Kurumun önceki denetimlerinden, başka mevzuat süreçlerinden veya kamuya açık bilgilerden elde ettiği veriler de somut inceleme ihtiyacı doğurabilir. Hangi kaynak kullanılırsa kullanılsın nihai değerlendirme somut delillere dayanmalıdır.
İhbar nedir?
İhbar, piyasa bozucu davranış olabileceğine ilişkin bilgi veya iddianın EPDK’ya ulaştırılmasıdır. İhbar çalışan, piyasa katılımcısı, başka kurum veya üçüncü kişi kaynaklı olabilir. m.12/1 ihbarı gözetim ve denetim başlatabilecek açık tetikleyicilerden biri olarak sayar.
İhbar içeriğinin güvenilirliği, somutluğu ve doğrulanabilirliği Kurum tarafından değerlendirilir. Her ihbarın doğru olduğu varsayılmaz; ancak somut ve doğrulanabilir bilgi içeriyorsa inceleme için önemli başlangıç noktasıdır.
Şikâyet nedir?
Şikâyet, belirli kişi veya piyasa davranışından etkilendiğini düşünen veya mevzuata aykırılık iddiası bulunan kişinin Kuruma başvurmasıdır. m.12/1 şikâyeti de denetim tetikleyicisi olarak kabul eder.
Şikâyette fiyat, işlem, piyasa kuralı, dâhilî bilgi açıklaması veya başka somut olay anlatılabilir. Başvurunun sonuç doğurması için Kurumun maddi veriyi incelemesi gerekir; şikâyet tek başına yaptırım kararı değildir.
İhbar ile şikâyet arasında ne fark vardır?
Yönetmelik iki kavramı ayrı ayrı sayar ancak bu madde içinde ayrıntılı usul tanımı yapmaz. Genel olarak ihbar, ihlale ilişkin bilginin Kuruma aktarılmasını; şikâyet ise başvurucunun belirli olay veya davranış hakkında inceleme talebini ifade edebilir.
Her iki durumda da EPDK bağımsız denetim yapar. Başvurucunun olay hakkındaki değerlendirmesi Kurumu bağlamaz; Kurum delilleri kendi mevzuat yetkisiyle toplar.
Piyasa işletmecisinin m.11/3 bildirimi EPDK incelemesini tetikler mi?
Evet. m.11/3 piyasa işletmecisinin gözetim bulguları ve şüpheli durumları EPDK’ya ivedilikle bildirmesini zorunlu kılar. Bu bildirim Kurumun m.12 kapsamındaki denetim faaliyetini başlatması veya mevcut incelemeyi genişletmesi için önemli veri sağlar.
Piyasa işletmecisi bildirimi hakkında m.11/3 rehberimize bakabilirsiniz.
Piyasa katılımcısının kendi m.10/c bildirimi ne olur?
Piyasa katılımcısı piyasa bozucu davranışa ilişkin bilgi veya şüpheyi gerektiren husus varsa EPDK ile ilgili piyasa işletmecisini ivedilikle bilgilendirir. Bu öz bildirim de m.12 denetimi için veri kaynağı olabilir.
Şirketin kendi bildirim yapmış olması denetimi engellemez. Aksine EPDK bildirilen olguları bağımsız olarak inceler. m.10/c süreci için ayrı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
EPDK hangi piyasa bozucu davranışları inceleyebilir?
Yönetmelik kapsamındaki dâhilî bilgi suistimali m.8, piyasa manipülasyonu m.9 ve bunlarla bağlantılı açıklama/gözetim yükümlülükleri denetimin konusudur. Dâhilî bilgiyle işlem, yetkisiz ifşa, tavsiye, yanlış/yanıltıcı işaret, yapay fiyat, tertip, piyasa kurallarını kötüye kullanma veya yanlış bilgi yayımı somut olayda incelenebilir.
İnceleme yalnız gerçekleşmiş işlemi değil, m.8 ve m.9 kapsamındaki girişimleri de kapsayabilir.
Dâhilî bilgi açıklama ihlali de incelenebilir mi?
Evet. m.7/5 EPDK’nın dâhilî bilgi açıklamasını geciktirme durumunu inceleyebileceğini ve m.13 kapsamında yaptırım uygulayabileceğini düzenler. m.7/7 ise açıklama yükümlülüğü ihlalinde EPİAŞ’ın ayrıntılı raporu EPDK’ya ivedilikle sunmasını öngörür.
Bu nedenle m.12/1’deki denetim yetkisi dâhilî bilgi açıklama süreçleri bakımından da önemlidir.
İnceleme başlatılması şirketin suçlu olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Denetim, olguların araştırılması sürecidir. Şüpheli işlem, ihbar veya şikâyet haklı çıkmayabilir; şirketin davranışı gerçek maliyet, kapasite veya piyasa kuralıyla açıklanabilir. İdari yaptırım için ilgili maddelerdeki ihlal unsurlarının somut olarak tespit edilmesi gerekir.
Şirket bu nedenle denetimi “ceza kesinleşti” biçiminde yorumlamamalı; kayıtları koruyup olgusal ve tutarlı cevap vermelidir.
EPDK inceleme başlatırsa ilk yapılması gereken nedir?
Şirket inceleme kapsamını belirlemeli, hukuk/uyum sorumlusunu atamalı ve ilgili elektronik/fizikî kayıtların silinmesini önleyen belge muhafaza talimatı vermelidir. İşlem logları, e-postalar, algoritma sürümleri, dâhilî bilgi dosyaları ve komite kararları olayla bağlantısına göre korunmalıdır.
Çalışanlara kayıt değiştirmeme ve yalnız doğrulanmış bilgi sunma talimatı verilmeli; düzenleyici iletişim tek koordinasyon noktasından yürütülmelidir.
İşlem sistemi durdurulmalı mı?
Her denetimde otomatik olarak bütün işlem faaliyeti durdurulmaz. Ancak aynı şüpheli davranışın devam etme riski varsa m.10/e kapsamında şirket gerekli önleyici tedbirleri almalıdır. Belirli algoritmayı devre dışı bırakmak, kullanıcı yetkisini geçici sınırlamak veya ek onay mekanizması kurmak gerekebilir.
Ayrıca m.14 kapsamında Kurul veya ivedi durumlarda ilgili piyasa işletmecisi belirli koruyucu tedbirler uygulayabilir. Bu tedbirler somut karar ve mevzuat şartlarına bağlıdır.
Delil muhafazası nasıl yapılmalı?
Ham veri değiştirilemez şekilde korunmalı, analiz için çalışma kopyası kullanılmalıdır. Otomatik e-posta veya log silme süreci ilgili olay bakımından hukuka uygun şekilde durdurulabilir. Hangi kayıtların koruma altına alındığı olay dosyasında gösterilmelidir.
Şirket sonradan “veri saklama süresi doldu” gerekçesiyle inceleme başladıktan sonra kritik kayıtları silmemelidir. Denetim dosyası bütünlüğü korunmalıdır.
Çalışan ifadeleri nasıl yönetilmeli?
m.12/2 EPDK’ya yazılı ve sözlü bilgi alma yetkisi verir. Çalışanlar gerçeğe uygun bilgi vermeli, bilmedikleri hususları tahmin ederek kesin ifade etmemelidir. Şirket çalışanları olay kronolojisini ve kayıt sistemini anlamaları için hukuka uygun biçimde bilgilendirebilir.
İç görüşmede baskı veya yönlendirme yapılmamalı; kişinin kendi bilgisi ile belgeye dayalı tespit ayrılmalıdır.
İhbar veya şikâyet kötü niyetliyse ne olur?
Kötü niyet iddiası denetimin maddi konusundan ayrıdır. EPDK başvuruyu doğrulayan veya çürüten kayıtları inceler. Şirket yalnız başvurucunun niyetini tartışmak yerine işlem ve olay verisiyle somut cevap vermelidir.
Gerçeğe aykırı ihbarın başka hukuki sonuçları olabilecekse bunlar ayrı süreçte değerlendirilir; m.12 denetiminde esas piyasa bozucu davranış iddiasının doğruluğudur.
Re’sen inceleme kamuya açıklanır mı?
Yönetmelik m.12/1 her denetimin başlatıldığı anda kamuya açıklanmasını zorunlu kılan bir hüküm içermez. m.13/5 ise Kurul tarafından verilen yaptırım kararlarının EPDK internet sitesinde yayımlanmasını ayrıca düzenler. Denetim ile kesinleşen yaptırım kararı birbirinden ayrılmalıdır.
Şirket devam eden denetim hakkında dış iletişimi hukuki ve düzenleyici yükümlülüklere uygun yönetmelidir.
EPDK incelemesinde hangi süreler uygulanır?
m.12/1 genel denetim için tek sabit sonuçlandırma süresi yazmaz. Belge talebi olduğunda m.10/ç uyarınca EPDK’nın talebinde belirttiği süre içinde tam ve doğru cevap verilmelidir.
EPDK bilgi-belge talebine cevap süreci için m.10/ç rehberimize bakabilirsiniz.
m.12/2 ile bağlantı
m.12/1 denetimin hangi yollardan başlatılabileceğini; m.12/2 ise EPDK’nın denetimde kullanabileceği bilgi, belge, sistem erişimi, hesap inceleme, sözlü/yazılı bilgi ve yerinde inceleme yetkilerini düzenler. Bu nedenle iki fıkra birlikte uygulanır.
Şirket m.12/1’de başlayan sürece m.12/2 kapsamındaki taleplere cevap vererek katılır. Kayıtların denetlenebilir biçimde tutulması en önemli hazırlıktır.
Kontrol listesi
- EPDK denetim bildirimini merkezi kayıt sistemine alın.
- İnceleme kapsamını ve ilgili ürün/zaman aralığını belirleyin.
- Hukuk ve uyum sorumlularını görevlendirin.
- İlgili elektronik ve fizikî kayıtları muhafaza altına alın.
- Otomatik silme süreçlerini olay kapsamına göre durdurun.
- İşlem, algoritma ve dâhilî bilgi zaman çizelgesini hazırlayın.
- Çalışanlardan gerçeğe uygun ve belgeyle tutarlı bilgi alın.
- EPDK taleplerine m.10/ç uyarınca tam/doğru cevap verin.
- Devam eden risk varsa m.10/e önleyici tedbirlerini uygulayın.
- Denetim boyunca gönderilen tüm belge ve yazışmaları versiyonlu saklayın.
Sık Sorulan Sorular
EPDK şikâyet olmadan inceleme başlatabilir mi?
Evet. m.12/1 re’sen gözetim ve denetim yetkisini açıkça düzenler.
İhbar denetim başlatabilir mi?
Evet. İhbar m.12/1’de sayılan tetikleyicilerden biridir.
Şikâyet gelmesi ihlal olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Kurum somut delilleri bağımsız olarak inceler.
Piyasa işletmecisi bildirimi denetime yol açabilir mi?
Evet. m.11/3 kapsamında şüpheli bulgular EPDK’ya iletilir.
Şirket kendi şüphesini bildirirse yine denetlenir mi?
Evet. m.10/c öz bildirimi EPDK’nın inceleme yetkisini kaldırmaz.
EPDK yalnız m.9 manipülasyonunu mu inceler?
Hayır. Yönetmelik kapsamındaki m.7, m.8, m.9 ve ilgili yükümlülükler somut olaya göre incelenebilir.
Denetim başlayınca tüm işlemler durur mu?
Otomatik olarak hayır. Somut risk ve varsa m.14 tedbirleri ayrıca değerlendirilir.
EPDK çalışanlardan sözlü bilgi alabilir mi?
Evet. m.12/2 bu yetkiyi açıkça verir.
Denetim sonucu her zaman ceza mı çıkar?
Hayır. İhlal unsurları tespit edilmezse yaptırım uygulanmayabilir.
Yönetmelik ne zaman yürürlükte?
1 Ocak 2027’den itibaren.
Sonuç
m.12/1, EPDK’nın piyasa bütünlüğü denetimini yalnız dış başvuruya bağlı olmaktan çıkarır. Kurum re’sen, ihbar veya şikâyet üzerine gözetim ve denetim yapabilir. Şirket açısından doğru yaklaşım, denetimi kesin ihlal kararı gibi görmek değil; kayıtları koruyup olay kronolojisini objektif biçimde hazırlamak ve m.12/2 ile m.10/ç kapsamındaki taleplere tam, doğru ve süresinde cevap vermektir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
